م.قوزىباەۆ اتىنداعى سولتٷستٸك قازاقستان ۋنيۆەرسيتەتٸنٸڭ عالىمدارى ٶنەركەسٸپتٸك قالدىقتاردى پايدالانۋ ارقىلى جول بيتۋمىنىڭ قاسيەتتەرٸن جاقسارتاتىن جاڭا تەحنولوگييا ەزٸرلەدٸ. زەرتحانالىق سىناق نەتيجەسٸندە موديفيكاتسييالانعان اسفالتبەتوننىڭ سۋعا قانىققاننان كەيٸنگٸ بەرٸكتٸگٸ باقىلاۋ ٷلگٸلەرٸمەن سالىستىرعاندا شامامەن 50%-عا ارتقانى انىقتالدى. جاڭا تەحنولوگييا سولتٷستٸك قازاقستان وبلىسىنداعى اۆتوموبيل جولىنىڭ تەجٸريبەلٸك ۋچاسكەسٸندە سىناقتان ٶتتٸ, دەپ حابارلايدى ult.kz.
مەملەكەت باسشىسى قاسىم-جومارت توقاەۆ 2026 جىلعى 28 قازانداعى قازاقستان حالقىنا جولداۋىندا ينفراقۇرىلىمدى دامىتۋ, اۆتوموبيل جولدارىنىڭ ساپاسىن ارتتىرۋ جەنە وتاندىق عىلىمي ەزٸرلەمەلەردٸ ٶندٸرٸسكە ەنگٸزۋ مەسەلەلەرٸن باسىم مٸندەتتەردٸڭ بٸرٸ رەتٸندە اتاپ ٶتتٸ. بۇل باعىتتار «حالىقتىق قۇرىلىس» باستاماسىن جٷزەگە اسىرۋ جەنە كٶكشەتاۋ – پەتروپاۆل اۆتوموبيل جولىن كەڭەيتۋ سيياقتى اۋقىمدى ينفراقۇرىلىمدىق جوبالار اياسىندا ەرەكشە ماڭىزعا يە.
وسى مٸندەتتەردٸ ٸسكە اسىرۋعا م.قوزىباەۆ اتىنداعى سولتٷستٸك قازاقستان ۋنيۆەرسيتەتٸنٸڭ عالىمدارى دا ٶز ٷلەسٸن قوسىپ كەلەدٸ. ولار ٶنەركەسٸپتٸڭ قايتالاما شيكٸزاتىن پايدالانۋ ارقىلى جول بيتۋمىنىڭ قاسيەتتەرٸن جاقسارتاتىن جاڭا تەحنولوگييا ەزٸرلەدٸ. عىلىمي جاڭالىق اسفالتبەتون جابىنىنىڭ بەرٸكتٸگٸ مەن قىزمەت ەتۋ مەرزٸمٸن ارتتىرۋعا, سونداي-اق ٶندٸرٸستٸك قالدىقتاردى تيٸمدٸ پايدالانۋعا باعىتتالعان. تەحنولوگييا زەرتحانالىق سىناقتاردان ٶتٸپ, سولتٷستٸك قازاقستان وبلىسىنداعى اۆتوموبيل جولىنىڭ تەجٸريبەلٸك ۋچاسكەسٸندە قولدانىلدى.
عىلىمي زەرتتەۋلەر 2023-2025 جىلدارى قر عىلىم جەنە جوعارى بٸلٸم مينيسترلٸگٸنٸڭ گرانتتىق قولداۋىمەن جٷرگٸزٸلدٸ. تەحنولوگييانى تەجٸريبەگە ەنگٸزۋ جۇمىستارى سولتٷستٸك قازاقستان وبلىسىنىڭ ەكٸمٸ عاۋەز نۇرمۇحامبەتوۆتٸڭ تاپسىرماسىمەن ٶڭٸردەگٸ جول سالاسى ۇيىمدارىنىڭ قاتىسۋىمەن جٷزەگە اسىرىلىپ جاتىر.
عىلىمي توپقا حيمييا عىلىمدارىنىڭ كانديداتى, سقۋ پروفەسسورى انتونينا ديۋرياگينا جەتەكشٸلٸك ەتەدٸ. تەحنولوگييانىڭ نەگٸزٸندە جىلۋ ەلەكتر ورتالىقتارىندا پايدالانىلعان, الدىن الا تازارتىلعان گەرمەتيكالاۋشى سۇيىقتىق پەن ۋنيۆەرسيتەت عالىمدارى مۇناي-حيمييا ٶندٸرٸسٸنٸڭ قالدىقتارىنان سينتەزدەگەن ارنايى قوسپا جاتىر. بۇل ەدٸس بيتۋمنىڭ پايدالانۋ سيپاتتامالارىن جاقسارتۋعا جەنە ٶنەركەسٸپتٸك شيكٸزاتتى قايتا ٶڭدەپ, ٶندٸرٸسكە پايدالانۋعا مٷمكٸندٸك بەرەدٸ.
«بٸزدٸڭ ماقساتىمىز – قازاقستاننىڭ كليماتتىق ەرەكشەلٸكتەرٸن ەسكەرە وتىرىپ, جول جابىنىنىڭ ساپاسى مەن ۇزاق مەرزٸمگە تٶزٸمدٸلٸگٸن ارتتىراتىن تەحنولوگييا جاساۋ. سونىمەن قاتار ٶنەركەسٸپتٸك قالدىقتاردى قۇرىلىس ماتەريالدارىن ٶندٸرۋگە قاجەتتٸ قايتالاما شيكٸزات رەتٸندە تيٸمدٸ پايدالانۋدىڭ جولىن ٸزدەدٸك. وسىلايشا, ەزٸرلەمەمٸز عىلىمي, پراكتيكالىق جەنە ەكولوگييالىق مٸندەتتەردٸ بٸر ارناعا توعىستىرادى», – دەدٸ انتونينا ديۋرياگينا.
زەرتتەۋدٸڭ العاشقى كەزەڭٸندە عالىمدار بيتۋمنىڭ قاسيەتتەرٸن جاقسارتاتىن قوسپالاردىڭ وڭتايلى قۇرامىن انىقتاپ, ولاردىڭ بيتۋم مەن اسفالتبەتونعا ەسەرٸن زەردەلەدٸ. الىنعان نەتيجەلەر تەۋەلسٸز اككرەديتتەلگەن «سترويەكسپەرت» زەرتحاناسىندا تەكسەرٸلدٸ.
سىناق نەتيجەلەرٸ موديفيكاتسييالانعان اسفالتبەتوننىڭ سۋ سٸڭٸرۋ كٶرسەتكٸشٸ 35%-عا تٶمەندەگەنٸن, ال سۋعا قانىققاننان كەيٸنگٸ بەرٸكتٸگٸ باقىلاۋ ٷلگٸلەرٸمەن سالىستىرعاندا شامامەن 50%-عا ارتقانىن كٶرسەتتٸ. سونىمەن قاتار ماتەريالدىڭ جوعارى تەمپەراتۋراعا تٶزٸمدٸلٸگٸ جاقساردى.
كەلەسٸ كەزەڭدە تەحنولوگييا ٶندٸرٸستٸك جاعدايدا سىناقتان ٶتكٸزٸلدٸ. اسفالتبەتون زاۋىتىندا 40 توننا موديفيكاتسييالانعان بيتۋم دايىندالىپ, قاراقوعا-پەتروپاۆل اۆتوموبيل جولىنىڭ ۇزىندىعى 200 مەتر بولاتىن تەجٸريبەلٸك ۋچاسكەسٸنە تٶسەلدٸ. الىنعان ٷلگٸلەرگە جٷرگٸزٸلگەن زەرتحانالىق سىناقتار جول جابىنىنىڭ بەلگٸلەنگەن نورماتيۆتٸك تالاپتارعا سەيكەس كەلەتٸنٸن راستادى.
جوبانى تەجٸريبەدە ٸسكە اسىرۋعا ٶڭٸردٸڭ جول سالاسى ۇيىمدارى قولداۋ كٶرسەتتٸ. اتاپ ايتقاندا, «قازاۆتوجول» ۇك» اق سولتٷستٸك قازاقستان وبلىستىق فيليالى سىناق جٷرگٸزۋ ٷشٸن اۆتوموبيل جولىنىڭ ۋچاسكەسٸن بٶلدٸ. ال «جول اكتيۆتەرٸ ساپاسىنىڭ ۇلتتىق ورتالىعى» شجق رمك سولتٷستٸك قازاقستان وبلىستىق فيليالى اسفالتبەتون قوسپاسىنا قاجەتتٸ زەرتحانالىق سىناقتاردى تەگٸن جٷرگٸزۋگە مٷمكٸندٸك بەردٸ.
«بٸز ٷشٸن عىلىمي ەزٸرلەمەنٸ ناقتى ٶندٸرٸسكە ەنگٸزۋ اسا ماڭىزدى بولدى. زەرتحانالىق زەرتتەۋلەردەن باستاپ ماتەريالدىڭ ٶنەركەسٸپتٸك پارتيياسىن دايىنداۋعا جەنە جولدىڭ تەجٸريبەلٸك ۋچاسكەسٸن سالۋعا دەيٸنگٸ كەزەڭدەردەن ٶتتٸك. ەندٸگٸ مٸندەت – جول جابىنىنىڭ ناقتى كليماتتىق جاعدايدا قانشالىقتى تٶزٸمدٸ ەكەنٸن باعالاپ, تەحنولوگييانى ودان ەرٸ قولدانۋ مٷمكٸندٸكتەرٸن انىقتاۋ», – دەدٸ «حيمييا جەنە حيمييالىق تەحنولوگييالار» كافەدراسىنىڭ مەڭگەرۋشٸسٸ, قاۋىمداستىرىلعان پروفەسسور يۋلييا بىزوۆا.
كٷزگٸ-قىسقى جەنە كٶكتەمگٸ كەزەڭدەردەن كەيٸن ماماندار تەجٸريبەلٸك ۋچاسكەنٸڭ جاي-كٷيٸنە مونيتورينگ جٷرگٸزەدٸ. اتاپ ايتقاندا, جول بەتٸندە جارىقتاردىڭ, كٶلٸك دٶڭگەلەگٸنٸڭ ٸزٸنەن پايدا بولاتىن ويىقتاردىڭ جەنە باسقا دا اقاۋلاردىڭ بار-جوعى تەكسەرٸلٸپ, جابىننىڭ بەرٸكتٸگٸ مەن سۋعا تٶزٸمدٸلٸگٸندەگٸ ٶزگەرٸستەر باعالانادى. الىنعان نەتيجەلەر باقىلاۋ ۋچاسكەسٸنٸڭ كٶرسەتكٸشتەرٸمەن سالىستىرىلىپ, تەحنولوگييانىڭ ناقتى پايدالانۋ جاعدايىنداعى تيٸمدٸلٸگٸ انىقتالادى.
ەزٸرلەمەنٸڭ ەكولوگييالىق ماڭىزى دا زور. عالىمداردىڭ ەسەپتەۋٸنشە, جىلىنا 10 مىڭ توننا بيتۋم ٶڭدەۋ بارىسىندا 10 تونناعا دەيٸن قايتالاما ٶنەركەسٸپتٸك شيكٸزاتتى پايدالانۋعا بولادى. بۇل كەدەگە جاراتۋدى قاجەت ەتەتٸن قالدىقتاردىڭ كٶلەمٸن ازايتۋعا مٷمكٸندٸك بەرەدٸ. اتالعان تەسٸل رەسۋرستاردى ۇتىمدى پايدالانۋ مەن قورشاعان ورتاعا كەلەتٸن زيياندى ازايتۋدى كٶزدەيتٸن «تازا قازاقستان» جالپىۇلتتىق باستاماسىنىڭ مٸندەتتەرٸمەن دە ٷندەسەدٸ.
تەحنولوگييانى ودان ەرٸ ەنگٸزۋ تەجٸريبەلٸك ۋچاسكەدەگٸ مونيتورينگ نەتيجەلەرٸنە جەنە جول قۇرىلىسىندا قولدانۋعا رۇقسات بەرۋدٸڭ قاجەتتٸ رەسٸمدەرٸنەن ٶتۋٸنە بايلانىستى بولادى. تيٸمدٸلٸگٸ راستالعان جاعدايدا وتاندىق ەزٸرلەمەنٸ قازاقستاننىڭ اۆتوموبيل جولدارىن سالۋ جەنە جٶندەۋ جۇمىستارىنا كەڭٸنەن قولدانۋعا مٷمكٸندٸك تۋادى.
