M.Qozybaev atyndaǵy Soltústik Qazaqstan ýniversitetiniń ǵalymdary ónerkásiptik qaldyqtardy paidalaný arqyly jol bitýmynyń qasietterin jaqsartatyn jańa tehnologiia ázirledi. Zerthanalyq synaq nátijesinde modifikatsiialanǵan asfaltbetonnyń sýǵa qanyqqannan keiingi beriktigi baqylaý úlgilerimen salystyrǵanda shamamen 50%-ǵa artqany anyqtaldy. Jańa tehnologiia Soltústik Qazaqstan oblysyndaǵy avtomobil jolynyń tájiribelik ýchaskesinde synaqtan ótti, dep habarlaidy ult.kz.
Memleket basshysy Qasym-Jomart Toqaev 2026 jylǵy 28 qazandaǵy Qazaqstan halqyna Joldaýynda infraqurylymdy damytý, avtomobil joldarynyń sapasyn arttyrý jáne otandyq ǵylymi ázirlemelerdi óndiriske engizý máselelerin basym mindetterdiń biri retinde atap ótti. Bul baǵyttar «Halyqtyq qurylys» bastamasyn júzege asyrý jáne Kókshetaý – Petropavl avtomobil jolyn keńeitý siiaqty aýqymdy infraqurylymdyq jobalar aiasynda erekshe mańyzǵa ie.
Osy mindetterdi iske asyrýǵa M.Qozybaev atyndaǵy Soltústik Qazaqstan ýniversitetiniń ǵalymdary da óz úlesin qosyp keledi. Olar ónerkásiptiń qaitalama shikizatyn paidalaný arqyly jol bitýmynyń qasietterin jaqsartatyn jańa tehnologiia ázirledi. Ǵylymi jańalyq asfaltbeton jabynynyń beriktigi men qyzmet etý merzimin arttyrýǵa, sondai-aq óndiristik qaldyqtardy tiimdi paidalanýǵa baǵyttalǵan. Tehnologiia zerthanalyq synaqtardan ótip, Soltústik Qazaqstan oblysyndaǵy avtomobil jolynyń tájiribelik ýchaskesinde qoldanyldy.
Ǵylymi zertteýler 2023-2025 jyldary QR Ǵylym jáne joǵary bilim ministrliginiń granttyq qoldaýymen júrgizildi. Tehnologiiany tájiribege engizý jumystary Soltústik Qazaqstan oblysynyń ákimi Ǵaýez Nurmuhambetovtiń tapsyrmasymen óńirdegi jol salasy uiymdarynyń qatysýymen júzege asyrylyp jatyr.
Ǵylymi topqa himiia ǵylymdarynyń kandidaty, SQÝ professory Antonina Diýriagina jetekshilik etedi. Tehnologiianyń negizinde jylý elektr ortalyqtarynda paidalanylǵan, aldyn ala tazartylǵan germetikalaýshy suiyqtyq pen ýniversitet ǵalymdary munai-himiia óndirisiniń qaldyqtarynan sintezdegen arnaiy qospa jatyr. Bul ádis bitýmnyń paidalaný sipattamalaryn jaqsartýǵa jáne ónerkásiptik shikizatty qaita óńdep, óndiriske paidalanýǵa múmkindik beredi.
«Bizdiń maqsatymyz – Qazaqstannyń klimattyq erekshelikterin eskere otyryp, jol jabynynyń sapasy men uzaq merzimge tózimdiligin arttyratyn tehnologiia jasaý. Sonymen qatar ónerkásiptik qaldyqtardy qurylys materialdaryn óndirýge qajetti qaitalama shikizat retinde tiimdi paidalanýdyń jolyn izdedik. Osylaisha, ázirlememiz ǵylymi, praktikalyq jáne ekologiialyq mindetterdi bir arnaǵa toǵystyrady», – dedi Antonina Diýriagina.
Zertteýdiń alǵashqy kezeńinde ǵalymdar bitýmnyń qasietterin jaqsartatyn qospalardyń ońtaily quramyn anyqtap, olardyń bitým men asfaltbetonǵa áserin zerdeledi. Alynǵan nátijeler táýelsiz akkredittelgen «Stroiekspert» zerthanasynda tekserildi.
Synaq nátijeleri modifikatsiialanǵan asfaltbetonnyń sý sińirý kórsetkishi 35%-ǵa tómendegenin, al sýǵa qanyqqannan keiingi beriktigi baqylaý úlgilerimen salystyrǵanda shamamen 50%-ǵa artqanyn kórsetti. Sonymen qatar materialdyń joǵary temperatýraǵa tózimdiligi jaqsardy.
Kelesi kezeńde tehnologiia óndiristik jaǵdaida synaqtan ótkizildi. Asfaltbeton zaýytynda 40 tonna modifikatsiialanǵan bitým daiyndalyp, Qaraqoǵa-Petropavl avtomobil jolynyń uzyndyǵy 200 metr bolatyn tájiribelik ýchaskesine tóseldi. Alynǵan úlgilerge júrgizilgen zerthanalyq synaqtar jol jabynynyń belgilengen normativtik talaptarǵa sáikes keletinin rastady.
Jobany tájiribede iske asyrýǵa óńirdiń jol salasy uiymdary qoldaý kórsetti. Atap aitqanda, «QazAvtoJol» UK» AQ Soltústik Qazaqstan oblystyq filialy synaq júrgizý úshin avtomobil jolynyń ýchaskesin bóldi. Al «Jol aktivteri sapasynyń ulttyq ortalyǵy» ShJQ RMK Soltústik Qazaqstan oblystyq filialy asfaltbeton qospasyna qajetti zerthanalyq synaqtardy tegin júrgizýge múmkindik berdi.
«Biz úshin ǵylymi ázirlemeni naqty óndiriske engizý asa mańyzdy boldy. Zerthanalyq zertteýlerden bastap materialdyń ónerkásiptik partiiasyn daiyndaýǵa jáne joldyń tájiribelik ýchaskesin salýǵa deiingi kezeńderden óttik. Endigi mindet – jol jabynynyń naqty klimattyq jaǵdaida qanshalyqty tózimdi ekenin baǵalap, tehnologiiany odan ári qoldaný múmkindikterin anyqtaý», – dedi «Himiia jáne himiialyq tehnologiialar» kafedrasynyń meńgerýshisi, qaýymdastyrylǵan professor Iýliia Byzova.
Kúzgi-qysqy jáne kóktemgi kezeńderden keiin mamandar tájiribelik ýchaskeniń jai-kúiine monitoring júrgizedi. Atap aitqanda, jol betinde jaryqtardyń, kólik dóńgeleginiń izinen paida bolatyn oiyqtardyń jáne basqa da aqaýlardyń bar-joǵy tekserilip, jabynnyń beriktigi men sýǵa tózimdiligindegi ózgerister baǵalanady. Alynǵan nátijeler baqylaý ýchaskesiniń kórsetkishterimen salystyrylyp, tehnologiianyń naqty paidalaný jaǵdaiyndaǵy tiimdiligi anyqtalady.
Ázirlemeniń ekologiialyq mańyzy da zor. Ǵalymdardyń esepteýinshe, jylyna 10 myń tonna bitým óńdeý barysynda 10 tonnaǵa deiin qaitalama ónerkásiptik shikizatty paidalanýǵa bolady. Bul kádege jaratýdy qajet etetin qaldyqtardyń kólemin azaitýǵa múmkindik beredi. Atalǵan tásil resýrstardy utymdy paidalaný men qorshaǵan ortaǵa keletin ziiandy azaitýdy kózdeitin «Taza Qazaqstan» jalpyulttyq bastamasynyń mindetterimen de úndesedi.
Tehnologiiany odan ári engizý tájiribelik ýchaskedegi monitoring nátijelerine jáne jol qurylysynda qoldanýǵa ruqsat berýdiń qajetti rásimderinen ótýine bailanysty bolady. Tiimdiligi rastalǵan jaǵdaida otandyq ázirlemeni Qazaqstannyń avtomobil joldaryn salý jáne jóndeý jumystaryna keńinen qoldanýǵa múmkindik týady.
