اتىراۋ قالاسىنان شىققان بٸر توپ تاريحشى, جۋرناليستەر الاش قوزعالىسىنىڭ 100 جىلدىعىنا وراي تاريحي جەرلەردٸ ارالاپ ساپارعا شىقتى.
ەكسپەديتسييا قۇرامىندا تاريح عىلىمدارىنىڭ دوكتورى اققالي احمەت, تاريح عىلىمدارىنىڭ كانديداتى قىلىشباي سٷندەتۇلى, قىزىلقوعا اۋداندىق «قىزىلقوعا» گازەتٸنٸڭ باس رەداكتورى باۋىرجان سيسەنوۆ, «اق جول» قدپ اتىراۋ وبلىستىق فيليالىنىڭ ساياسي جەتەكشٸسٸ ەبٸلحان تٶلەۋٸشوۆ بار. تاريحي ساپاردى ۇيىمداستىرعان - «اقجول» قدپ اتىراۋ وبلىستىق فيليالى.
«اق جول» پارتيياسى اتىراۋ وبلىستىق فيليالى ساياسي جەتەكشٸسٸ ەبٸلحان تٶلەۋٸشوۆتٸڭ ايتۋىنشا «اق جول» پارتيياسى ٶزٸن الاشوردا پارتيياسىنىڭ ٸزباسارى سانايدى. سوندىقتان اتىراۋ وبلىسىنىڭ قىزىلقوعا, اقتٶبە وبلىسىنىڭ ويىل, باتىس قازاقستان وبلىسىنىڭ قاراتٶبە, جىمپيتى اۋداندارىن ارالاپ, تاريحي ورىندارعا تەۋ ەتۋدەگٸ ماقسات – الاش قايراتكەرلەرٸنٸڭ ٸزٸ قالعان تاريحي جەرلەردٸ كٶزٸمەن كٶرٸپ, مۇرالارىن ٸزدەستٸرۋ ەكەن.
ەكسپەديتسييا مٷشەلەرٸ ەۋەلٸ قىزىلقوعاداعى «حالەلدٸڭ ستاۆكاسى» دەپ اتالاتىن تاريحي مەكەنگە ات باسىن تٸرەگەن. قىزىلقوعا ٶڭٸرٸ – حالەل دوسمۇحامەدۇلىنىڭ تۋعان جەرٸ, باتىس الاشوردا ٶكٸمەتٸنٸڭ سوڭعى مەجٸلٸسٸ ٶتٸپ, بولشەۆيكتەرگە بيلٸكتٸ تاپسىرعان نٷكتەسٸ. ودان كەيٸنگٸ ويىل قالاسى – باتىس الاشوردا ٶكٸمەتٸنٸڭ ٷنٸ – «ەركٸن قازاق» گازەتٸ شىققان, الاشتىڭ تۇڭعىش كەسٸبي ەسكەري قىزمەتكەرلەرٸن دايارلايتىن يۋنكەرلەر مەكتەبٸ اشىلعان مەكەن. ال قاراتٶبە – باتىس الاشتىڭ سيەزٸ ٶتكەن توپىراق. جىمپيتى – باتىس الاشوردانىڭ استاناسى, تالاي تاريحي وقيعالاردىڭ كٸندٸگٸ بولعان ٶڭٸر. مٸنە, ٷش كٷن ٸشٸندە وسىنداي جەرلەردٸ ارالاپ شىققان ەكسپەديتسييا مٷشەلەرٸ جىمپيتى سەلوسىندا ساپار ەسەرٸمەن بٶلٸستٸ.
ەكسپەديتسييا مٷشەلەرٸ الدىمەن جىمپيتىداعى الاش ساياباعىنا ات باسىن تٸرەپ, ونداعى الاش قايراتكەرلەرٸنە ارنالعان ەسكەرتكٸشتٸ كٶرٸپ, گٷل شوقتارىن قويدى. سىرىم داتۇلى اتىنداعى تاريحي-ٶلكەتانۋ مۋزەيٸن تاماشالاپ, مۇراجايداعى «ازاتتىقتى اڭساعان الاش ازاماتتارى» اتتى دٶڭگەلەك ٷستەل مەجٸلٸسٸنە قاتىستى.
سىرىم اۋدانى بيىلعى الاش تويىن بارىنشا ماعىنالى دا مەندٸ ەتٸپ ۇيىمداستىرىپ, تٸزبەكتٸ شارالار ٶتكٸزۋدە. عالىمدار مەن جۋرناليستەردەن تۇراتىن توپ جىمپيتىدان سەمەيگە جەنە جىمپيتىدان مەسكەۋگە, جاھانشا دوسمۇحامەدۇلى جەرلەنگەن بۋتوۆو زيراتىنا بارىپ قايتتى.
سىرىم داتۇلى اتىنداعى تاريحي-ٶلكەتانۋ مۋزەيٸنٸڭ مەڭگەرۋشٸسٸ ايناگٷل ماعاۋيياقىزىنىڭ ايتۋىنشا, بۋتوۆو پوليگونىندا 20761 ادام 13 شۇڭقىردىڭ ٸشٸنە كٶمٸلٸپتٸ. سول شۇڭقىرلاردىڭ بٸرٸندە جاھانشا جەرلەنگەن. ول 1938 جىلدىڭ 3 تامىزىندا 120 اداممەن بٸرگە اتىلعان. جىمپيتىلىقتار سول ساپارىندا الاش كٶسەمٸ ەليحان بٶكەيحاننىڭ دون زيراتىنداعى زيراتىنا دا زييارات ەتتٸ.
- الاشوردا قازاقتىڭ بٸرتۇتاستىعىن كٶرسەتتٸ. بٸز ەلٸ الاشوردا ٷكٸمەتٸ تۋرالى تولىققاندى زەرتتەپ بٸتكەن جوقپىز. بٸر عاسىرلىق تاريحى بار الاش ٷكٸمەتٸ ەلٸ دە ٸزدەستٸرۋدٸ, زەرتتەپ-زەردەلەۋدٸ قاجەت ەتەدٸ»,- دەيدٸ تاريح عىلىمدارىنىڭ دوكتورى اققالي احمەت.
بەلگٸلٸ باسپاسٶز زەرتتەۋشٸسٸ, تاريح عىلىمدارىنىڭ كانديداتى قىلىشباي سٷندەتۇلى الاش قايراتكەرلەرٸنٸڭ شىعارعان گازەتتەرٸنٸڭ تاريحى تۋرالى سىر شەرتتٸ. «ەركٸن قازاق» اتتى گازەتتٸڭ بٸر عانا سانى شىعىپتى. مۇندا احمەتقالي مامىتۇلىنىڭ ٶلەڭٸ, حالەل دوسمۇحامەدۇلىنىڭ ماقالاسى جارييالانىپتى.
اتىراۋلىق ەكسپەديتسييا مٷشەلەرٸ سىرىم داتۇلى اتىنداعى تاريحي-ٶلكەتانۋ مۋزەيٸنە, اۋداندىق كٸتاپحاناعا ەستەلٸك كٸتاپتار سىيعا تارتتى.
قازبەك قۇتتىمۇراتۇلى
