فوتو: ازامات قۇسايىنوۆ
الماتىداعى ەبٸلحان قاستەەۆ اتىنداعى قازاقستان رەسپۋبليكاسى مەملەكەتتٸك ٶنەر مۋزەيٸندە مۋزەي قورىنان «قازاقستاننىڭ كٸتاپ گرافيكاسىنداعى ۇلتتىق ەپوس» كٶرمەسٸ اشىلدى, دەپ حابارلايدى Ult.kz.
بيىل ەبٸلحان قاستەەۆ اتىنداعى قازاقستان رەسپۋبليكاسى مەملەكەتتٸك ٶنەر مۋزەيٸ ٶزٸنٸڭ 90 جىلدىعىن اتاپ ٶتەدٸ. وسى ايتۋلى مەرەيتوي اياسىندا مۋزەي «قازاقستاننىڭ كٸتاپ گرافيكاسىنداعى ۇلتتىق ەپوس» اتتى بٸرەگەي كٶرمەنٸ ۇسىنادى. بۇل ماڭىزدى مەدەني شارا كٶرەرمەندەردٸ قازاق ۇلتتىق ەپوسىنىڭ ەلەمٸنە قىزىقتىرىپ, كٶرنەكتٸ سۋرەتشٸلەردٸڭ گرافيكالىق تۋىندىلارى ارقىلى رۋحاني مۇراعا تەرەڭ بويلاۋعا شاقىرادى.
سونداي-اق, قاستەەۆ اتىنداعى مۋزەي-ٷيٸنٸڭ جەتەكشٸسٸ ەركٸن نۇرازحاننىڭ ايتۋىنشا, كٶرمە قازاقستاننىڭ ۇلتتىق ەدەبي جەنە كٶركەمسۋرەت مۇراسىنىڭ ماڭىزدىلىعىن اتاپ كٶرسەتۋگە, سۋرەتشٸلەردٸڭ جاڭا بۋىنىن شابىتتاندىرۋعا جەنە كٶپشٸلٸكتٸ قازاق حالقىنىڭ مەدەني قۇندىلىقتارىمەن تانىستىرۋعا باعىتتالعان.
فوتو: adebiportal.kz
«30 قاڭتاردا پرەزيدەنت ق.توقاەۆتىڭ قول قويۋىمەن ۇلتتىق مەرتەبەگە يە بولعان ە.قاستەەۆتٸڭ مەملەكەتتٸك ٶنەر مۋزەيٸنٸڭ بيىلعى ەڭ العاشقى كٶرمەسٸ «قازاقستاننىڭ كٸتاپ گرافيكاسىنداعى ۇلتتىق ەپوس» دەپ اتالادى. بٷگٸنگٸ اشىلىپ وتىرعان كٶرمە, بٸر جاعى سيمۆوليكالىق مەنٸ-ماڭىزى زور. ٶيتكەنٸ بٸزدٸڭ رۋحاني بايلىعىمىز قازاق حالقىنىڭ ٶتكەنٸ, باتىرلىق دەستٷرٸنە ارنالعان ەپوستىق جىرلارعا, تۇرمىس-سالت جىرلارعا جەنە عاشىقتىق جىرلارعا ارنالعان كەزٸندە شىققان كٸتاپتارعا جاسالعان سۋرەتتەردٸڭ قورىمىزدا 90-عا جۋىق تۋىندىلاردى قويىپ, كٶرمەمٸز اشىلدى.
بٸر عاجابى, سوناۋ ۇلى سۋرەتشٸلەرٸمٸز ەبٸلحان قاستەەۆ, ەۋبەكٸر ىسمايىلوۆ 20-جىلدىڭ اياعى 30-جىلدىڭ باسىندا شىعارماشىلىق باستاعاندا وسى باتىرلار جىرىنا كٶڭٸل اۋدارعان ەكەن. ودان كەيٸن بٸزدە باتىرلار جىرىنا, ەپوستىق جىرلارعا كٶپ ەڭبەك سٸڭٸرگەن كونستانتين بارانوۆ, ەۆگەنيي سيدوركين, يساتاي يساباەۆ سەكٸلدٸ عاجاپ سۋرەتشٸلەر ٶزدەرٸنٸڭ باي شىعارماشىلىق مۇرالارىن قالدىردى. سونداي-اق, ەدٸل راحمانوۆ, ەلٸمحان سماعۇلوۆ سەكٸلدٸ ااسا تالانتتى سۋرەتشٸلەر, قازٸرگٸدەي ارامىزدا جٷرگەن تەمٸرحان وردابەكوۆ, اعىمسالى دٷزەلحانوۆتاردىڭ تۋىندىلارى دا وسى كٶرمەدە بار. كەرەمەت, تاماشا, بٸزدٸڭ ۇلتتىق رۋحىمىزدى, ۇلتتىق بايلىعىمىزدى, ۇلتتىق سالت-دەستٷرٸمٸزدٸ كٶرسەتەتٸن كەرەمەت وسىنداي بەينەلەۋ ٶنەرٸمٸزدٸڭ گرافيكا سالاسىندا سالعان شىعارمالار بٸزدٸڭ مەدەنيەتٸمٸزگە, رۋحاني مۇرامىزعا قوسىلعان عاجاپ تۋىندىلار حالىققا كٶرسەتٸلٸپ وتىر. بۇل ۇزاعىنان تۇرادى. كەلٸپ كٶرەمٸن دەگەن كٶرەرمەنگە ەسٸك اشىق.
وسى سۋرەتشٸلەردٸڭ تۋىندىلارىنا قاراپ وتىرساڭىز, بٸزدٸڭ حالقىمىزدىڭ رۋحتى, باتىرلىق ۇلى جورىقتارىن دەلەلدەيتٸن باتىر الپامىس, قوبىلاندى, قامبار, ەر تارعىن سەكٸلدٸ عاجاپ باتىرلاردىڭ سۋرەتتەگەن, جەنە قىز-جٸبەك, قوزى-كٶرپەش – بايان سۇلۋ سەكٸلدٸ عاشىقتىق جىرلارعا ارنالعان سۋرەتتەر دە وسى كٶرمەدە. سونداي-اق, وسىناۋ ٶتە بٸر تالانتتى شىعارمالار بٸزدٸڭ قانشاما ۇرپاقتى تەربيەلەپ, ٶسۋٸنە بٸر مەكتەپ بولدى. ٶزٸمٸز بالا كەزدە باتىرلار جىرىن, كونستانتين بارانوۆتىڭ كٶركەمدەۋٸمەن شىققان قالىڭ كٸتاپتى وقىپ, ٷلكەندەردٸڭ تاپسىرماسىمەن داۋىستاپ وقىپ ٶسٸپ ەدٸك. كەيٸنگٸ جىلداردا دا ول بٸرنەشە رەت قايتا باسىلدى. اقساۋىت دەگەن كٸتاپ باسىلدى. وندا ەلٸمحان سماعۇلوۆتىڭ تۋىندىلارى جەنە جىراۋلارعا ارنالعان تەمٸرحان وردابەكوۆتىڭ تۋىندىلارى مۇرىن جىراۋ, دوسپامبەت جىراۋ, بۇقار جىراۋعا ارنالعان عاجاپ گرافيكالىق ٶنەرٸ وسى كٶرمەدە كٶرسەتٸلەدٸ», - دەيدٸ كاريكاتۋراشى, قاستەەۆ اتىنداعى مۋزەي-ٷيٸنٸڭ جەتەكشٸسٸ ەركٸن نۇرازحان.
اتالعان كٶرمەدە 90-عا جۋىق گرافيكالىق جۇمىستار, سونىمەن قاتار, ۇلتتىق ەپوستىڭ قازىنالارىن ساقتايتىن سيرەك باسىلىمدار ۇسىنىلادى. كەلۋشٸلەر كلاسسيكالىق وفورتتان باستاپ, تٷپنۇسقا گرافيكاعا دەيٸنگٸ تٷرلٸ كٶركەمدٸك تەحنيكادا ورىندالعان اڭىزعا اينالعان باتىرلاردىڭ, ارۋلار مەن دانالاردىڭ جەنە ميفولوگييالىق كەيٸپكەرلەردٸڭ جارقىن بەينەلەرٸن تاماشالاي الادى. ەر تۋىندى سۋرەتشٸلەردٸ ەدەبي ماتەريالدى تەرەڭ تٷسٸنۋگە شابىتتاندىرعان ۇلتتىق ەپوستىق جىرلاردىڭ سيۋجەتتەرٸ مەن بەينەلەرٸنٸڭ بايلىعىن كٶرسەتەدٸ.
ۆيدەودان سكرينشوت
«بيىل ەبٸلحان قاستەەۆ اتىنداعى قر مەملەكەتتٸك ٶنەر مۋزەيٸنٸڭ نەگٸزٸ قالانعانىنا 90 جىل تولدى. وسىعان وراي, مۋزەيگە ۇلتتىق مەرتەبە بەرٸلدٸ. وسىنداي ايتۋلى ەكٸ مەرەيتوي اياسىندا مۋزەي قورىنان «قازاقستاننىڭ كٸتاپ گرافيكاسىنداعى ۇلتتىق ەپوس» اتتى بٸرەگەي كٶرمەنٸ ۇسىنامىز. كٶرمەگە مۋزەي قورىندا ساقتاۋلى ٶتە سيرەك كٶرسەتٸلەتٸن تٷرلٸ كٶركەمدٸك تەحنيكادا ورىندالعان گرافيكالىق تۋىندىلار قويىلعان. ولاردى قاتارىندا قازاقستاننىڭ بەلگٸلٸ سۋرەتشٸلەرٸ قاستەەۆ, ىسمايىلوۆ, بارانوۆ, سيدوركين, يساباەۆ, راحمانوۆ, سماعۇلوۆ, دٷزەلحانوۆ, بيسەنبينوۆ, وردابەكوۆ جەنە تاعى باسقالار جاساعان اڭىزعا اينالعان باتىرلاردىڭ, ارۋلار مەن دانالاردىڭ جەنە ميفولوگييالىق كەيٸپكەرلەردٸڭ جارقىن بەينەلەرٸن تاماشالاي الاسىزدار. كٶرمە قازاقستاننىڭ ۇلتتىق ەدەبي جەنە كٶركەمسۋرەت مۇراسىنىڭ ماڭىزدىلىعىن اتاپ كٶرسەتۋگە جەنە بٷگٸنگٸ تاڭدا قولدانىستان شىعىپ بارا جاتقان گرافيكا ٶنەرٸنٸڭ مەرتەبەسٸن كٶتەرۋگە باعىتتالعان. ۇلتتىق ەپوس حالقىمىزدىڭ اسىل قازىناسى, باعا جەتپەس قۇندىلىعى», - دەيدٸ كٶرمە جەتەكشٸسٸ سامال مامىتوۆا.
كٶرمەدە ەرەكشە ورىن الاتىن جۇمىستاردىڭ قاتارىندا ەبٸلحان قاستەەۆتٸڭ «قوبىلاندى باتىر» (1932), ەۋبەكٸر ىسمايىلوۆتىڭ «قازاق حالقىنىڭ ەپوستىق جىرلارىنا يلليۋستراتسييالار» (1928), «قوبىلاندى باتىر» (1941) جەنە «الپامىس باتىر» (1943), كونستانتين بارانوۆتىڭ «بوزجٸگٸت» پەن «ايمان-شولپان» (1941), ەۆگەنيي سيدوركيننٸڭ «الپامىس باتىر» (1976-1977) جەنە «قىز جٸبەك» (1973) جىرلارىنا ارنالعان گرافيكالىق پاراقتارى مەن يلليۋستراتسييالارى بار. ولاردىڭ جۇمىستارى كەيٸپكەرلەردٸڭ ەموتسيونالدىق ەسەرلٸلٸگٸمەن, جارقىن مەرەكەلٸك اتموسفەراسىمەن جەنە ۇستامدى مونۋمەنتالدىلىعىمەن ەرەكشەلەنەدٸ. يساتاي يساباەۆتىڭ «قوبىلاندى باتىر» (1978) ەپوسىنا جاساعان يلليۋستراتسييالارى اڭىزعا اينالعان وقيعالاردىڭ دراماتيزمٸ مەن باتىرلىعىن جەتكٸزەدٸ.
فوتو: ازامات قۇسايىنوۆ
ەدٸل راحمانوۆتىڭ «ەر-تارعىن» (1984) ەپوسىنا ارنالعان تۋىندىلارى كومپوزيتسييا ديناميكاسىمەن جەنە گرافيكالىق تەحنيكانى مەڭگەرۋ شەبەرلٸگٸمەن تاڭ قالدىرادى. ەلٸمحان سماعۇلوۆتىڭ «اقساۋىت» (1977) جيناعىنا ارنالعان يلليۋستراتسييالارى شەبەرلٸگٸمەن جەنە بەينەلەردٸڭ ايقىندىعىمەن ەسەر قالدىرادى. ارسەن بەيسەمبينوۆتىڭ «قوزى كٶرپەش – بايان سۇلۋ» (1984) ەپوسىنا جاساعان گرافيكاسى تەرەڭ كٶركەمدٸك ويعا تولى. اعىمسالى دٷزەلحانوۆتىڭ «ايمان-شولپان» (1985) شىعارماسىنا ارنالعان يلليۋستراتسييالارى ليريزم مەن پٸشٸندەردٸڭ جۇمساق پلاستيكاسىمەن ەرەكشەلەنەدٸ. حاسەن اباەۆتىڭ «قامبار باتىر» (1981) ەپوسىنا ارنالعان ەڭبەكتەرٸ كٶرەرمەندٸ ەجەلگٸ باتىرلىق ەرلٸكتەر ەلەمٸنە جەتەلەيدٸ. مۇرىن جىراۋ بەينەسٸنەن (1992) شابىت العان تەمٸرحان وردابەكوۆتىڭ تۋىندىلارى قازاق مەدەنيەتٸندە ەپيكالىق جىرشىلاردىڭ ماڭىزدىلىعىن ايشىقتايدى. جوعارىدا اتالعان جەنە ٶزگە دە كٶپتەگەن گرافيكالىق تۋىندىلار عاسىرلار بويى ۇرپاقتان-ۇرپاققا جالعاسىپ, قازاق حالقىنىڭ مەدەني كودى مەن رۋحاني قۇندىلىقتارىن ساقتاعان ەپوستارعا جاڭا كٶزقاراسپەن قاراۋعا مٷمكٸندٸك بەرەدٸ.
فوتو: ازامات قۇسايىنوۆ
«قازاقستاننىڭ كٸتاپ گرافيكاسىنداعى ۇلتتىق ەپوس» كٶرمەسٸ كەلۋشٸلەرگە قازاقستاندىق سۋرەتشٸلەردٸڭ شەبەرلٸگٸن تاماشالاپ قانا قويماي, باتىرلىق, عاشىقتىق جەنە ۇلتتىق اڭىزداردىڭ دانالىعى ۇشتاسقان باي مەدەني مۇراعا قول جەتكٸزۋگە بٸرەگەي مٷمكٸندٸك بەرەدٸ.
