قوجا احمەت ياساۋيدٸڭ ۇستازى ارىستان بابتىڭ كەسەنەسٸ وڭتٷستٸك ٶلكەسٸندە ورنالاسقان. كٶنە وتىرار جەرٸندەگٸ ارىستان باب كەسەنەسٸ حٸٸ عاسىرداعى سەۋلەت ٶنەرٸنٸڭ تۋىندىسى. كەسەنە ارىستان باب ٶمٸردەن ٶتكەننەن سوڭ, كٶپ ۋاقىت ٶتپەي تۇرعىزىلعان. قۇرىلىسقا كٶلەمٸ 18ح9ح3,5 جەنە 19,5ح15,5ح4,5 سم كەلەتٸن كٷيدٸرٸلگەن قىشتار پايدالانىلعان. ۋاقىت ٶتە كەلە قۇرىلىس قۇلاپ, جەرمەن-جەكسەن بولعان. كەيٸننەن ەمٸر تەمٸردٸڭ ىقپالىمەن XIV-XV عع. ارالىعىندا ارىستان باب قابٸرٸ ٷستٸنە قايتا تۇرعىزىلدى. قۇرىلىسقا كٶلەمٸ 24ح24ح4,5 سم كەلەتٸن كٷيدٸرٸلگەن قىش پايدالانىلعان. قازٸرگٸ تاڭدا كەسەنە ٸشٸندە وسى كەزەڭگە تەن, اعاشتان جاسالعان ويۋلى تٸرەۋلەر ساقتالعان. 2004 جىلى ارىستان باب كەسەنەسٸنٸڭ كٶرحاناسىندا جٷرگٸزٸلگەن كونسەرۆاتسييالىق جۇمىستار بارىسىندا 35 سم تەرەڭدٸكتەن ح-حٸٸ عع. سالىنعان كەسەنە قالدىعى انىقتالعان بولاتىن.
«كازرەستاۆراتسييا» ماماندارىنىڭ 1978 جىلى ارىستان باب كەسەنەسٸنە جٷرگٸزگەن ەكسپەديتسيياسىنان كەيٸن بەرەتٸن مەلٸمەتتەردە 1909 جىلعى قايتا قالپىنا كەلتٸرۋ جۇمىستارىنان كەيٸن بٸر كٷمبەزدٸ كەسەنە جانىنان ەكٸ قابٸرحانا قوسىپ سالىنعاندىعى ايتىلادى. كەيبٸر دەرەكتەردە حح اسىرداعى جاسالعان قايتا قالپىنا كەلتٸرۋ جۇمىستارىنا دەيٸن XVIII عاسىردا دا قايتا قالپىنا كەلتٸرۋ جۇمىستارى جٷرگٸزٸلگەن دەپ كٶرسەتٸلەدٸ. ال 1971 جىلى كەسەنە اپاتتى جاعدايىنا بايلانىستى قايتا تۇرعىزىلدى. كەسەنەنٸ اپاتتى جاعدايعا الىپ كەلگەن, جەر استى سۋلارىنىڭ ٶز مٶلشەرٸنەن ەلدەقايدا بيٸك بولۋى جەنە دە الىنعان سۋ ساراپتامالارىنىڭ قورىتىندىسى بويىنشا جەر استى سۋى بەتوننىڭ تەز توزۋىنا ەسەر ەتەتٸن اگرەسسيۆتٸ قاسيەتكە يە.
كەسەنەنٸ قايتا قالپىنا كەلتٸرۋ جۇمىستارى 1986-1989 جىلدارى دا جٷرگٸزٸلگەن. اراعا جيىرما جىل سالىنىپ, قازٸرگٸ «قازقايتاجاڭارتۋ» كەسٸپورنىنىڭ ماماندارىمەن كەسەنەگە جەلدەتكٸش جٷيەسٸ ورناتىلدى. سودان كەيٸن عانا, گرۋنت سۋلارىنىڭ ەسەرٸنەن بولاتىن كٸرپٸشتەردٸڭ قارايۋ پروتسەسسٸ توقتادى. بٸز جوعارىدا اتاپ كٶرسەتكەن جىلدار تەك اۋقىمدى قايتا قالپىنا كەلتٸرۋ جۇمىستارى جٷرگٸزٸلگەن ۋاقىت. ال اراسىندا اعىمداعى جٶندەۋ جەنە قالپىنا كەلتٸرۋ جۇمىستارى اتقارىلىپ وتىرعان.
ارىستان باب كەسەنەسٸنە 2016-2017 جىلدارى تولىق قالپىنا كەلتٸرۋ جۇمىستارى جٷرگٸزٸلدٸ. كەسەنەنٸڭ مەشٸت جاق بٶلٸگٸنٸڭ شاتىرى قايتا جاڭارتىلىپ, شاتىر استىنا ىلعال مەن سۋىقتان قورعان رەتٸندە قامىستان تٷپتٶسەم تٶسەلدٸ. جەنە دە گرۋنت سۋلارىنىڭ ەسەرٸنەن بٸرشاما كٶتەرٸلگەن ەدەن استىنداعى توپىراق جارتى مەتر شاماسىندا تازارتىلىپ, ارنايى USB ەدەن سالىندى. اتالعان ەدەن ىلعال مەن سۋدى جەنە سۋىقتى ۇستاپ تۇراتىن قاسيەتكە يە. بۇل جۇمىستاردان بٶلەك, ەسٸكتەر پەن تەرەزەلەر الماستىرىلدى. ەدەن ورناتۋ جۇمىستارىنان كەيٸن, ەدەنكەمەر ورناتىلىپ, جاڭادان جاپسىرما كٸلەم تٶسەلدٸ. اعىمداعى جىلعا جوسپارلانعان قايتا قالپىنا كەلتٸرۋ جۇمىستارى قاراشا ايىندا تولىعىمەن اياقتالدى. كەلەسٸ جىلى دا ارىستان باب كەسەنەسٸنە قاتىستى جۇمىستار جوسپارلانعان.
