Atyraý qalasynan shyqqan bir top tarihshy, jýrnalister Alash qozǵalysynyń 100 jyldyǵyna orai tarihi jerlerdi aralap saparǵa shyqty.
Ekspeditsiia quramynda tarih ǵylymdarynyń doktory Aqqali Ahmet, tarih ǵylymdarynyń kandidaty Qylyshbai Súndetuly, Qyzylqoǵa aýdandyq «Qyzylqoǵa» gazetiniń bas redaktory Baýyrjan Sisenov, «Aq jol» QDP Atyraý oblystyq filialynyń saiasi jetekshisi Ábilhan Tóleýishov bar. Tarihi sapardy uiymdastyrǵan - «Aqjol» QDP Atyraý oblystyq filialy.
«Aq jol» partiiasy Atyraý oblystyq filialy saiasi jetekshisi Ábilhan Tóleýishovtiń aitýynsha «Aq jol» partiiasy ózin Alashorda partiiasynyń izbasary sanaidy. Sondyqtan Atyraý oblysynyń Qyzylqoǵa, Aqtóbe oblysynyń Oiyl, Batys Qazaqstan oblysynyń Qaratóbe, Jympity aýdandaryn aralap, tarihi oryndarǵa táý etýdegi maqsat – Alash qairatkerleriniń izi qalǵan tarihi jerlerdi kózimen kórip, muralaryn izdestirý eken.
Ekspeditsiia músheleri áýeli Qyzylqoǵadaǵy «Haleldiń stavkasy» dep atalatyn tarihi mekenge at basyn tiregen. Qyzylqoǵa óńiri – Halel Dosmuhamedulynyń týǵan jeri, Batys Alashorda ókimetiniń sońǵy májilisi ótip, bolshevikterge bilikti tapsyrǵan núktesi. Odan keiingi Oiyl qalasy – Batys Alashorda ókimetiniń úni – «Erkin qazaq» gazeti shyqqan, Alashtyń tuńǵysh kásibi áskeri qyzmetkerlerin daiarlaityn iýnkerler mektebi ashylǵan meken. Al Qaratóbe – Batys Alashtyń siezi ótken topyraq. Jympity – Batys Alashordanyń astanasy, talai tarihi oqiǵalardyń kindigi bolǵan óńir. Mine, úsh kún ishinde osyndai jerlerdi aralap shyqqan ekspeditsiia músheleri Jympity selosynda sapar áserimen bólisti.
Ekspeditsiia músheleri aldymen Jympitydaǵy Alash saiabaǵyna at basyn tirep, ondaǵy alash qairatkerlerine arnalǵan eskertkishti kórip, gúl shoqtaryn qoidy. Syrym Datuly atyndaǵy tarihi-ólketaný mýzeiin tamashalap, murajaidaǵy «Azattyqty ańsaǵan Alash azamattary» atty dóńgelek ústel májilisine qatysty.
Syrym aýdany biylǵy Alash toiyn barynsha maǵynaly da mándi etip uiymdastyryp, tizbekti sharalar ótkizýde. Ǵalymdar men jýrnalisterden turatyn top Jympitydan Semeige jáne Jympitydan Máskeýge, Jahansha Dosmuhameduly jerlengen Býtovo ziratyna baryp qaitty.
Syrym Datuly atyndaǵy tarihi-ólketaný mýzeiiniń meńgerýshisi Ainagúl Maǵaýiiaqyzynyń aitýynsha, Býtovo poligonynda 20761 adam 13 shuńqyrdyń ishine kómilipti. Sol shuńqyrlardyń birinde Jahansha jerlengen. Ol 1938 jyldyń 3 tamyzynda 120 adammen birge atylǵan. Jympitylyqtar sol saparynda Alash kósemi Álihan Bókeihannyń Don ziratyndaǵy ziratyna da ziiarat etti.
- Alashorda qazaqtyń birtutastyǵyn kórsetti. Biz áli Alashorda úkimeti týraly tolyqqandy zerttep bitken joqpyz. Bir ǵasyrlyq tarihy bar Alash úkimeti áli de izdestirýdi, zerttep-zerdeleýdi qajet etedi»,- deidi tarih ǵylymdarynyń doktory Aqqali Ahmet.
Belgili baspasóz zertteýshisi, tarih ǵylymdarynyń kandidaty Qylyshbai Súndetuly Alash qairatkerleriniń shyǵarǵan gazetteriniń tarihy týraly syr shertti. «Erkin qazaq» atty gazettiń bir ǵana sany shyǵypty. Munda Ahmetqali Mamytulynyń óleńi, Halel Dosmuhamedulynyń maqalasy jariialanypty.
Atyraýlyq ekspeditsiia músheleri Syrym Datuly atyndaǵy tarihi-ólketaný mýzeiine, aýdandyq kitaphanaǵa estelik kitaptar syiǵa tartty.
Qazbek QUTTYMURATULY
