فوتو: QazAvtoJol
«قالايسىڭ, بالام? امانسىڭ با? اۋىل كەتتٸ, تٷگەل كەتتٸ. ٷي دە كەتتٸ, كٶزٸمەن كٶردٸم عوي, ٷيدٸڭ قۇلاعانىن...». وسى بٸر دىبىستى حابارلاما ەلەۋمەتتٸك جەلٸلەردە تاراپ كەتتٸ. تىڭداعان ادامنىڭ جٷرەگٸن قوزعايتىن بۇل حابارلاما سۋ باسقان ايماقتاردىڭ بٸرٸنٸڭ تۇرعىنى ۇلىنا جازعان حاتى ەدٸ. اۋىر ەستٸلەدٸ. قازٸرگٸ كەزدە ەلٸمٸزگە ٷلكەن سىناق كەلٸپ, بٸرقاتار ايماقتى سۋ باسىپ, ادامداردى كٶشٸرۋگە تۋرا كەلسە, كەيبٸرٸ مال-جانىن قارايلاپ, «ارالداعى اۋىلدا» قالۋعا مەجبٷر بولدى. Ult.kz تٸلشٸسٸ سۋ باسقان ٶڭٸرلەردە جٷرگەن ەرٸكتٸلەرمەن تٸلدەسٸپ, جاعدايدى سۇراپ بٸلدٸ.
«بٸرٸنشٸدەن, جانگەلدٸ, امانگەلدٸ اۋدانىندا ادام شىعىنى جوق. ارقالىقتا بٸر مالشى كٸسٸ سۋعا كەتتٸ دەگەن حابار بار, بٸراق ەلٸ اشىق ايتقان جوق. مال شىعىنى بار. ەرينە, مال شىعىنىن, «ارالدا» قالىپ قويعان شارۋا قوجالىقتارىن ەلٸ بارىپ تەكسەرگەن جوق. مالدارىن ەندٸ-ەندٸ تٷگەندەۋدٸ باستادى. كەيبٸر شارۋالاردىڭ مالىن سۋ الىپ كەتكەندەر بار. مىسالى, جانگەلدٸ اۋدانىندا بٸر شارۋا قوجالىعىنىڭ 700-گە جۋىق قويىن الىپ كەتتٸ, امانگەلدٸ اۋدانىندا تاعى بٸر شارۋاشىلىقتىڭ 450 باس ٸرٸ قارانى سۋ الىپ كەتتٸ اقپارات بار. ودان كەيٸن كٸشٸگٸرٸم ەر ٷيدەن 4-5, 10-15 باس مالدىڭ سۋعا كەتكەنٸ تٸركەلٸپ جاتىر. تٷگەندەۋ باستالدى, بٸراق تٷگەندەۋ كەزٸندە حالىقتان مالدىڭ ٶلەكسەسٸن, سىرعاسىن الىپ كەل دەگەن اقپارات شىعىپ جاتىر. مالدى سۋ الىپ كەتسە, ونى قالاي الىپ كەلەدٸ? وسىنداي فاكتٸلەر بار, ونى ەلٸ تالقىلاپ جاتىر دەپ ەستٸدٸك.
قوستاناي وبلىسىنىڭ وڭتٷستٸك ٶڭٸرٸ جانگەلدٸ, امانگەلدٸ, ارقالىق ٶڭٸرلەرٸنٸڭ ەروزيياسى ٶتە جوعارى. ول بار فاكت, قانشا پايىزعا كەتكەنٸن قازٸر تولىق ايتا المايمىن. جانگەلدٸ اۋدانىندا 2 ملن گەكتار بوس جەر جاتىر, پايدالانىلماي جاتقان بوس جەر. شارۋاشىلىققا, مال شارۋاشىلىعىنا ٶتە قولايلى جەر. بٸراق حالىق ونى يگەرٸپ جاتقان جوق, وعان بٸردەن بٸر سەبەپ, ەكٸمشٸلٸكتٸڭ تٷسٸندٸرۋ جۇمىستارى نەمەسە كەسٸپكەرگە قولداۋ كٶرسەتۋ مەسەلەسٸ جاعى باياۋ بولىپ تۇر», – دەيدٸ ەرٸكتٸ ەربول بەكبوسىن.
ونىڭ ايتۋىنشا, ايماقتاردا مەديتسينالىق كٶمەك, قاجەتتٸلٸك تۋىنداعان جاعدايدا كٶرسەتٸلٸپ جاتىر. ال پسيحولوگييالىق كٶمەك دەگەندٸ ەستٸمەگەن ەكەن.سونىمەن قاتار, ەل ٸشٸندە جٷرگەن ەرٸكتٸ ەربول ەرلانۇلى مەكتەپتەر ونلاينعا كٶشكەنٸن, كوللەدج, ۋنيۆەرسيتەت قالىپتى رەجيمدە جۇمىس ٸستەپ جاتىر. سەبەبٸ قالادا ەشقانداي قاۋٸپ بولعان جوق ەكەنٸن ايتتى. دەگەنمەن كٶڭٸل تولمايتىن تۇستار دا جەتەرلٸك.
«باسشىلىقتىڭ جۇمىسىنا حالىقتىڭ نارازىلىعى بار. سەبەبٸ, سۋ تاسقىنىنا دايىن بولماي شىقتى. تٶتەنشە جاعداي مينيسترلٸگٸ دە, ەكٸمشٸلٸك تە دايىن بولعان جوق, ونى جاسىرۋعا بولمايدى. الدى الۋ جۇمىستارى ەشقانداي جٷرگٸزٸلگەن جوق. امانگەلدٸگە, ارقالىققا كەلگەننەن كەيٸن ٷش كٷننەن سوڭ جانگەلدٸ اۋدانىنا كەلدٸ. كٷرت ەرۋ بار, قاردىڭ سۋى بار, تاسقىنعا دايىن بولعان جوق. سوسىن مۇزدى بۇزۋ دەگەن بار. كەزٸندە مۇز بۇزۋ دەگەن جۇمىستار جيٸ جٷرگٸزٸلەتٸن. قازٸر ول جۇمىس مٷلدەم جٷرگٸزٸلمەيدٸ. سونىڭ كەسٸرٸنەن مۇزدار استىنا-ٷستٸنە شىعىپ, كەپتەتٸلٸپ, ٶزەننٸڭ ارناسىنان شىعىپ كەتٸپ, سول سۋ اۋىلداردى باستى. نەگٸزگٸ فاكت – وسى», – دەيدٸ ەرٸكتٸ.
ونىڭ سٶزٸنشە, ەگەر قاۋٸپتٸڭ الدىن الىپ, اۋىلدارعا بٶگەتتەر جاساعاندا, سۋ ارناسىنداعى مۇزداردى بۇزعاندا ونداي فاكتٸلەر كەلمەس ەدٸ دەگەن پٸكٸردە. ال تەحنيكا دەگەن مٷلدە جوق كٶرٸنەدٸ. مىسالى, جانگەلدٸ اۋدانىنىڭ ٶزٸندە بٸر ەكسكاۆاتور, بٸر تراكتور, ەكٸ كاماز عانا بار دەيدٸ ەرٸكتٸ. ال ول كٸمگە جەتەدٸ?
«سونى ٷلەستٸرە الماي وتىرعان ەكٸمشٸلٸك كٸنەلٸ نەمەسە وبلىستان اقشا بٶلٸنبەگەن وبلىس كٸنەلٸ. نە سونى دۇرىس ٸستەي الماي وتىرعان اۋداندىق ەكٸم كٸنەلٸ. وسىنداي تٸركەلگەن فاكتٸلەر بار, سونىڭ الدىن الۋ جۇمىستارى جٷرگٸزٸلگەن جوق. ودان كەيٸن اپاتتىق جاعداي بولىپ جاتقان كەزدە, جەكە شارۋالارداعى تەحنيكالاردى جالعا الۋ نەمەسە كٶمەككە شاقىرۋ جۇمىستارى دا جٷرگٸزٸلۋٸ كەرەك. مەن جانگەلدٸ اۋدانىنىڭ ەكٸمٸ وسپانوۆ شوتامەن بٸر رەت سٶيلەستٸم, تيەگٸش تەحنيكا كەرەك ەكەنٸن ايتتىم. ودان كەيٸن ەكٸمنٸڭ ورىنباسارىنا دا, اۋىل ەكٸمٸنە دە ەسكەرتتٸم. «بٸزگە تەحنيكا تاۋىپ بەرٸڭٸزدەر, قالتامىزدان اقشا شىعارىپ, سولياركاسىن قۇيىپ, جۇمىس ٸستەتەيٸك» دەدٸم. سونى تاۋىپ بەرە المادى. نەگٸزٸ اۋداندا 2-3 تيەگٸش تۇردى, جۇمىس ٸستەگەن جوق. اپاتتى جاعدايدا كٶمەكتەسكەن جوق. سونى ٷيلەستٸرٸپ, سوعان ۇسىنىس ايتىپ, جۇمىسقا قوسۋعا ەكٸمنٸڭ شاماسى جەتپەدٸ ما ەلدە حالىققا قيىن-قىستاۋ كەزٸندە جۇمىسقا شاقىرۋعا ەكٸمنٸڭ بەدەلٸ جوق پا? وسىنداي مەسەلەلەر. وسىدان كەيٸن تۇرعىنداردىڭ شوتا وسپانوۆتىڭ جۇمىسىنا كٶڭٸلٸ تولمايدى. سودان نەتيجە بولماعاننان كەيٸن مەن اۋدان ەكٸمٸنٸڭ ورىنباسارى ارمان ەبەنوۆكە بارىپ, ارقالىقتان تيەگٸش الدىرۋدى سۇرادىم. سوسىن ول بٸر تيەگٸش الدىرىپ, حالىققا كٶمەكتەستٸ. سونىڭ ارقاسىندا قازٸرگٸ كٷنٸ سۋدان اپاتتىڭ الدىن الۋ جۇمىستارى جٷرگٸزٸلٸپ جاتىر. وسىنداي مەسەلەلەردٸ ۇيىمداستىرا الماعان اۋدان ەكٸمٸ ورنىنان كەتۋ كەرەك دەگەن حالىقتىڭ تالابى دا بار. مەنٸڭ پٸكٸرٸم دە سونداي, سەبەبٸ كٶزٸمٸز كٶردٸ, ەشقانداي تەحنيكا جوق, تٶتەنشە جاعدايداعى جۇمىسى مەن ەكٸمشٸلٸكتٸڭ ٷيلەستٸرۋ جۇمىستارىنا كٶڭٸل تولمايدى. سونىڭ كەسٸرٸنەن, حالىق زارداپ شەگٸپ وتىر. قازٸر جانگەلدٸ اۋدانىنىڭ ٶزٸندە وسى كٷنگە تەۋٸش اۋىلىندا 37 ٷي كەتٸپ تۇر. كٶكالاتتا 28 ٷي, احمەت بايتۇرسىنۇلىنىڭ 6 ٷي, تٷيەمويناق دەگەن اۋىلدا 8 ٷي كەتتٸ, قارعالى دەگەن اۋىلدان 4 ٷي كەتتٸ. وسى فاكتٸمەن حالىق ەلٸ كٷرەسٸپ جاتىر. ودان بٶلەك, فازەندالارىن سۋ شايىپ كەتكەن شارۋا قوجالىقتارى بار, ولاردىڭ سانى ەلٸ ەسەپتەلگەن جوق», – دەيدٸ ەربول بەكبوسىن.
