دٷبٸرگە قوسىلمايتىن ەدٸك. داعدىمىزدا جوق. ٶمٸرٸ ۇجىمدىق اشىق حاتقا زييالى قاۋىم قاتارىندا قول قويماپپىز. ايتقىمىز كەلگەندٸ بٸرەۋگە جازعىزباي, ٶزٸمٸز جەتكٸزە الاتىندىقتان. سەبەبٸ – قالام قولدا, جۋرناليسپٸز.
«قولتىراۋىن» سٶزٸنە قاۋٸپ تٶنگەندە سوناۋ سەكسەنٸنشٸ جىلدارى ەكٸ گازەتتە وسىلاي جازعانىمىزدى ايتىپ, قورعاپ قالدىق. لاتىن جازۋىنىڭ باستاپقى نۇسقاسىندا «ە» مەن «ٶ» سىندى حارٸپتەر ەكٸ تاڭبانى قوسىپ جازۋ ارقىلى بەلگٸلەنگەندە قارسى ماقالامىز گازەتكە شىقتى. «بايان سۇلۋ» دەگەن سەريال جالعىز داستاندى عانا ەمەس, بٷكٸل ۇلتتىق بولمىسىمىزدى مانسۇق ەتكەندە ەشبٸر اشىق حاتقا قول قويماي, جەكە-دارا پٸكٸرٸمٸزدٸ بٸلدٸردٸك.
ەندٸ قوعامدا كومسومولدىڭ 100 جىلدىعى تٶڭٸرەگٸندە داۋ تۋىنداعاندا ميىعىمىزدان كٷلٸپ قويعانبىز. بٸراز جەيتتٸ سەزسەك تە باستاپقىدا ٷندەمەدٸك. اتاقتى جازۋشى مۇحتار ماعاۋين «كەسٸك باس – تٸرٸ تۇلىپ» حيكاياسىندا الدىمەن بۇل وقيعانىڭ ٶزٸنە قاتىسى جوق دەپ ويلاپ, سوڭىنان تٸكەلەي قاتىسى بارىن, ٶزٸنٸڭ جان-جٷيكەسٸ ارقىلى ٶتەتٸنٸن سەزٸنگەنٸن جازادى. بٸز دە بٸرتٸندەپ سونداي كٷيگە تٷستٸك.
الدىمەن الماتى مەن سەمەيدەگٸ جيىننىڭ فوتوسىن كٶردٸك. باياعىدا ۇمىت بولعان كومسومول بەلگٸسٸنٸڭ ٷستٸنە «رۋحاني جاڭعىرۋ» تاڭباسىن قويعانىنا تاڭداندىق. سوسىن بەيرەسمي كٶزدەردەن, ياعني ەلەۋمەتتٸك جەلٸدە «كومسومولدىڭ تويى «رۋحاني جاڭعىرۋ» شارالارىنىڭ تٸزٸمٸنە كٸرٸپتٸ» دەگەندٸ وقىدىق. نانبادىق. نانبايمىز دا.
بٸز مەملەكەت باسشىسىنىڭ بۇل ماقالاسىمەن بٸر كٸسٸدەي تانىسپىز. وندا كومسومول تۇرماق, ونىڭ كٶكەسٸ كوممۋنيسكە مىناداي دەل باعا بەرٸلگەن: «ٶكٸنٸشكە قاراي, تاريحتا تۇتاس ۇلتتاردىڭ ەشقاشان ورىندالمايتىن ەلەس يدەولوگييالارعا شىرمالىپ, اقىرى سۋ تٷبٸنە كەتكەنٸ تۋرالى مىسالدار از ەمەس. ٶتكەن عاسىردىڭ باستى ٷش يدەولوگيياسى – كوممۋنيزم, فاشيزم جەنە ليبەراليزم بٸزدٸڭ كٶز الدىمىزدا كٷيرەدٸ. بٷگٸندە راديكالدى يدەولوگييالار عاسىرى كەلمەسكە كەتتٸ.» ەلباسىمىز «كٷيرەدٸ» دەپ تۇر. جەنە «راديكالدى», ياعني اسىرا سٸلتەيتٸن باعىت ەكەنٸن تاپ باسىپ باعالاعان. ال سول كوممۋنيزم يدەولوگيياسىن كەزٸندە تۋ ەتٸپ كٶتەرٸپ جٷرگەننٸڭ بٸرٸ كومسومول ۇيىمى ەمەس پە ەدٸ?
توقتاي تۇرىڭىز, تۋ دەگەننەن شىعادى, مەملەكەت باسشىسى اتاپ ٶتكەندەي, كٷيرەگەن ٷش يدەولوگييانىڭ بٸرٸنٸڭ قىزىل تۋىن الماتىداعى وپەرا جەنە بالەت تەاترىنداعى جيىندا بٸزدٸڭ ەسكەردٸڭ قولىنا ۇستاتقانى ٷشٸن بٸرەۋ جاۋاپ بەرەر مە ەكەن? قازاقستاننىڭ, ونىڭ ارميياسىنىڭ مەرەكەسٸنە قاتىسى جوق وراي باسقوسۋلاردا مەملەكەتتٸك رەمٸزگە جاتپايتىن تۋ كٶتەرگەن سولدات شىعارا بەرسەك, وندا وتان قورعاۋشىلاردا قادىر-قاسيەت قالا ما?
بۇل كومسومولدىڭ تاريحىنان حاباردار ادامبىز. رەسپۋبليكالىق ۇيىمىنىڭ ورتالىق كوميتەتٸنٸڭ ورگانى بولعان «لەنينشٸل جاس» گازەتٸندە كٶپ جىل قىزمەت ەتتٸك. اناۋ جيىندا جٷرگەننٸڭ بٸرازىن سول كەزدەن تانيمىز.
العاشقى سەزٸ 1918 جىلى قازان ايىنىڭ 29-ى كٷنٸ نەبەرٸ 176 ادامنىڭ قاتىسۋىمەن ٶتكەندە, اراسىندا بٸر دە بٸر قازاق بولماعان. 1991 جىلدىڭ كٷزٸندە ەڭ سوڭعى ححٸٸ سەزٸندە «بلكجو-نىڭ ساياسي رٶلٸ سارقىلدى دەپ سانالسىن» دەگەن قاۋلى قابىلداپ, ٶزٸن-ٶزٸ تاراتتى. سوسىن بٸر جىل دٷنيە-مٷلكٸن بٶلٸسكە سالعاندا كوميسسييانىڭ تٶراعاسى بولىپ باتىس قازاقستاننىڭ تۋماسى يا. چۋدروۆ جٷردٸ. ٷش جىلداي بۇرىن ياحييامەن كەزدەسكەندە سول كەزدٸڭ وقيعالارىن سۇراعانبىز. ول – باسقا تاقىرىپ.
سونىمەن كومسومول ٶتكەن عاسىردا پايدا بولدى جەنە جوعالدى. بۇل دەۋٸر مەملەكەت باسشىسىنىڭ «بولاشاققا باعدار: رۋحاني جاڭعىرۋ» اتتى ماقالاسىندا قالاي سيپاتتالادى, سوعان كٶز جٷگٸرتەلٸك: «ٶتكەن حح عاسىر حالقىمىز ٷشٸن قاسٸرەتكە تولى, زوبالاڭ دا زۇلمات عاسىر بولدى.
بٸرٸنشٸدەن, ۇلتتىق دامۋدىڭ ىقىلىم زاماننان جالعاسىپ كەلە جاتقان ٶزٸمٸزگە عانا تەن جولى بٸرجولا كٷيرەتٸلٸپ, قوعامدىق قۇرىلىمنىڭ بٸزگە جات ٷلگٸسٸ ەرٸكسٸز تاڭىلدى.
ەكٸنشٸدەن, ۇلتىمىزعا ادام ايتقىسىز دەموگرافييالىق سوققى جاسالدى. ونىڭ جاراسى بٸر عاسىردان بەرٸ ەلٸ جازىلماي كەلەدٸ.
ٷشٸنشٸدەن, قازاقتىڭ تٸلٸ مەن مەدەنيەتٸ قۇردىمعا كەتە جازدادى.
تٶرتٸنشٸدەن, ەلٸمٸزدٸڭ كٶپتەگەن ٶڭٸرلەرٸ ەكولوگييالىق اپات ايماقتارىنا اينالدى».
وسىنداي بٸزگە جات قوعامدىق قۇرىلىمدى ەڭگٸزگەننٸڭ ورتاسىندا ەڭ بەلسەندٸسٸ كومسومول بولعان جوق پا? مىسال كٶپ. ٷيلەنٸپ جاتقانداردى كٶپتٸڭ, ونىڭ ٸشٸندە اتا-اناسىنىڭ الدىندا سٷيٸستٸرۋ. نەمەسە سەكەن جٷنٸسوۆتىڭ «جاپانداعى جالعىز ٷي» رومانىنان مىسال كەلتٸرەيٸك: «-ال, كەنە, وسى ٷيدٸڭ مال-باسىنىڭ اماندىعى ٷشٸن تارتىپ جٸبەرەيٸك!- مانادان بەرٸ ٶزٸنە سەرٸك تابا الماي ەكٸ بەتٸ نارتتاي قىزارىپ جالعىز ٸشٸپ وتىرعان كلەيمانوۆ قىرلى ستاكاندى ديكانىڭ قولىنا ۇستاتا بەردٸ». ٷزٸندٸ تٷسٸنٸكتٸ شىعار.
ايتپاقشى, وسى رومانى قازاقستان لەنين كومسومولى سىيلىعىنا ۇسىنىلعانمەن, سەكەن جٷنٸسوۆكە ول ماراپات بۇيىرماعان. «جاعىمسىز كەيٸپكەرٸ جاعىمدى كەيٸپكەردەن كٷشتٸ سومدالاپتى» دەگەن سىلتاۋمەن. قايران قالامگەر ۇلتتىق رۋحتى توسىننان پايدا بولعان جات يدەولوگييادان بيٸك قويىپتى. كومسومول سىيلىعىن الماعانى ٶكٸنٸشتٸ ەمەس, حالقىنىڭ كەدەسٸنە جارايتىن تۋىندى قالدىرعانى قۋانىشتى.
سونىمەن بٸزدٸڭ توپشىلاۋىمىزشا, 1991 جىلى ٶزٸن-ٶزٸ تارقاتقان ۆلكسم-نىڭ (ونى گازەتتە بلكجو دەپ جازاتىنبىز) 100 جىلدىعى – تەۋەلسٸز قازاقستان ٷشٸن اتاپ ٶتۋگە تاتىمايتىن داتا. جاستىعىن قيماعاندار, بٸر كەزدەگٸ كومسومولدىق دوستىعىن ساقتاعاندار بولسا قالانىڭ قاق ورتاسىنداعى تەاتردا بايانداما جاساماي, ساربازدارعا قىزىل تۋ كٶتەرتپەي, وڭاشادا قانشا تويلاسا دا ەرٸكتٸ ەدٸ.
جوق, تەاترداعى جيىنعا قاناعاتتانباسا كەرەك, تۋرا 29 قازاندا پارلامەنتتە ونى «مەرەكە» دەۋشٸلەر جەنە «ەرٸپتەستەرٸن» قۇتتىقتاۋشىلار تۋرالى كەلەسٸ اقپاراتتى وقىدىق, سوسىن بەينەجازبادان كٶزبەن كٶرٸپ, قۇلاقپەن ەستٸدٸك. دەل وسى وقيعا اقىرى قولعا قالام العىزدى.
راس, پرەزيدەنتتٸڭ ماقالاسىندا جازىلعانداي, «قوعامدىق قۇرىلىمنىڭ بٸزگە جات ٷلگٸسٸ ەرٸكسٸز تاڭىلعانىن» ايتىپ, بۇل كٷندٸ مەرەكە دەۋگە قارسى شىققان بٸر ازامات مەجٸلٸس دەپۋتاتتارى اراسىنان تابىلىپتى. تەۋبە. ازات پەرۋاشەۆ: «بٸز تەۋەلسٸز قازاقستاندا ٶمٸر سٷرەمٸز. كٷنتٸزبەمٸزدە مۇنداي مەرەكە جوق. ەگەر ەلدەكٸمگە بۇل جەكە مەرەكە بولسا, وندا بٸر-بٸرٸن رەسمي جينالىستا ەمەس, وڭاشا جەردە قۇتتىقتاسىن» دەپ جەلپٸنگەن ەرٸپتەستەرٸن تويتارىپ تاستاپتى.
نەگٸزٸ وسى توقەتەر سٶزدٸ باسقا دەپۋتات ايتقان شىعار دەپ توپشىلاعانبىز. پەرۋاشەۆ بولسا رەسەيدٸڭ ەڭ ٶندٸرٸستٸ, كومسومولى كٶپ قالاسىندا وقىعان ەدٸ. ەرٸ كەزٸندە قازاقستان لكسم ورتالىق كوميتەتٸنٸڭ ماراپاتىن العان. ال بٸز بٸردەڭە دەر دەپ كٷتكەن دەپۋتات جاس كەزٸنەن مۇحتار ماعاۋين ارحيۆتەر مەن كٸتاپحانالاردىڭ قويمالارىنان تاپقان جىراۋلاردىڭ جالىندى جىرلارىن ماقامداۋمەن تانىلعان. قيسىن بويىنشا سول سۋىرىلىپ شىعىپ, كومسومول كٷنٸمەن قۇتتىقتاۋشىلارعا توقتاۋ سالۋى تيٸس ەدٸ. جوق.
ەلگٸ مۇحتار ماعاۋيننٸڭ «كٶكبالاق» اتتى شاعىن رومانى بار. توقسابا كٷيشٸ ٶمٸردەن ٶتەر ۋاقىتى جاقىنداعانىن سەزگەندە ٶزٸ بٸلەتٸن كٷيلەردٸ بٸرەۋگە ٷيرەتٸپ كەتپەك. تاڭداۋ ەكٸ نەمەرەسٸنٸڭ اراسىندا دومبىراعا ٷيٸر, كٶزگە تٷسكٸش, ەلگەزەگٸنە تٷسەدٸ. بار كٷيدٸ وعان كٷنٸ-تٷنٸ تارتىپ بەرەدٸ. اناۋ قايتالاۋعا تىرىسادى. بٸراق كٶكەيگە قونبايدى. سٶيتٸپ قارت كٷيشٸ تٷڭٸلٸپ جاتقاندا ەلەۋسٸز ەكٸنشٸ نەمەرەسٸ نەرٸكتٸڭ اتاسى بٸر رەت تارتقان كٷيدٸ ىڭىلداپ وتىرعانىن كٶرٸپ ونسىز دا قىمبات ۋاقىتتى تەككە جٸبەرگەنٸن سەزەدٸ. ەندٸ دەرەۋ نەرٸككە ٷيرەتەدٸ. بٸز دە وسى توقسابا شالدىڭ كەبٸن باستان كەشكەندەيمٸز. تٷسٸنگەنگە.
نە كەرەك كومسومولدىڭ تويىن تويلاۋ قوعامدى تاعى قاق جاردى. ەرتەڭگٸ كٷننەن ٷمٸتٸ بارلار كەشەگٸگە ەمەكسٸگٸسٸ كەلمەيتٸنٸن اشىق بايقاتتى. بۇل توپ ەل تۇرعىندارىنىڭ جاسى ەلۋگە جەتپەگەن ٷلكەن بٶلٸگٸن قۇرايدى. سوسىن باسپاسٶز بەتٸندە, ەلەۋمەتتٸك جەلٸدە كومسومول تويىنا قاتىستى اياۋسىز سىن ايتىپ وتىرعاندار نەگٸزٸنەن قازاق تٸلدٸ ەكەنٸن بايقادىق. ٶتكٸر پٸكٸردەن حابارسىز دەپۋتاتتار ارانداپ قالعانى انىق. ويلاناتىن مەسەلە. ولار ٷشٸن.
اقىر اياعىندا ماقالانىڭ باسىنا, تاقىرىبىنا ورالايىق. بالا كەزٸمٸزدە اۋىلدا انامىز ايران ۇيتاتىن. سونداي تەتتٸ, تٸل ٷيٸرەتٸن. نەگٸزگٸ سۋسىنىمىز – سول. كٷنٸ بويى ٷيگە اينالىپ سوعىپ, سونى ٸشەمٸز. ەگەر ايران شٸلدەنٸڭ ىستىعىندا بٸرنەشە كٷن تۇرىپ قالسا, بوجىپ كەتەتٸن. كٶبٸگٸ شىرتىلداپ, اشىعان يٸسٸ جەر-كٶكتٸ الىپ, بەتٸنە شىبىن قونىپ, ٸشۋگە جارامسىز بولاتىن. ەندٸ ونى ٸركٸتكە قوسىپ قايناتپاسا كەدەگە جارامايتىن. كومسومولدىڭ 100 جىلدىعىن مەرەكە دەگەندەردٸڭ وي-نيەتٸ سول بوجىعاندى ەسكە سالادى.
قاينار ولجاي
استانا.
2018 جىلعى قازاننىڭ 30-ى.
