كاسپيي ماڭى مەملەكەتتەرٸ باسشىلارىنىڭ قاتىسۋىمەن ٶتكەن بەسٸنشٸ اقتاۋ سامميتٸنٸڭ كومميۋنيكەسٸ جارييالاندى, دەپ حابارلايدى "ۇلت اقپارات" اقورداعا سٸلتەمە جاساپ.
2018 جىلعى 12 تامىزدا اقتاۋدا بەسٸنشٸ كاسپيي سامميتٸ ٶتتٸ, وعان ەزەربايجان رەسپۋبليكاسىنىڭ پرەزيدەنتٸ يلحام ەليەۆ, يران يسلام رەسپۋبليكاسىنىڭ پرەزيدەنتٸ حاسان رۋحاني, قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ پرەزيدەنتٸ نۇرسۇلتان نازارباەۆ, رەسەي فەدەراتسيياسىنىڭ پرەزيدەنتٸ ۆلاديمير پۋتين, تٷرٸكمەنستان پرەزيدەنتٸ گۋربانگۋلى بەردٸمۇحامەدوۆ قاتىستى.
اشحابادتا (2002), تەگەراندا (2007), باكۋدە (2010) جەنە استراحاندا (2014) ٶتكەن كاسپيي سامميتتەرٸنٸڭ شەشٸمدەرٸن دامىتۋ ٷشٸن كاسپيي تەڭٸزٸ ٶڭٸرٸندەگٸ بەسجاقتى ىنتىماقتاستىقتىڭ نەعۇرلىم ماڭىزدى مەسەلەلەرٸن تالقىلاۋ, حالىقارالىق ٶزەكتٸ تاقىرىپتار بويىنشا پٸكٸر الماسۋ دەستٷرلٸ دوستىق, سەنٸم جەنە تاتۋ كٶرشٸلٸك جاعدايىندا ٶتتٸ.
بەس مەملەكەت كٶشباسشىلارىنىڭ بەتۋالاستىق جەنە بارلىق تاراپتاردىڭ مٷددەلەرٸن ٶزارا ەسەپكە الۋ نەگٸزٸندە تۇجىرىمدالعان بازالىق حالىقارالىق شارتقا - كاسپيي تەڭٸزٸنٸڭ قۇقىقتىق مەرتەبەسٸ تۋرالى كونۆەنتسيياعا قول قويۋى جوعارى دەڭگەيدەگٸ كەزدەسۋدٸڭ باستى وقيعاسى بولدى. وسى نەگٸز قالاۋشى قۇجات زاماناۋي تالاپتارعا ساي كەلەتٸن جەنە جاعالاۋ ماڭىنداعى ەلدەردٸڭ جان-جاقتى ٶزارا ٸس-قيمىلىن ودان ەرٸ قارقىنداتۋعا باعىتتالعان كاسپيي تەڭٸزٸنٸڭ جاڭا قۇقىقتىق رەجيمٸن قۇرادى.
كاسپيي تەڭٸزٸنٸڭ قۇقىقتىق مەرتەبەسٸ تۋرالى كونۆەنتسييانى تيٸمدٸ ورىنداۋ جەنە كاسپييدەگٸ ىنتىماقتاستىقتىڭ ەرتٷرلٸ اسپەكتٸلەرٸنە شولۋ جاساۋ ماقساتىندا پرەزيدەنتتەر سىرتقى ٸستەر مينيسترلٸكتەرٸنٸڭ قامقورلىعىمەن سىرتقى ٸستەر مينيسترلەرٸنٸڭ ورىنباسارلارى/كاسپيي ماڭى مەملەكەتتەرٸنٸڭ ٶكٸلەتتٸ ٶكٸلدەرٸ دەڭگەيٸندە تۇراقتى بەسجاقتى كونسۋلتاتسييالار تەتٸگٸن قۇرۋ جەنە كونۆەنتسيياعا قول قويىلعان كٷننەن باستاپ التى ايدان كەشٸكتٸرمەي العاشقى كونسۋلتاتسييالار ٶتكٸزۋ تۋرالى شەشٸم قابىلدادى. بٸرٸنشٸ كەزەكتەگٸ تەرتٸپپەن تٸكەلەي باستاپقى جەلٸلەردٸ بەلگٸلەۋ ەدٸستەمەسٸنە قاتىستى كەلٸسٸم جوباسىن ەزٸرلەۋگە جەنە كەلٸسۋگە كٸرٸسۋ تاپسىرىلدى.
بەسٸنشٸ كاسپيي سامميتٸندە جاعالاۋ ماڭىنداعى مەملەكەتتەردٸڭ ٶنەركەسٸپتٸك, ساۋدا, ەنەرگەتيكالىق, كٶلٸكتٸك-لوگيستيكالىق, يننوۆاتسييالىق, تۋريستٸك, اقپاراتتىق جەنە مٷددەلٸلٸك تانىتاتىن باسقا دا سالالارداعى ٶزارا ٸس-قيمىلىن ودان ەرٸ نىعايتۋعا جەنە دامىتۋعا ىقپال ەتەتٸن كاسپيي ماڭى مەملەكەتتەرٸنٸڭ ٷكٸمەتتەرٸ اراسىنداعى ساۋدا-ەكونوميكالىق ىنتىماقتاستىق تۋرالى كەلٸسٸمگە جەنە كاسپيي ماڭى مەملەكەتتەرٸنٸڭ ٷكٸمەتتەرٸ اراسىنداعى كٶلٸك سالاسىنداعى ىنتىماقتاستىق تۋرالى كەلٸسٸمگە قول قويۋ تەرەڭ قاناعاتتانۋشىلىق سەزٸممەن قابىلداندى. وسى كەلٸسٸمدەردٸ ٸسكە اسىرۋ ٷشٸن كاسپيي ماڭى مەملەكەتتەرٸنٸڭ قۇزىرەتتٸ ۆەدومستۆولارىنىڭ كەزدەسۋلەرٸ تۇراقتى نەگٸزدە ٶتكٸزٸلەتٸن بولادى. بەس ەلدٸڭ كەسٸپكەرلەرٸ مەن بيزنەس-قۇرىلىمدارى اراسىنداعى بايلانىستاردى دامىتۋ ماقساتىندا 2019 جىلى تٷرٸكمەنستاندا بٸرٸنشٸ كاسپيي ەكونوميكالىق فورۋمىن ٶتكٸزۋ ۇسىنىلدى.
كاسپيي تەڭٸزٸندە تەڭٸز كٶلٸگٸ سالاسىندا تيٸمدٸ جەنە ٶزارا پايدالى ىنتىماقتىق جاساۋ ماقساتىندا جاعالاۋ ماڭى مەملەكەتتەرٸ تەڭٸز ەكٸمشٸلٸكتەرٸنٸڭ بەسجاقتى تۇراقتى ٶزارا ٸس-قيمىلىن ۇيىمداستىرۋ ماڭىزدىلىعى باسا كٶرسەتٸلدٸ. كاسپييدەگٸ تەڭٸز كٶلٸگٸ سالاسىنداعى ىنتىماقتاستىق تۋرالى بەسجاقتى كەلٸسٸمدٸ دايىنداۋ قاجەتتٸلٸگٸ اتاپ ٶتٸلدٸ.
سامميت بارىسىندا كاسپيي تەڭٸزٸندەگٸ وقىس وقيعالاردىڭ الدىن الۋ تۋرالى ٷكٸمەتارالىق كەلٸسٸمگە قول قويۋ مەملەكەتتەردٸڭ ٶزارا ٸس-قيمىلىنىڭ بازالىق قاعيداتتارىن - ەگەمەندٸكتٸ, اۋماقتىق تۇتاستىقتى قۇرمەتتەۋدٸ, بٸر-بٸرٸنٸڭ قاۋٸپسٸزدٸگٸنە نۇقسان كەلتٸرمەۋدٸ, ەسكەري قىزمەت سالاسىنداعى كەلٸسٸلگەن سەنٸم شارالارىن ساقتاۋدى ٶڭٸرلٸك قاۋٸپسٸزدٸك پەن تۇراقتىلىقتى نىعايتۋ جٶنٸندەگٸ ورتاق كٷش-جٸگەرگە سەيكەس بولجامدىلىق جەنە ترانسپارەنتتٸلٸك رۋحىندا ٸسكە اسىرۋعا باعىتتالعان.
جاعالاۋ ماڭى مەملەكەتتەرٸنٸڭ قاۋٸپسٸزدٸك سالاسىنداعى مٷددەلەرٸن قامتاماسىز ەتۋ ماقساتىندا پرەزيدەنتتەر كاسپييدە تەڭٸزدەگٸ ەسكەري قىزمەت سالاسىنداعى كەلٸسٸلگەن سەنٸم شارالارىن ەزٸرلەۋ جەنە قابىلداۋ قاجەتتٸگٸن راستادى.
پرەزيدەنتتەر 2010 جىلعى 18 قاراشاداعى كاسپيي تەڭٸزٸندەگٸ قاۋٸپسٸزدٸك سالاسىنداعى ىنتىماقتاستىق تۋرالى كەلٸسٸمگە ٶزەكتٸ سىن-تەگەۋرٸندەر مەن قاۋٸپ-قاتەرلەرگە قارسى ٸس-قيمىل جاساۋعا, سونداي-اق قۇقىققا قارسى قىزمەتتٸڭ جولىن كەسۋگە باعىتتالعان تەرروريزمگە, ۇيىمداسقان قىلمىسقا قارسى كٷرەس سالاسىنداعى ىنتىماقتاستىق تۋرالى, شەكارا ۆەدومستۆولارىنىڭ ٶزارا ٸس-قيمىلى تۋرالى حاتتامالارعا قول قويۋدى قۇپتادى.
كٶشباسشىلار كاسپييدەگٸ قورشاعان ورتانىڭ جاي-كٷيٸ مەسەلەلەرٸنە ەرەكشە نازار اۋداردى. 2018 جىلعى 20 شٸلدەدە مەسكەۋدە 2003 جىلعى 4 قاراشاداعى كاسپيي تەڭٸزٸنٸڭ تەڭٸز ورتاسىن قورعاۋ جٶنٸندەگٸ نەگٸزدەمەلٸك كونۆەنتسيياعا قورشاعان ورتاعا ترانسشەكارالىق تۇرعىدان جاسالاتىن ەسەردٸ باعالاۋ جٶنٸندەگٸ حاتتاماعا قول قويۋ كاسپيي ماڭى مەملەكەتتەرٸنٸڭ وسى باعىتتاعى كٷش-جٸگەرٸنٸڭ اسا ماڭىزدى قورىتىندىسى بولعانى اتاپ ٶتٸلدٸ. وعان قابىلدانعان حاتتامالاردىڭ كٷشٸنە ەنۋٸ ٷشٸن قاجەتتٸ مەملەكەتٸشٸلٸك رەسٸمدەردٸ, سونداي-اق كونۆەنتسييا حاتشىلىعىن كاسپيي ماڭى مەملەكەتتەرٸنٸڭ اۋماعىنا روتاتسييالىق نەگٸزدە ورنالاستىرۋ پروتسەسٸن اياقتاۋ تاپسىرىلدى.
مەملەكەت باسشىلارى 2014 جىلعى 29 قىركٷيەكتەگٸ استراحان سامميتٸندە قول قويىلعان سۋ بيولوگييالىق رەسۋرستارىن ساقتاۋ جەنە ۇتىمدى پايدالانۋ تۋرالى, تٶتەنشە جاعدايلاردىڭ الدىن الۋ جەنە ولاردى جويۋ سالاسىنداعى ىنتىماقتاستىق تۋرالى, سونداي-اق گيدرومەتەورولوگييا سالاسىنداعى ىنتىماقتاستىق تۋرالى كەلٸسٸمدەردٸڭ كٷشٸنە ەنۋٸن قۇپتادى. وسى قۇجاتتاردى پراكتيكالىق ٸسكە اسىرۋ كاسپيي تەڭٸزٸنٸڭ تابيعي جەنە تەحنوگەندٸك سيپاتتاعى قاۋٸپ-قاتەرلەردەن قورعالۋىن ارتتىرۋعا, ونىڭ بٸرەگەي تەڭٸز ورتاسى مەن بيولوگييالىق ەرتٷرلٸلٸگٸ ٷشٸن تەۋەكەلدەردٸ ازايتۋعا ىقپال ەتەدٸ.
پرەزيدەنتتەر كاسپيي تەڭٸزٸنٸڭ بٸرلەسكەن سۋ بيولوگييالىق رەسۋرستارىن ورنىقتى دامىتۋ جٶنٸندەگٸ شارالار كەشەنٸن جٷزەگە اسىرۋدى قامتاماسىز ەتۋگە ارنالعان سۋ بيولوگييالىق رەسۋرستارىن ساقتاۋ, ۇتىمدى پايدالانۋ جەنە ولاردىڭ بٸرلەسكەن قورلارىن باسقارۋ جٶنٸندەگٸ ٷكٸمەتارالىق كوميسسييا جۇمىسىنىڭ باستالعانىن قاناعاتتانعانۋشىلىق سەزٸممەن اتاپ ٶتتٸ.
پرەزيدەنتتەر 2010 جىلعى 18 قاراشاداعى كاسپيي تەڭٸزٸندەگٸ قاۋٸپسٸزدٸك سالاسىنداعى ىنتىماقتاستىق تۋرالى كەلٸسٸمدٸ ٸسكە اسىرۋ ماقساتىندا كاسپييدٸڭ بالىق قورلارىنىڭ ساقتالۋىنا جەردەمدەسۋگە جەنە براكونەرلٸككە قارسى ٸس-قيمىل جاساۋعا ارنالعان بيولوگييالىق رەسۋرستاردىڭ زاڭسىز كەسٸپشٸلٸگٸنە قارسى كٷرەس سالاسىنداعى ىنتىماقتاستىق تۋرالى حاتتامانى, سونداي-اق تەڭٸزدە جٷزۋ قاۋٸپسٸزدٸگٸن قامتاماسىز ەتۋ سالاسىنداعى ىنتىماقتاستىق تۋرالى حاتتامانى كەلٸسۋدٸ اياقتاۋ قاجەتتٸگٸن اتاپ ٶتتٸ. ەسٸرتكٸ قۇرالدارىنىڭ پسيحوتروپتىق زاتتار مەن ولاردىڭ پرەكۋرسورلارىنىڭ زاڭسىز اينالىمىنا قارسى كٷرەس تۋرالى حاتتامانى پىسىقتاۋ تاپسىرىلدى.
مەملەكەت باسشىلارى تەڭٸز بەن ونىڭ جاعالاۋ ماڭى ايماعىنىڭ ەلەۋلٸ مەدەني جەنە رەكرەاتسييالىق ەلەۋەتٸن ەسكەرە وتىرىپ, كاسپيي ٶڭٸرٸندە ەكونوميكانىڭ تۋريستٸك سەگمەنتٸن دامىتۋ ماڭىزدىلىعىن اتاپ ٶتتٸ. تيٸستٸ ورگاندارعا كاسپييدەگٸ تۋريزم تاقىرىبى بويىنشا بەسجاقتى كونسۋلتاتسييالار ٶتكٸزۋ تاپسىرىلدى.
پرەزيدەنتتەر ٶڭٸرلٸك دەڭگەيدەگٸ بايلانىستاردى, مەدەني الماسۋلاردى, مەديا-فورۋمداردى, جاستار سلەتتەرٸن, سپورتتىق جارىستاردى جەنە باسقالارىن قوسا العاندا, كاسپيي ماڭى مەملەكەتتەرٸنٸڭ ەرتٷرلٸ فورماتتارداعى ىنتىماقتاستىعىن جانداندىرۋعا قولداۋ بٸلدٸردٸ.
پرەزيدەنتتەر كاسپيي تەڭٸزٸنٸڭ بەيبٸتشٸلٸك, كەلٸسٸم, تاتۋ كٶرشٸلٸك جەنە تيٸمدٸ حالىقارالىق ىنتىماقتاستىق تەڭٸزٸ بولىپ تابىلاتىندىعىن ەرەكشە اتاپ ٶتٸپ, بارلىق كاسپيي ماڭى مەملەكەتتەرٸنٸڭ اراسىنداعى دەستٷرلٸ دوستىق بايلانىستاردىڭ ودان ەرٸ نىعاياتىنىنا جەنە داميتىنىنا سەنٸم بٸلدٸردٸ.
بەسٸنشٸ كاسپيي سامميتٸن جوعارى دەڭگەيدە ۇيىمداستىرعانى جەنە كٶرسەتكەن قوناقجايلىلىعى ٷشٸن قازاقستان رەسپۋبليكاسىنا ريزاشىلىق بٸلدٸرٸلدٸ.
كەلەسٸ كاسپيي سامميتٸ كەلٸسٸلگەن مەرزٸمدە تٷرٸكمەنستاندا ٶتەدٸ.
