جۋىردا ەلباسى نۇرسۇلتان نازارباەۆتىڭ «ەگەمەن قازاقستان» گازەتٸندە «بولاشاققا باعدار: رۋحاني جاڭعىرۋ» اتتى ماقالاسى جارىق كٶردٸ. ۇلتتىق قۇندىلىقتاردى قۇرمەتتەۋگە, تۋعان جەردٸ كٶركەيتۋگە, جاڭاشىل ويلاپ, قوعام ٷشٸن يگٸ ٸس جاساۋعا ٷندەگەن ماقالا وقىرمان قاۋىمعا پاراساتتى وي تاستادى. ەلباسىنىڭ بويىمىزداعى رۋحاني قۇندىلىقتى تٷلەتٸپ, جاڭعىرتۋ جولىنداعى ويلارى مەن باستامالارى ساناعا رۋح, جانعا جٸگەر بەرەدٸ.
ماقالادا: «بٸز جاڭعىرۋ جولىندا بابالاردان ميراس بولىپ, قانىمىزعا سٸڭگەن, بٷگٸندە تامىرىمىزدا بٷلكٸلدەپ جاتقان ٸزگٸ قاسيەتتەردٸ قايتا تٷلەتۋٸمٸز كەرەك», – دەلٸنگەن.
راسىندا, جاستايىنان دٸن مەن دەستٷرٸمٸزدٸ, تاعىلىمدى تاريحىمىزدى وقىپ, سۋسىنداپ ٶسكەن ۇرپاق تەرٸس اعىمدار مەن جات مەدەنيەتتٸڭ جەتەگٸندە كەتپەيدٸ. سالت-دەستٷرٸ مەن تاريحىنا ەرەكشە مەن بەرگەن ەلدٸڭ تۇعىرى بيٸك, ٸرگەسٸ بەرٸك بولماق.
نەعۇرلىم تۇتاستىققا جەتۋ ٷشٸن ەلدٸ ايشىقتاپ تۇرعان ۇلتتىڭ تانىمدىق, تەربيەلٸك ماڭىزعا باي ەدەت-عۇرىپ, سالت-دەستٷرلەرٸ قاجەت. كەز كەلگەن حالىقتى ٶزٸنٸڭ تٶلتۋما رۋحاني قۇندىلىقتارى مەن ٸزگٸ قاسيەتتەرٸ عانا بٸرٸكتٸرە الادى. ەلباسى ماقالادا وسى ۇستانىمدى ايقىن كٶرسەتٸپ بەردٸ:
«...جاڭعىرعان قوعامنىڭ ٶزٸنٸڭ تامىرى تاريحىنىڭ تەرەڭٸنەن باستاۋ الاتىن رۋحاني كودى بولادى...جاڭا تۇرپاتتى جاڭعىرۋدىڭ ەڭ باستى شارتى – سول ۇلتتىق كودىڭدى ساقتاي بٸلۋ».
بۇل – تەكتەن تەك ايتىلا سالىنعان جٷرەك قالاۋى ەمەس, بٷگٸنگٸ ٶركەنيەتتٸ, وزىق تەحنولوگييالى, جاھاندىق ىقپالداسۋدان, كەرەك دەسەڭٸز, تٷرلٸ قاۋٸپ-قاتەردەن قورعانۋ جولى. وسى ورايدا ۇلتىمىزدىڭ بەلگٸلٸ ۇستازى احمەت بايتۇرسىنۇلىنىڭ: «قاسىڭنان دا, دوسىڭنان دا بٸردەي ساقتان», – دەگەن سٶزٸ ويعا ورالادى. ساقتانۋدىڭ باسى – ٶزٸڭە قاتىستى رۋحاني قۇندىلىعىڭدى تٷگەندەپ, كەيٸنگٸگە مۇرا ەتٸپ قالدىرۋ.
ەر حالىق ەل بولىپ عۇمىر كەشۋٸ ٷشٸن جاستاردىڭ ساناسىنا ۇلتتىق قۇندىلىقتارىن سٸڭٸرٸپ, رۋحاني بولمىسىمەن ٶمٸر سٷرۋگە باۋليدى. ەلباسىنىڭ وسى ماقالادا كٶتەرگەن تاعى بٸر ماڭىزدى, ٶزەكتٸ مەسەلەسٸ – تۋعان جەرگە دەگەن ماحاببات.
پرەزيدەنتٸمٸز: «...قازاق «تۋعان جەرگە تۋىڭدى تٸك» دەپ بەكەر ايتپاعان. پاتريوتيزم كٸندٸك قانىڭ تامعان جەرٸڭە, ٶسكەن اۋىلىڭا, قالاڭ مەن ٶڭٸرٸڭە, ياعني تۋعان جەرٸڭە دەگەن سٷيٸسپەنشٸلٸكتەن باستالادى. سول سەبەپتٸ, تۋعان جەرگە, ونىڭ مەدەنيەتٸ مەن سالت-دەستٷرلەرٸنە ايرىقشا ٸڭكەرلٸكپەن اتسالىسۋ – شىنايى پاتريوتيزمنٸڭ ماڭىزدى كٶرٸنٸستەرٸنٸڭ بٸرٸ», – دەپ اتاپ ٶتتٸ.
راسىندا, ٶزٸنٸڭ تۋعان جەرٸنٸڭ, تۋعان ٶلكەسٸنٸڭ كٶركەيۋٸنە ٷلەس قوسا بٸلگەن ازامات بٷكٸل ەلدٸڭ يگٸلٸگٸ ٷشٸن قىزمەت ەتە الادى. مٸنە, پاتريوتيزم دەگەنٸمٸز تۋعان جەرگە دەگەن سٷيٸسپەنشٸلٸكتەن باستالادى.
بٸردە پايعامبارىمىز مۇحاممەدتەن (وعان اللانىڭ سالاۋاتى مەن سەلەمٸ بولسىن) بٸر كٸسٸ: «ۋا, اللانىڭ ەلشٸسٸ, ەڭ جاقسى ادام كٸم?» – دەپ سۇرايدى. سوندا ول: «ەڭ جاقسى ادام – قوعامعا, ەلگە پايداسى تيگەن پەندە», – دەپ جاۋاپ بەرگەن ەكەن.
دەمەك, قوعامعا پايدالى بولعانىڭ – جاقسى مۇسىلمان بولعانىڭ. اللا ەلشٸسٸنٸڭ تاعى بٸر حاديسٸندە: «وتانىن كٷزەتكەن شەكاراشىنىڭ كٶزٸ اقىرەتتە كٷيمەيدٸ», – دەگەن. تۋعان جەردٸ قورعاۋ, تۋعان ەلٸڭە قىزمەت ەتۋ بٸلٸمنٸڭ كٶپتٸگٸنەن ەمەس, ەلدٸك ساناعا, تۋعان ەلٸڭە دەگەن ماحابباتقا بايلانىستى ەكەن. الاش ارىسى ەليحان بٶكەيحان: «حالىققا قىزمەت ەتۋ – بٸلٸمنەن ەمەس مٸنەزدەن», دەپ بەكەر ايتپاسا كەرەك. وسىناۋ پاراساتتى پٸكٸر ابايدا دا بار: «اتانىڭ بالاسى بولما, ادامنىڭ بالاسى بول». بۇل – ۇرپاقتان-ۇرپاققا الماسىپ وتىرعان «ەلدٸك سانا» جەلٸسٸ. ەلباسىنىڭ ماقالاسىندا ايتىلعان وسىناۋ اسىل قۇندىلىقتار سانامىزدا جاڭعىرتىپ, جان-دٷنيەمٸزدٸ تاعى بٸر سەرپٸلتتٸ. سونىمەن قاتار, «تۋعان جەر» باعدارلاماسى ەلٸمٸزدەگٸ جومارت جانداردىڭ ٶزٸنٸڭ تۋعان ەلٸنە شاراپاتىن تيگٸزٸپ, قايىرىمدىلىق ٸس-شارالارعا ٷلكەن ٷلەسٸن تيگٸزۋگە ىقپال ەتەدٸ دەگەن سەنٸمدەمٸز.
كەز كەلگەن قوعام ۇزاق ۋاقىت بويى جيناقتالعان تەجٸريبەنٸ كەلەسٸ ۇرپاققا ٸزگٸ دەستٷرٸنسٸز جەتكٸزە المايتىنىن ەستە ساقتاعانىمىز ابزال. «جاڭعىرۋ اتاۋلى بۇرىنعىداي تاريحي تەجٸريبە مەن ۇلتتىق دەستٷرلەرگە شەكەدەن قاراماۋعا تيٸس. كەرٸسٸنشە, زامانا سىنىنان سٷرٸنبەي ٶتكەن وزىق دەستٷرلەردٸ تابىستى جاڭعىرۋدىڭ ماڭىزدى العىشارتتارىنا اينالدىرا بٸلۋ قاجەت. ەگەر جاڭعىرۋ ەلدٸڭ ۇلتتىق-رۋحاني تامىرىنان نەر الا الماسا, ول اداسۋعا باستايدى», – دەپ ەلباسى كەز كەلگەن قوعامدىق, ەلەۋمەتتٸك ٷدەرٸسكە قازاقى سالت-سانامەن بەيٸمدەلۋ قاجەتتٸلٸگٸن باسا ايتقان.
ەگەر حالىقتىڭ دەستٷرٸ بولماسا قالاي دامىپ, قالاي ٶرٸستەيدٸ? ٶتكەننٸڭ تەلٸمدٸ تەجٸريبەسٸن الماي, العا قادام باسۋعا بولا ما? كەز كەلگەن حالىق شاريعاتقا قايشى كەلمەيتٸن دەستٷرٸمەن جاڭانى جالعاپ بارىپ قادام جاساۋى – ونىڭ ٶمٸر سٷرۋٸنٸڭ العاشقى بەلەسٸ. وسىنداي رۋحاني تۇتاستىق جوق جەردە ۇلتتىق دٷنيەتانىمدىق ٷزٸك پايدا بولادى. ۇرپاق ساباقتاستىعى دەگەن حالىق بولىپ ۇيىسىپ ٶمٸر سٷرۋ مٷمكٸندٸگٸ, جەكەشٸلدٸك ەمەس, ۇجىمدىق, ەلدٸك ٷردٸس بولعاندىقتان ۇلتتىق قۇندىلىقتارىمىزدى دٸنٸمٸزبەن ساباقتاستىرا جاڭعىرتۋدىڭ ماڭىزى ٶتە زور.
دٸن – قوعامدىق قاتىناس پەن كٷللٸ ادام جاراتىلىسىن بٸرٸكتٸرۋگە, تۇتاستىرۋعا جٸبەرٸلگەن اسىل يللەھي قۇندىلىق. ادامزات بالاسى يماندىلىقتى ٶز تابيعاتىن, ەۋەلگٸ جاراتىلىسىن بۇزباي, سوعان ساي تانىپ-بٸلٸپ, سانا-سەزٸمٸمەن قابىلداعاندا عانا حاقيقاتقا جەتەدٸ. ەربٸر جاندى-جانسىز جاراتىلىستى ٶز ەرەكشەلٸگٸمەن, قادٸر-قاسيەتٸمەن جاراتقان مەيٸرٸمدٸ اللا تاعالا ادامزات بالاسىن دا تٷرلٸ ۇلتتار مەن ۇلىستارعا بٶلگەن. جاراتۋشى يەمٸز بۇل سىردى «رۋم» سٷرەسٸنٸڭ 22-اياتىندا: «كٶكتەر مەن جەردٸ جاراتۋى, تٸلدەرٸڭنٸڭ, تٷستەرٸڭنٸڭ الۋان تٷرلٸ بولۋى دا – ونىڭ بەلگٸلەرٸنەن. كٷمەنسٸز, بۇلاردا بٸلگەندەر ٷشٸن بەلگٸلەر بار», – دەپ بايانداعان.
ەلباسىنىڭ «بولاشاققا باعدار: رۋحاني جاڭعىرۋ» اتتى ماقالاسىندا قوزعالعان مەسەلەلەر مەن قولعا الىناتىن باستامالار دٸن قىزمەتكەرلەرٸنٸڭ دە جۇمىس باعىتىن تاعى دا بٸر ناقتىلاپ بەردٸ. بۇل جاڭا زاماننىڭ ٶتكەلٸنە تابان تٸرەپ تۇرىپ, يماندىلىق قالىپتاستىرعان بۇرىنعى تامىرىمىزدى تەكتٸلٸكپەن بەكەمدەپ, جٷيەلەۋ جولىنداعى ٶزەكتٸ باستاما دەۋگە بولادى. بٸر سٶزبەن ايتقاندا, ەلباسى ٶز ماقالاسىندا جاستاردى تەكتٸلٸككە تەربيەلەۋدٸڭ جولدارىن نۇسقاپ, تۇجىرىمدى وي ايتتى.
قازاقستان مۇسىلماندارى دٸني باسقارماسى 2013-2015 جىلدار ارالىعىن «دٸن مەن دەستٷر ساباقتاستىعى» جىلى دەپ جارييالاپ, وسى مەرزٸم ٸشٸندە سالت-دەستٷرٸمٸز بەن اسىل دٸنٸمٸز كەڭٸنەن ناسيحاتتالدى. 2016 – «دٸن جەنە تاريح تاعىلىمى» جىلى دەپ جارييالانىپ, تاعىلىمعا تولى تاريحىمىز تۋرالى بٸرنەشە زەرتتەۋ ماقالالار جارييالانىپ, كٸتاپتار جارىق كٶردٸ, كونفەرەنتسييالار مەن دٶڭگەلەك ٷستەلدەر ۇيىمداستىرىلدى. ماقساتىمىز – جاماعاتتى تاريحتان تەلٸم الۋعا ٷيرەتۋ. بۇل باعىتتاعى يگٸ جۇمىستار بولاشاقتا دا جالعاسىن تابادى.
ەرجان قاجى مالعاجىۇلى,
قازاقستان مۇسىلماندارى دٸني باسقارماسىنىڭ تٶراعاسى, باس مٷفتي
