Bas múfti. Tektilikke tárbieleitin tujyrym

Jýyrda Elbasy Nursultan Nazarbaevtyń «Egemen Qazaqstan» gazetinde «Bolashaqqa baǵdar: rýhani jańǵyrý» atty maqalasy jaryq kórdi. Ulttyq qundylyqtardy qurmetteýge, týǵan jerdi kórkeitýge, jańashyl oilap, qoǵam úshin igi is jasaýǵa úndegen maqala oqyrman qaýymǵa parasatty oi tastady. Elbasynyń boiymyzdaǵy rýhani qundylyqty túletip, jańǵyrtý jolyndaǵy oilary men bastamalary sanaǵa rýh, janǵa jiger beredi.

Maqalada: «Biz jań­ǵyrý jolynda baba­lar­dan miras bolyp, qany­myzǵa siń­­gen, búgin­de tamy­ry­myz­da búl­kil­­dep jatqan izgi qasietterdi qai­ta túle­týimiz kerek», – delingen. 

Rasynda, jastaiynan din men dástúrimizdi, taǵylymdy tarihymyzdy oqyp, sýsyndap ósken urpaq teris aǵymdar men jat mádeniettiń jeteginde ketpeidi. Salt-dástúri men tarihyna erekshe mán bergen eldiń tuǵyry biik, irgesi berik bolmaq.

Neǵurlym tutastyqqa jetý úshin eldi aishyqtap turǵan ulttyń tanymdyq, tárbielik mańyzǵa bai ádet-ǵuryp, salt-dástúrleri qajet. Kez kelgen halyqty óziniń tóltýma rýhani qundylyqtary men izgi qasietteri ǵana biriktire alady. Elbasy maqalada osy ustanymdy aiqyn kórsetip berdi:

«...Jańǵyrǵan qoǵamnyń óziniń tamyry tarihynyń tereńinen bastaý alatyn rýhani kody bolady...Jańa turpatty jańǵyrýdyń eń basty sharty – sol ulttyq kodyńdy saqtai bilý».

Bul – tekten tek aityla salynǵan júrek qalaýy emes, búgingi órkenietti, ozyq tehnologiialy, jahandyq yqpaldasýdan, kerek deseńiz, túrli qaýip-qaterden qorǵaný joly. Osy oraida ultymyzdyń belgili ustazy Ahmet Baitursynulynyń: «Qasyńnan da, dosyńnan da birdei saqtan», – degen sózi oiǵa oralady. Saqtanýdyń basy – ózińe qatysty rýhani qundylyǵyńdy túgendep, keiingige mura etip qaldyrý.

Ár halyq el bolyp ǵumyr keshýi úshin jastardyń sanasyna ulttyq qundylyqtaryn sińirip, rýhani bolmysymen ómir súrýge baýlidy. Elbasynyń osy maqalada kótergen taǵy bir mańyzdy, ózekti máselesi – týǵan jerge degen mahabbat.

Prezidentimiz: «...Qazaq «Týǵan jerge týyńdy tik» dep beker aitpaǵan. Patriotizm kindik qanyń tamǵan jerińe, ósken aýylyńa, qalań men óńirińe, iaǵni týǵan jerińe degen súiispenshilikten bastalady. Sol sebepti, Týǵan jerge, onyń mádenieti men salt-dástúrlerine airyqsha ińkárlikpen atsalysý – shynaiy patriotizmniń mańyzdy kórinisteriniń biri», – dep atap ótti.

Rasynda, óziniń týǵan jeriniń, týǵan ólkesiniń kórkeiýine úles qosa bilgen azamat búkil eldiń igiligi úshin qyzmet ete alady. Mine, patriotizm degenimiz týǵan jerge degen súiispenshilikten bastalady.

Birde paiǵambarymyz Muhammedten (oǵan Allanyń salaýaty men sálemi bolsyn) bir kisi: «Ýa, Allanyń Elshisi, eń jaqsy adam kim?» – dep suraidy. Sonda ol: «Eń jaqsy adam – qoǵamǵa, elge paidasy tigen pende», – dep jaýap bergen eken.

Demek, qoǵamǵa paidaly bolǵanyń – jaqsy musylman bolǵanyń. Alla Elshisiniń taǵy bir hadisinde: «Otanyn kúzetken shekarashynyń kózi aqyrette kúimeidi», – degen. Týǵan jerdi qorǵaý, týǵan elińe qyzmet etý bilim­niń kóptiginen emes, eldik sanaǵa, týǵan elińe degen mahab­batqa bailanysty eken. Alash arysy Áli­han Bó­kei­han: «Halyqqa qyzmet etý – bilimnen emes minez­­­den», dep beker aitpasa kerek. Osynaý parasatty pikir Abaida da bar: «Atanyń balasy bolma, adamnyń bala­sy bol». Bul – urpaqtan-urpaqqa almasyp otyrǵan «el­dik sana» jelisi. Elbasynyń maqalasynda aitylǵan osy­naý asyl qundylyqtar sanamyzda jańǵyrtyp, jan-dúniemizdi taǵy bir serpiltti. Sonymen qatar, «Týǵan jer» baǵdarlamasy elimizdegi jomart jandardyń óziniń týǵan eline shara­patyn tigizip, qaiyrymdylyq is-sharalarǵa úlken úlesin tigizýge yqpal etedi degen senimdemiz.

Kez kelgen qoǵam uzaq ýaqyt boiy jinaqtalǵan tájiri­beni kelesi urpaqqa izgi dástúrinsiz jetkize almai­tynyn este saqtaǵanymyz abzal. «Jańǵyrý ataýly burynǵydai tarihi tájiribe men ulttyq dástúrlerge shekeden qaramaýǵa tiis. Kerisinshe, zamana synynan súrinbei ótken ozyq dástúrlerdi tabysty jańǵyrýdyń mańyzdy alǵysharttaryna ainaldyra bilý qajet. Eger jańǵyrý eldiń ulttyq-rýhani tamyrynan nár ala almasa, ol adasýǵa bastaidy», – dep Elbasy kez kelgen qoǵamdyq, áleýmettik úderiske qazaqy salt-sanamen beiimdelý qajettiligin basa aitqan.

Eger halyqtyń dástúri bolmasa qalai damyp, qa­lai óristeidi? Ótkenniń tálimdi tájiribesin almai, alǵa qadam basýǵa bola ma? Kez kelgen halyq shari­ǵat­qa qaishy kelmeitin dástúrimen jańany jalǵap ba­ryp qadam jasaýy – onyń ómir súrýiniń alǵashqy bele­si. Osyn­dai rýhani tutastyq joq jerde ulttyq dúnie­tanym­dyq úzik paida bolady. Urpaq sabaqtastyǵy degen halyq bolyp uiysyp ómir súrý múmkindigi, jeke­shildik emes, ujymdyq, eldik úrdis bolǵandyqtan ult­tyq qundylyqtarymyzdy dinimizben sabaqtastyra jańǵyrtýdyń mańyzy óte zor.

Din – qoǵamdyq qatynas pen kúlli adam jaratylysyn biriktirýge, tutastyrýǵa jiberilgen asyl illáhi qundy­lyq. Adamzat balasy imandylyqty óz tabiǵatyn, áýelgi ja­ratylysyn buzbai, soǵan sai tanyp-bilip, sana-sezi­m­imen qabyldaǵanda ǵana haqiqatqa jetedi. Ár­bir jandy-jansyz jaratylysty óz ereksheligimen, qadir-qa­sietimen jaratqan meiirimdi Alla Taǵala adam­zat ba­lasyn da túrli ulttar men ulystarǵa ból­gen. Jaratýshy Iemiz bul syrdy «Rým» súresiniń 22-aia­tynda: «Kókter men jerdi jaratýy, tilderińniń, tús­te­riń­niń alýan túrli bolýy da – Onyń belgilerinen. Kúmán­siz, bularda bilgender úshin belgiler bar», – dep baiandaǵan.

Elbasynyń «Bolashaqqa baǵdar: rýhani jańǵyrý» atty maqalasynda qozǵalǵan máseleler men qolǵa alynatyn bastamalar din qyzmetkerleriniń de jumys baǵytyn taǵy da bir naqtylap berdi. Bul jańa zamannyń ótkeline taban tirep turyp, imandylyq qalyptastyrǵan burynǵy tamyrymyzdy tektilikpen bekemdep, júieleý jolyndaǵy ózekti bastama deýge bolady. Bir sózben aitqanda, Elbasy óz maqalasynda jastardy tektilikke tárbieleýdiń joldaryn nusqap, tujyrymdy oi aitty.

Qazaqstan musylmandary dini basqarmasy 2013-2015 jyldar aralyǵyn «Din men dástúr sabaqtastyǵy» jyly dep jariialap, osy merzim ishinde salt-dástúrimiz ben asyl dinimiz keńinen nasihattaldy. 2016 – «Din jáne tarih taǵylymy» jyly dep jariialanyp, taǵylymǵa toly tarihymyz týraly birneshe zertteý maqalalar jariialanyp, kitaptar jaryq kórdi, konferentsiialar men dóńgelek ústelder uiymdastyryldy. Maqsatymyz – jamaǵatty tarihtan tálim alýǵa úiretý. Bul baǵyttaǵy igi jumystar bolashaqta da jalǵasyn tabady.

Erjan qajy MALǴAJYULY, 

Qazaqstan musyl­mandary dini bas­qar­ma­synyń tór­aǵasy, Bas múfti