قازاقستان رەسپۋبليكاسى الماتى قالاسىنىڭ ەكٸمٸ باۋىرجان بايبەك مىرزاعا قازاقتىڭ قاراپايىم ازاماتى, جازۋشى, اتبەگٸ, «ۇلى دالا قىراندارى» حالىقتىق قوزعالىسىنىڭ جەتەكشٸلەرٸنٸڭ بٸرٸ سەدٸبەك تٷگەلدٸڭ ەسەم قالا, ارۋ قالا الماتى شاھارىندا ارسىزدىققا جول بەرمەۋ تۋرالى
اماناتى
قۇرمەتتٸ باۋىرجان قىدىرعاليۇلى!
قازاقتا تٷسٸ جىلىدان تٷڭٸلمە دەگەن ۇلاعاتتى ۇعىمى بار. ٶزٸڭمەن 2007 جىلى استانا قالاسىنداعى «قازانات» يپپودرومىنىڭ سالتاناتتى اشىلۋىنا ٷش كٷن قالعاندا كەزدەستٸم. سٸز, ول كەزدە قر پرەزيدەنتٸ پروتوكول بٶلٸمٸنٸڭ مەڭگەرۋشٸسٸ بولاتىنسىز. «بارلىق كٶرسەتٸلٸمدەردٸ كٶرسەتۋگە, بۇل جەردە 18 مينۋت قانا ۋاقىت بەرٸلەدٸ» - دەگەن سٸزدٸڭ سٶزٸڭٸزگە مەن, «ولاي بولمايدى, تەك, ٷش بەيگەگە - 45 مينۋت, كٶكپارعا 50 مينۋت, اتبەگٸلەر شەرۋٸنە - 15 مينۋت, دجيگيتوۆكا ٶنەرٸنە - 25 مينۋت, كەرەمەت سەيگٷلٸكتەر بايقاۋىنا - 20 مينۋت, قالعاندارىنا 30 مينۋت قاجەت»- دەپ جارىستىڭ حرونومەتراجىنا وراي كەلٸسپەيتٸنٸمدٸ اشىق بٸلدٸردٸم. جانىمداعىلار نە ايتارلارىن بٸلمەي ٷنسٸز تٷر. «سٸز مەن ايتارىمدى ايتتىم, ەندٸ بولدى دەگەندەي يشارامەن» ەسٸگٸ اشاق تۇرعان كٶلٸككە وتىرىپ جٷرە كەتتٸڭٸز. «بٸز, نە بولىپ كەتتٸ ٶزٸ, ەسٸل ەڭبەگٸمٸز ەش بولدى ما, بٸر جىل دايىندالعان, ەلٸمٸزدەگٸ ەڭ ٷلكەن يپپودرومنىڭ تۇساۋكەسەر تويىنا بار جوعى ون سەگٸز مينۋت بەرٸلگەنٸ نەسٸ» دەپ اڭ-تاڭ بوپ تۇرعانبىز. سول سەتتە, سٸز, وتىرعان مەشٸنە 20-30 مەتردەي جەر جٷرٸپ بارىپ, كٸلت توقتادى. سٸز, ودان شىعىپ بٸزدٸڭ قاسىمىزعا كەلدٸڭٸز. « جٸگٸتتەر, سٸزدەر مەرەكەنٸ قالاي كٶرسەتە الاسىزدار, سوعان بايلانىستى بولادى عوي. سەتتٸلٸك تٸلەيمٸن»-دەدٸڭٸز اقجارقىن جٷزٸڭٸزبەن بٸزدٸڭ قولىمىزدى الىپ. وسى بٸر عانا ٸس-قيمىلىڭىزعا, بٸر عانا جىلى سٶزٸڭٸزگە بٸزدەر, ۇيىمداستىرۋشىلار القاسى شىنىن ايتۋ كەرەك جادىراپ قالدىق. سول جولى ات سپورتىنىڭ مەرەكەسٸ ٶتە جوعارىدا ٶتكٸزٸلٸنٸپ, بٷكٸل جانكٷيەرلەردٸڭ كٶڭٸلٸنەن شىقتى. ەل ريزا بولدى. ەلباسى جارىستىڭ سوڭىنا دەيٸن بولدى. بۇل جەردەگٸ ايتارىم, سٸزدٸڭ قازٸرگٸ قازاق شەنەۋنٸكتەرٸنە تەن ٶركٶكٸرەكتٸككە, مەنمەندٸككە سالىنباي ٸنٸلٸك ٸزەتتٸلٸك, تەربيە كٶرگەندٸك كٶرسەتكەنٸڭٸز جٷرەگٸمٸزگە ۇيالاپ قالدى. جولىڭ اشىق بولسىن, باۋىرىم! ٶسٸپ, ٶركەندەي بەر!
ەندٸ نەگٸزگٸ مەسەلەگە كٶشەيٸن. حالىق ٶزٸ سىيلايتىن باسشىعا امانات ايتادى. مەنٸڭ اماناتىم- سٸز باسقارىپ وتىرعان, بەرٸمٸز ٶسٸپ-ٶنگەن, ارۋ قالا, سۇلۋ قالا, تاريحي شاھار, مەدەني شاھار الماتىنى ارسىزدىقتان تازارتۋ بولىپ تابىلادى.
ول قايدان شىقتى دەيسٸز عوي. ەلٸمٸزدٸڭ نٶمٸر بٸرٸنشٸ ٷنقاعازى سانالاتىن «ۆرەميا» گازەتٸندە بەلگٸلٸ قازاقستاندىق جۋرناليست قارىنداسىمىز مادينا ايىمبەتوۆانىڭ: «زاچەم ۆى, مالچيكي? كتو-تو پىتاەتسيا پريكلەيت ك كازاحستانۋ يارلىك ۆتوروگو تايلاندا. ستاتيا ۆ يندييسكوم ينتەرنەت-يزدانيي, نازۆاۆشايا ناشۋ سترانۋ نوۆىم تسەنتروم ميروۆوگو سەكس-تۋريزما, ستالا پوۆودوم دليا رازبيراتەلستۆا نا ديپلوماتيچەسكوم ۋروۆنە. بانگكوك –ەتو پروشلوە. سەيچاس-الماتى». يندييسكيە مۋجچينى تەپەر تولپامي ستەكايۋتسيا ۆ كازاحستان. جوعارىدا ايتىلعان وسى اتىشۋلى ماقالاسىنىڭ جازىلۋ سەبەبٸن, ٷندٸ ەلٸنٸڭ اتى مەشحٷر بلوگەرٸ شاحكار ابيدي بىلاي تٷسٸندٸرەدٸ::-«قازاقستانعا جەنە الماتى قالاسىنا تەن ٶتە جامان, لاس, كٸر, ماسقارا «جاڭا ٷردٸستٸ» دٶپ بايقاعان ٶز ەلٸنٸڭ ماماندارىنىڭ پٸكٸرٸنە جەنە امەريكا قۇراما شتاتتارى ديپميسسيياسىنىڭ 2012 جىلدىڭ قورىتىندىسىنا ارنالعان ەسەبٸندەگٸ الماتى قالاسىن ەيەلدەر مەن جاسٶسپٸرٸم قىزداردىڭ سەكس-ترافيگٸنٸڭ باستاۋشىسى جەنە ترانزيتتٸك ورتالىعى رەتٸندە كٶرسەتۋٸ». بٸزگە, قازاق قوعامىنا بۇدان ارتىق قانداي «پريگوۆور» كەرەك? جەل بولماسا شٶپتٸڭ باسى قيمىلدامايدى عوي.
اتاپ ايتارىم, بۇل پروبلەمانى تالقىلاۋدا بٸز تاقىر-تاياڭ ەمەسپٸز. وسى سۇراققا ات ٷستٸ كەلە سالعانىمىز جوق. جىلدار بويى, جيناعان, تەرگەن تەجٸريبەمٸز بار.1995 جىلى «بٸز قايدا بارامىز» اتتى قازاق تەلەۆيدەنيياسىندا باعدارلاما ۇيىمداستىردىق. ول كەزدە قازاق تەلەۆيزيياسىنىڭ ديرەكتورى ەدٸلبەك تاۋاساروۆ ال, تەلەۆيدەنيە مەن راديو كورپوراتسيياسىنىڭ تٶراعاسى ەشٸربەك كٶپەەۆ بولاتىن. وسى باعدارلامانىڭ نەگٸزٸندە 1995 جىلدىڭ سوڭعى ايلارىندا «قازاقتىڭ قىزىنا قىرىق ٷيدەن تىيىم»- اتتى تەلەحابار ەكرانعا شىقتى. بۇل باعدارلاما سول كەزدە قوعامدا ٷلكەن رەزونانس تۋدىردى. جەر جەردە تالقىلاۋلار بولدى. وسى مەسەلەگە وراي مەنٸڭ ماقالام «جاس الاش» گازەتٸندە جەنە «كاز پراۆدا» ت.ب. بۇقارالىق اقپارات قۇرالدارىندا جارييالاندى.
بٸز سول اتىشۋلى تەلە باعدارلامامىزدا: «كاپيتاليزاتسييا, پريۆاتيزاتسييا, ەكونوميكا دەپ جٷرٸپ, ۇلتتىق رۋحىمىزدان, ار-ۇياتتان ارىلىپ, كٷلكٸمٸزدٸ جيناپ الا الماي قالىپ جٷرمەلٸك, قازاقستان ەكٸنشٸ «تايلاند» بولىپ كەتپەسٸن وتانداستار!» دەپ جانايقايىمىزدى ايتقان بولاتىنبىز.
ونىڭ ٷستٸنە, سوڭعى جىلدارى «لاس تۋريزمدٸ ەلٸمٸزگە كەلتٸرمەيٸك?», «اردى ساقتايىق, حالقىم?», «بٸز قايدا بارامىز?!», «ەسەت يسەكەشەۆكە اشىق حات», «باقىتسىز قازاق قىزدارى. ولار كٸمدەر?», «ار داعدارىسى», «ار سۇراعىندا الدىمىزدا جار, ارتىمىزدا -قۇز تۇر»- اتتى جەنە تاعى دا باسقا پروبلەمالىق جانايقاي ماقالالاردى دايىنداپ, بۇقارالىق اقپارات قۇرالدارىندا, ەلۋمەتتٸك جەلٸلەردە جارىققا شىعاردىم. قوزعالىستىڭ اتىنان «25» اتتى ەرەكشە باعدارلاما دايىندادىق.
21 جىل بۇرىن «قازاقتىڭ قىزىنا قىرىق ٷيدەن تىيىم» اتتى تەلەحاباردى جارىققا شىعارۋداعى بٸزدٸڭ ويىمىز, وسى جيٸركەنٸشتٸ قۇبىلىستىڭ جايىلىپ, تامىرىن تەرەڭگە سالىپ بارا جاتقانىن قوعامعا ەسكەرتٸپ, جەتكٸزٸپ, اۋىر دا بولسا اشىق شىندىقتى شىرىلداپ ايتىپ, بەلەڭ الىپ بارا جاتقان ۇلتىمىزعا جات جامان ٷردٸستٸڭ الدىن الۋ ەدٸ.
سول ٷلكەن رەزونانس تۋدىرعان حاباردىڭ ماتەريالدارىن قازٸر اقتارىپ, قاراپ وتىرسام 1995 جىلى رەسمي تٷردە الماتى قالاسىندا تٸركەلگەن 180 جٶزەكشە ەيەلدەر بولعان ەكەن. سونىڭ 60-سى قازاقتىڭ قىزدارى بولىپتى. بۇل حابار, باعدارلاما كٶرەرمەندەر الدىندا كەڭ تاراعانىمەن تيٸستٸ مەملەكەتتٸك مينيسترلٸكتەر, مەملەكەتتٸك ەكٸمدٸكتەر, مەملەكەتتٸك ۇيىمدار مەن بيزنەس قۇرىلىمدارىنىڭ تاراپىنان قولداۋ تاپپادى. قازاق قوعامى دا سەلقوستىق تانىتتى. سودان بەرٸ تۋرا 21 جىل ۋاقىت ٶتتٸ. تەك, بٸر الماتى قالاسىندا تٸركەلگەن 180 جەزٶكشەلەردٸڭ سانى بۇل كٷنٸ 10 000 جەتٸپ وتىر. سوندا, جامان جٷرٸستٸرٸلەردٸڭ قاتارى 55 ەسەگە ارتىپ وتىر. سونىمەن قاتار, دەپۋتاتتاردىڭ ايتۋىنشا الماتى قالاسىندا 20 گەي كلۋبتار, 40 تان استاپ نەشە تٷرلٸ جىن-ويناق مەكەمەلەر كٷندٸز-تٷنٸ جۇمىس ٸستەيدٸ.
ونىڭ كەسٸرٸنەن, رۋحانيياتىمىزدىڭ ٶسۋٸ كەشەۋٸلدەپ, ۇلتتىق تەلٸم-تەربيەمٸز, ار-وجدان مەسەلەلەرٸ ۇمىت قالدى. جاستاردى جامان, كٸر, لاس جولدارعا سالاتىن كەشەندەر بوي كٶتەرٸپ, ار-ۇياتتى جوعالتتى. سونىڭ ناعىز دەلەلدەرٸنٸڭ بٸرٸ دە بٸرەگەيٸ الماتى قالاسىنىڭ «ەڭ ساۋناسى» كٶپ قالاعا اينالۋى دەر ەدٸم. ال, ول كەشەندەر شىنتاۋىتىن ايتقاندا, ار-نامىستى ۇمىتىپ, دٷنيە-قوڭىز جيناۋعا قۇنىققان «بيزنەسمەندەر» مەن «كەسٸپكەرلەردٸڭ», «كەيبٸر قۇقىق قورعاۋشىلاردىڭ» كٷرەپ لاس اقشا تاباتىن, «بوردەل-سەكسحانالارىنا», «جىن-ويناق» ساۋنالارىنا اينالىپ كەتتٸ. بۇل نە دەگەن سۇمدىق? بۇل نە دەگەن بيزنەس?
بٸز وسىدان ەكٸ-ٷش جىلدارى بۇرىن وسى الماتى قالاسىنىڭ المالى اۋدانىندا قانشا ساۋنا بارىن ەسەپتەتٸك. بٸر المالى اۋدانىندا 100-دەن اسا ساۋنا بار ەكەن. سوندا الماتىنىڭ بارلىق جەتٸ اۋدانىندا جەتٸ جٷز كٷندٸز -تٷنٸ جۇمىس ٸستەيتٸن «ساۋنا- 24» تەر بار. اشىعىن ايتقاندا, بۇل «ساۋنا-24» تەر-ناعىز «بوردەلدەر», لاس ورىندار. ولاردى قاراپايىم حالىقتار: -«سەكسحانالار», «بوردەلدەر», «جىن-ويناقتار»-دەپ دٶپ اتايدى, ايتادى. ونىڭ ٷستٸنە, ارسىزدىققا بويلاعان «قوناقٷيلەر», «تٷنگٸ كلۋبتار», «حاۋىزدار مەن حامامدار», «گەيشا كلۋبتار», «تٷنگٸ بارلار مەن مونشالار», «لاس تۋريزمنٸڭ قانات جايۋى» جەنە تاعى باسقالارى. لاس تۋريزمنٸڭ ارقاسىندا بٸزگە ٶتە جامان لاس اتاۋ تاڭىلىپ وتىر. بۇنى ەستٸگەننەن, كٶرگەننەن ٶلگەن ارتىق دەپ سانايمىن. بٸز باي ەلمٸز دەپ جار سالامىز. بٷكٸل ەلەم مازاقتاپ سەكس تۋريزمنٸڭ وتانى قازاقستان, ال سەكس تۋريزمنٸڭ استاناسى – الماتى قالاسى دەسە نامىسى بار قازاق ٶلمەگەندە نە ٸستەۋ كەرەك. ەدٸلٸن ٶزٸڭٸز ايتىڭىز, بٸز نەگە وسىنداي كٷيگە جەتتٸك??? دەل وسى جاعدايدا بايلىق نەگە كەرەك, بارلىق نەگە كەرەك ? اشىعىن ايتايىق وسى جاعداي مەنٸ جەنە ۇلتتىڭ بولاشاعىنا نەمقۇرايدى قارامايتىن ازاماتتاردى قاتتى الاڭداتىپ وتىر. لوگيكاعا سالساق سەكس-تۋريزم ەكونوميكاسى ناشار, نامىسى تاپتالعان, ار-ۇياتى از ەلدە عانا ورىن الادى ەمەس پە? بٸزدە ۇلتقا, جاستارعا جوعارى ادامگەرشٸلٸك رۋحتا تەلٸم-تەربيە بەرەتٸن يدەولوگييا جوق. ارسىزدىقتىڭ بەلەڭ الۋى - يدەولوگييانىڭ ەلسٸرەۋٸندە دەر ەدٸم. بٸزدە ەكونوميكا بار دا, يدەولوگييا جوق. يدەولوگييا جوق جەردە, «ار-نامىس», «ار-ۇيات», «ار- وجدان» جوق بولادى, جاستار رۋحاني ازعىندىققا ۇشىرايدى. قازاقتىڭ ەكٸ مىڭ جىلدىق تاريحىندا قازاق ەيەلدەرٸنٸڭ اراسىندا بۇرىن سوڭدى كٶشەدە, دالادا تەنٸن ساتاتىن جەزٶكشەلٸك بولعان ەمەس. ول بٸزگە 20 - عاسىردىڭ توقسانىنشى جىلدارى كاپيتاليزممەن بٸرگە كەلدٸ. بٸر سٶزبەن تٷيٸندەگەندە, الماتى قالاسى سەكس يندۋستريياسى شىرقاپ دامىعان شايتاني شاھارعا اينالىپ بارادى. بۇل دەگەنٸڭٸز- قوعامنىڭ ەلسٸزدەنۋٸن, ارسىزدىقتىڭ باتپاعىنا باتۋىن, جاماندىق جات قۇبىلىستاردىڭ شىرقاپ ٶسۋٸن, ار-ۇياتتان جۇرداي بولۋىمىزدى دەلەلدەيتٸن فاكت. وسى ٷردٸس جاقسى ما جامان با? ەرينە, ٶتە جامان. وسى ساۋنالاردىڭ كٶبٸ رۋحاني ازعىندىق, جەڭٸل جٷرٸستٸلەردٸڭ مەكەنٸنە اينالعان. وسىنىڭ بەرٸن ويلاپ, زەردەدەن ٶتكٸزسەك, تٶبە شاشىمىز تٸك تۇرادى. جٷرەگٸمٸز اۋىرىپ, نامىسىمىز قاينايدى.
بٸز قايدا بارامىز? نەگە وسىنداي كٷيگە جەتتٸك?
اردى بەرٸنەن جوعارى ۇستاعان اتا-بابالارىمىز: «مالىم جانىمنىڭ ساداعاسى, جانىم-ارىمنىڭ ساداعاسى. مالسىز بولساڭ دا ارسىز بولما; ەرلٸ بولعانشا – ارلى بول; ارىڭدى جەمە, بارىڭدى جە; ار جازاسى بار جازادان اۋىر; ەر جٸگٸت ەلٸنٸڭ ۇلى, نامىسىنىڭ قۇلى» دەپ ٶمٸر سٷرگەن, ٶلمەس ٶسيەت قالدىرعان.
بٸزدٸڭ مەملەكەتتٸك ەن ۇرانىمىزدا «نامىسىن بەرمەگەن قازاعىم مىقتى عوي!» دەگەن قاناتتى سٶزدەر تايعا تاڭبا باسقانداي جازىلعان. ونىڭ ٷستٸنەدە مۇسىلماندىعىمىز دا بار.
قۇرمەتتٸ باۋىرجان قىدىرعاليۇلى!
سٸزگە جولدانىپ وتىرعان امانات: -«كٷندەلٸكتٸ ٶمٸردەگٸ جاستار اراسىندا قالىپتاسقان جانتٷرشٸگەرلٸك ارسىزدىقتاردىڭ كٶبەيۋٸنە توسقاۋىل قويۋ, ۇلت نامىسىن قورلايتىن كەلەڭسٸز جەيٸتتەردٸ بولدىرماۋ, ەلباسىمىز نۇرسۇلتان ەبٸشۇلى نازارباەۆتىڭ تۋعان وتانىمىز - قازاقستان رەسپۋبليكاسىن ەلەمدەگٸ دامىعان 30 مەملەكەتتٸڭ قاتارىنا قوسۋىمىز قاجەت دەگەن ستراتەگيياسىنا ازاماتتىق ٷن قوسۋ» ماقساتىندا دٷنيەگە كەلدٸ.
ال شىنىندا, بٸزدٸڭ قالالارداعى تۋريزم – لاس تۋريزمگە اينالىپ, ۇلتتىڭ قاسٸرەتٸنە, قايعىسىنا اينالىپ, بٸزدٸڭ ەلدٸ ەلەمگە ماسقارالاۋدا. اتالارىمىز: -«مەشكەۋ دەگەن جامان ات» دەسە, مىناۋ يارلىك تٸپتٸ ونان ميلليون ەسە سۇمدىق كلەيمو بولىپ تۇر. وسىنى تٷسٸنەتٸن سەت كەلدٸ.
ورىستاردا مىناداي قاناتتى سٶز بار:-«يميدج ۆسە, وستالنوە نيچتو!».
بولاشاق ۇرپاقتارىمىزدىڭ, نەمەرە, شٶبەرەلەرٸمٸزدٸڭ جاعدايىن ويلاساق وسىنداي نامىسقا كٸر كەلتٸرەتٸن, ۇلتتىڭ ارىنا داق تٷسٸرەتٸن سوراقىلىقتاردى بولدىرمايىق, كٷرەسەيٸك, الدىن الايىق! تٶزٸپ وتىرا بەرۋگە بولمايدى. ۇرپاق كەشٸرمەيدٸ, اتا-بابا رۋحى كەشٸرمەيدٸ.
وسى ورىن العان كەلەڭسٸز جاعدايلاردى مۇقييات تالقىلاپ, زەرتتەپ, تالداپ سٸزگە امانات رەتٸندە 7-ۇسىنىس جولداپ وتىرمىن:
بٸرٸنشٸدەن: الماتى قالاسىنىڭ جارقىن بولاشىعى مەن رۋحاني تازالىعى ٷشٸن «سەكسحانا» اتانىپ, قاپتاپ كەتكەن 700-دەن اسا «ساۋنا-حاۋىزداردى», «تٷنگٸ كلۋبتاردى», «گەي, گەيشا» كلۋبتاردى, باسقادا «جىنويناقتاردى», «بوردەلدەردٸ» كٷشپەن وسى 2016 جىلدىڭ اياعىنا دەيٸن جابۋ.
ولاردىڭ ورىنىنا جيىرما تٶرت ساعات جۇمىس ٸستەيتٸن «كٸتاپحانا-24» تەر, «پاتريوت جاستار دايىندايتىن كلۋبتار», « رۋحانييات ورتالىقتارىن», «ار-نامىس», «ار-وجدان» ۇيىمدارىن كٶپتەپ اشۋدى ۇسىنامىن.
ەكٸنشٸدەن: «ار-وجدان مەسەلەلەرٸ» اتتى 2016-2030 جىلدارعا ارنالعان الماتى قالالىق باعدارلاماسىن قابىلداۋ قاجەت دەپ سانايمىن.
ٷشٸنشٸدەن: وسى «ار-وجدان» باعدارلاماسىنىڭ نەگٸزٸندە جەزٶكشەلەردٸ, گەيلەردٸ, گەيشەلەردٸ, ناشاقورلاردى قاتاڭ جازاعا تارتۋ. ولاردى باس بوستاندىقتارىنان ايىرىپ, قوعامنان الاستاتۋ.
تٶرتٸنشٸدەن: الماتى قالاسىندا «ار-وجدان» اتتى پوليتسييا توبىن قۇرۋ.
بەسٸنشٸدەن: الماتى قالاسىنا «لاس تۋريزمدٸ» كٸرگٸزۋگە مٷلدەم جول بەرمەۋ.
التىنشىدان: الماتى قالاسى بويىنشا, جاستاردىڭ, بالالاردىڭ تەلٸم-تەربيەسٸنە الدىمەن وتباسىندا, سوسىن بالالار باقشاسىندا, مەكتەپتە, بارلىق وقۋ ورىندارىندا, ۇيىمداردا, كەسٸپورىنداردا بٸرٸنشٸ كەزەكتە كٶڭٸل بٶلۋ. بارلىق وقۋ ورىندارىندا, بارلىق مەكەمەلەردە «ار-وجدان» ساباقتارىن ٶتكٸزۋ.
جەتٸنشٸدەن: قازاق «قىزعا –قىرىق ٷيدەن تىيىم» دەپ بەكەر ايتپاعان. «قىزدىڭ نامىسى - ەلدٸڭ نامىسى». قىزدىڭ نامىسى تاپتالسا, ەلدٸڭ نامىسى ويران بولادى ەمەس پە? الماتى شاھارىندا تۇراتىن قىزداردىڭ تەلٸم-تەربيەسٸنە باسا نازار اۋدارىپ, ولاردى اقىلى وكۋدان قۇتقارۋ;.
قۇرمەتتٸ باۋىرجان قىدىرعاليۇلى!
توقسان اۋىز سٶزدٸڭ توبىقتاي تٷيٸنٸ تٶمەندەگٸدەي: -«قالا ەكونوميكاسى وڭالار. قورشاعان ورتا ەكولوگيياسى تٷزەلەر. وعان مەملەكەت قالتاسىنان قىرۋار قارجى بٶلٸنۋدە. ال, ۇلتتىق رۋحاني ەكولوگييامىز, جاستارىمىزدىڭ ار, وجدان, نامىس, ۇلتتىق تەلٸم-تەربيەلەرٸ كەرٸ كەتۋدٸڭ ٷستٸندە. وسى ساۋالداردى مەن, 2012 جىلى قر پرەزيدەنتٸ جانىنداعى «تەلەكوممۋنيكاتسييالار قىزمەتٸ ورتالىعىندا» باسپاسٶز مەسليحاتىن ٶتكٸزگەن سول كەزدەگٸ قالا باسشىسى ەسٸموۆ مىرزاعا ۇلتتىق قۇندىلىقتارعا ارنالعان عىلىمي-تانىمدىق «قازانات» جۋرنالىنىڭ اتىنان جولداعان بولاتىنمىن. سول جۋرناليستٸك سۇراقتىڭ ستەنوگرامدىق مەتٸنٸ بىلاي بولاتىن:-«قۇرمەتتٸ احمەتجان سماعۇلۇلى! مىنا كەزەك كٷتتٸرمەيتٸن اششى سۇراققا سٸزدٸڭ كٶڭٸلٸڭٸزدٸ بۇرىپ, وعان تۇششىمدى جاۋاپ الايىن دەگەن نيەتپەن ميكروفونعا كەلٸپ تۇرمىن. سٸز, ٶز سٶزٸڭٸزدە ەلباسىنىڭ تاپسىرماسىمەن الماتى قالاسىندا ورىن العان ەكولوگييالىق پروبلەمالاردى جويۋعا ارنالعان ٷلكەن باعدارلامانىڭ جاسالعانىن, ونى جٷزەگە اسىرۋعا باعىتتالعان بۇرىن سوڭدى بولماعان ميلليونداعان دوللار كٶلەمٸندە قارجى بٶلٸنگەنٸن جاقسى حابارلادىڭىز. سٶز جوق, قورشاعان ورتا ەكولوگيسى تازالانادى, ەكونوميكا وڭالادى. مەنٸڭ ايتارىم, الماتى قالاسىندا رۋحاني ەكولوگييامىز, رۋحاني-ادامگەرشٸلٸك جۇمىستارىمىز, ار-وجدان, ار-نامىس مەسەلەلەرٸ ۇمىتىلعان. ونىڭ ورنىنا, وسى بەرٸمٸز جاقسى كٶرەتٸن الماتى قالاسىندا, جاستاردى تازا جولدان اداستىراتىن جىن-ويناق, شايتاني ورىندار ارام شٶپتەي قاپتاپ كەتتٸ. سٶزٸم دەلەلدٸ بولۋ ٷشٸن مىنا فاكتٸنٸ ايتسام دا بولادى. بەلينسكيي كٶشەسٸنٸڭ بويىندا ورنالاسقان جاستارىمىزعا ۇلتتىق رۋحاني-پاتريوتتىق تەربيە بەرە الاتىن يپپودرومنىڭ جۇمىس ٸستەمەي تۇرعانىنا 2 جىل بولدى. ەشقانداي ات جارىستارى, بەيگەلەر ٶتپەيدٸ. قازٸر, تٸپتٸ جابىلۋدىڭ, جەكە بيزنەسكە ساتىلۋدىڭ الدىندا تۇر. وسى جاعدايدا سٸز باسقاراتىن الماتى قالاسىندا سوڭعى ەكٸ-ٷش جىلدىڭ جٷزٸندە 20 گەي, گەشا كلۋبتارمەن 40 شاققتى كٷندٸز -تٷنٸ جۇمىس جاسايتىن «جىن-ويناق» شايتاني مەكەمەلەر اشىلعان. نەگە ولارعا جول بەرسٸزدەر? ەسٸموۆتىڭ جاۋابى: -«سەكە, سۇراعىڭىز دۇرىس.ەسٸرەسە, يپپودرومعا بايلانىستى. بۇل ساۋالمەن كەلٸسەمٸن. يپپودرومنىڭ جابىلماۋىنا كٷش سالامىن. قالالىق پارك باعدارلاماسى ارقىلى ساقتاپ قالۋعا بولادى. تيٸستٸ شارا قولدانامىز. ال, گەيلەرگە كەلسەك جاعداي سولاي. جاستار تەربيەسٸ اقساپ تۇر» ەدٸلٸن ايتۋ كەرەك, سول جولى ەسٸموۆ مەنٸڭ ۇسىنىسىمنىڭ نەگٸزٸندە يپپودرومدى جابىلۋدان ساقتاپ قالدى. ال, ارسىزدىقپەن كٷرەستە ەلسٸزدٸك تانىتتى.
مەنٸڭ ايتارىم, قۇرمەتتٸ باۋىرجان قىدىرعاليۇلى, ار مەسەلەسٸندە الدىمىزدا -جار, ارتىمىزدا – قۇز تۇر! ەندٸ كەشٸكسەك مٷلدەم قۇريمىز. شارالار قولدانباساق, ناقتى جۇمىستار اتقارماساق سٸز باسقاراتىن الماتى قالاسى بٷكٸل ەلەمگە ماسقارا بولىپ, جۋساڭ كەتپەيتەن, قىرساڭ جويىلمايتىن, شاپساڭ تٷسپەيتٸن ەڭ جامان لاس اتقا يە بولادى. قۇداي ودان ساقتاسىن. سۇرارىم, الماتىنى ارسىزدىقتان تازارتىڭىز?! سٸزگە سەنەمٸن!
قۇرمەتپەن, «ۇلى دالا قىراندارى» رەسپۋبليكالىق قوعامدىق
مەدەني-ەلەۋمەتتٸك قوزعالىستىڭ تەڭ تٶراعاسى,
قر ەڭبەك سٸڭٸرگەن قايراتكەرٸ, جازۋشى
سەدٸبەك تٷگەل.
12 تامىز 2016 جىل. الماتى قالاسى.
ۇلت پورتالى
