Foto: QazAvtoJol
«Qalaisyń, balam? Amansyń ba? Aýyl ketti, túgel ketti. Úi de ketti, kózimen kórdim ǵoi, úidiń qulaǵanyn...». Osy bir dybysty habarlama áleýmettik jelilerde tarap ketti. Tyńdaǵan adamnyń júregin qozǵaityn bul habarlama sý basqan aimaqtardyń biriniń turǵyny ulyna jazǵan haty edi. Aýyr estiledi. Qazirgi kezde elimizge úlken synaq kelip, birqatar aimaqty sý basyp, adamdardy kóshirýge týra kelse, keibiri mal-janyn qarailap, «araldaǵy aýylda» qalýǵa májbúr boldy. Ult.kz tilshisi sý basqan óńirlerde júrgen eriktilermen tildesip, jaǵdaidy surap bildi.
«Birinshiden, Jangeldi, Amangeldi aýdanynda adam shyǵyny joq. Arqalyqta bir malshy kisi sýǵa ketti degen habar bar, biraq áli ashyq aitqan joq. Mal shyǵyny bar. Árine, mal shyǵynyn, «aralda» qalyp qoiǵan sharýa qojalyqtaryn áli baryp teksergen joq. Maldaryn endi-endi túgendeýdi bastady. Keibir sharýalardyń malyn sý alyp ketkender bar. Mysaly, Jangeldi aýdanynda bir sharýa qojalyǵynyń 700-ge jýyq qoiyn alyp ketti, Amangeldi aýdanynda taǵy bir sharýashylyqtyń 450 bas iri qarany sý alyp ketti aqparat bar. Odan keiin kishigirim ár úiden 4-5, 10-15 bas maldyń sýǵa ketkeni tirkelip jatyr. Túgendeý bastaldy, biraq túgendeý kezinde halyqtan maldyń óleksesin, syrǵasyn alyp kel degen aqparat shyǵyp jatyr. Maldy sý alyp ketse, ony qalai alyp keledi? Osyndai faktiler bar, ony áli talqylap jatyr dep estidik.
Qostanai oblysynyń ońtústik óńiri Jangeldi, Amangeldi, Arqalyq óńirleriniń eroziiasy óte joǵary. Ol bar fakt, qansha paiyzǵa ketkenin qazir tolyq aita almaimyn. Jangeldi aýdanynda 2 mln gektar bos jer jatyr, paidalanylmai jatqan bos jer. Sharýashylyqqa, mal sharýashylyǵyna óte qolaily jer. Biraq halyq ony igerip jatqan joq, oǵan birden bir sebep, ákimshiliktiń túsindirý jumystary nemese kásipkerge qoldaý kórsetý máselesi jaǵy baiaý bolyp tur», – deidi erikti Erbol Bekbosyn.
Onyń aitýynsha, aimaqtarda meditsinalyq kómek, qajettilik týyndaǵan jaǵdaida kórsetilip jatyr. Al psihologiialyq kómek degendi estimegen eken.Sonymen qatar, el ishinde júrgen erikti Erbol Erlanuly mektepter onlainǵa kóshkenin, kolledj, ýniversitet qalypty rejimde jumys istep jatyr. Sebebi qalada eshqandai qaýip bolǵan joq ekenin aitty. Degenmen kóńil tolmaityn tustar da jeterlik.
«Basshylyqtyń jumysyna halyqtyń narazylyǵy bar. Sebebi, sý tasqynyna daiyn bolmai shyqty. Tótenshe jaǵdai ministrligi de, ákimshilik te daiyn bolǵan joq, ony jasyrýǵa bolmaidy. Aldy alý jumystary eshqandai júrgizilgen joq. Amangeldige, Arqalyqqa kelgennen keiin úsh kúnnen soń Jangeldi aýdanyna keldi. Kúrt erý bar, qardyń sýy bar, tasqynǵa daiyn bolǵan joq. Sosyn muzdy buzý degen bar. Kezinde muz buzý degen jumystar jii júrgiziletin. Qazir ol jumys múldem júrgizilmeidi. Sonyń kesirinen muzdar astyna-ústine shyǵyp, keptetilip, ózenniń arnasynan shyǵyp ketip, sol sý aýyldardy basty. Negizgi fakt – osy», – deidi erikti.
Onyń sózinshe, eger qaýiptiń aldyn alyp, aýyldarǵa bógetter jasaǵanda, sý arnasyndaǵy muzdardy buzǵanda ondai faktiler kelmes edi degen pikirde. Al tehnika degen múlde joq kórinedi. Mysaly, Jangeldi aýdanynyń ózinde bir ekskavator, bir traktor, eki kamaz ǵana bar deidi erikti. Al ol kimge jetedi?
«Sony úlestire almai otyrǵan ákimshilik kináli nemese oblystan aqsha bólinbegen oblys kináli. Ne sony durys istei almai otyrǵan aýdandyq ákim kináli. Osyndai tirkelgen faktiler bar, sonyń aldyn alý jumystary júrgizilgen joq. Odan keiin apattyq jaǵdai bolyp jatqan kezde, jeke sharýalardaǵy tehnikalardy jalǵa alý nemese kómekke shaqyrý jumystary da júrgizilýi kerek. Men Jangeldi aýdanynyń ákimi Ospanov Shotamen bir ret sóilestim, tiegish tehnika kerek ekenin aittym. Odan keiin ákimniń orynbasaryna da, aýyl ákimine de eskerttim. «Bizge tehnika taýyp berińizder, qaltamyzdan aqsha shyǵaryp, soliarkasyn quiyp, jumys isteteiik» dedim. Sony taýyp bere almady. Negizi aýdanda 2-3 tiegish turdy, jumys istegen joq. Apatty jaǵdaida kómektesken joq. Sony úilestirip, soǵan usynys aityp, jumysqa qosýǵa ákimniń shamasy jetpedi ma álde halyqqa qiyn-qystaý kezinde jumysqa shaqyrýǵa ákimniń bedeli joq pa? Osyndai máseleler. Osydan keiin turǵyndardyń Shota Ospanovtyń jumysyna kóńili tolmaidy. Sodan nátije bolmaǵannan keiin men aýdan ákiminiń orynbasary Arman Ábenovke baryp, Arqalyqtan tiegish aldyrýdy suradym. Sosyn ol bir tiegish aldyryp, halyqqa kómektesti. Sonyń arqasynda qazirgi kúni sýdan apattyń aldyn alý jumystary júrgizilip jatyr. Osyndai máselelerdi uiymdastyra almaǵan aýdan ákimi ornynan ketý kerek degen halyqtyń talaby da bar. Meniń pikirim de sondai, sebebi kózimiz kórdi, eshqandai tehnika joq, tótenshe jaǵdaidaǵy jumysy men ákimshiliktiń úilestirý jumystaryna kóńil tolmaidy. Sonyń kesirinen, halyq zardap shegip otyr. Qazir Jangeldi aýdanynyń ózinde osy kúnge Táýish aýylynda 37 úi ketip tur. Kókalatta 28 úi, Ahmet Baitursynulynyń 6 úi, Túiemoinaq degen aýylda 8 úi ketti, Qarǵaly degen aýyldan 4 úi ketti. Osy faktimen halyq áli kúresip jatyr. Odan bólek, fazendalaryn sý shaiyp ketken sharýa qojalyqtary bar, olardyń sany áli eseptelgen joq», – deidi Erbol Bekbosyn.
