Foto: Azamat Qusaiynov
Almatydaǵy Ábilhan Qasteev atyndaǵy Qazaqstan Respýblikasy Memlekettik óner mýzeiinde mýzei qorynan «Qazaqstannyń kitap grafikasyndaǵy ulttyq epos» kórmesi ashyldy, dep habarlaidy Ult.kz.
Biyl Ábilhan Qasteev atyndaǵy Qazaqstan Respýblikasy Memlekettik óner mýzeii óziniń 90 jyldyǵyn atap ótedi. Osy aitýly mereitoi aiasynda mýzei «Qazaqstannyń kitap grafikasyndaǵy ulttyq epos» atty biregei kórmeni usynady. Bul mańyzdy mádeni shara kórermenderdi qazaq ulttyq eposynyń álemine qyzyqtyryp, kórnekti sýretshilerdiń grafikalyq týyndylary arqyly rýhani muraǵa tereń boilaýǵa shaqyrady.
Sondai-aq, Qasteev atyndaǵy mýzei-úiiniń jetekshisi Erkin Nurazhannyń aitýynsha, kórme Qazaqstannyń ulttyq ádebi jáne kórkemsýret murasynyń mańyzdylyǵyn atap kórsetýge, sýretshilerdiń jańa býynyn shabyttandyrýǵa jáne kópshilikti qazaq halqynyń mádeni qundylyqtarymen tanystyrýǵa baǵyttalǵan.
Foto: adebiportal.kz
«30 qańtarda Prezident Q.Toqaevtyń qol qoiýymen Ulttyq mártebege ie bolǵan Á.Qasteevtiń memlekettik óner mýzeiiniń biylǵy eń alǵashqy kórmesi «Qazaqstannyń kitap grafikasyndaǵy ulttyq epos» dep atalady. Búgingi ashylyp otyrǵan kórme, bir jaǵy simvolikalyq máni-mańyzy zor. Óitkeni bizdiń rýhani bailyǵymyz qazaq halqynyń ótkeni, batyrlyq dástúrine arnalǵan epostyq jyrlarǵa, turmys-salt jyrlarǵa jáne ǵashyqtyq jyrlarǵa arnalǵan kezinde shyqqan kitaptarǵa jasalǵan sýretterdiń qorymyzda 90-ǵa jýyq týyndylardy qoiyp, kórmemiz ashyldy.
Bir ǵajaby, sonaý uly sýretshilerimiz Ábilhan Qasteev, Áýbákir Ysmaiylov 20-jyldyń aiaǵy 30-jyldyń basynda shyǵarmashylyq bastaǵanda osy batyrlar jyryna kóńil aýdarǵan eken. Odan keiin bizde batyrlar jyryna, epostyq jyrlarǵa kóp eńbek sińirgen Konstantin Baranov, Evgenii Sidorkin, Isatai Isabaev sekildi ǵajap sýretshiler ózderiniń bai shyǵarmashylyq muralaryn qaldyrdy. sondai-aq, Ádil Rahmanov, Álimhan Smaǵulov sekildi aasa talantty sýretshiler, qazirgidei aramyzda júrgen Temirhan Ordabekov, Aǵymsaly Dúzelhanovtardyń týyndylary da osy kórmede bar. Keremet, tamasha, bizdiń ulttyq rýhymyzdy, ulttyq bailyǵymyzdy, ulttyq salt-dástúrimizdi kórsetetin keremet osyndai beineleý ónerimizdiń grafika salasynda salǵan shyǵarmalar bizdiń mádenietimizge, rýhani muramyzǵa qosylǵan ǵajap týyndylar halyqqa kórsetilip otyr. Bul uzaǵynan turady. Kelip kóremin degen kórermenge esik ashyq.
Osy sýretshilerdiń týyndylaryna qarap otyrsańyz, bizdiń halqymyzdyń rýhty, batyrlyq uly joryqtaryn dáleldeitin batyr Alpamys, Qobylandy, Qambar, Er Tarǵyn sekildi ǵajap batyrlardyń sýrettegen, jáne Qyz-Jibek, Qozy-Kórpesh – Baian sulý sekildi ǵashyqtyq jyrlarǵa arnalǵan sýretter de osy kórmede. Sondai-aq, osynaý óte bir talantty shyǵarmalar bizdiń qanshama urpaqty tárbielep, ósýine bir mektep boldy. Ózimiz bala kezde batyrlar jyryn, Konstantin Baranovtyń kórkemdeýimen shyqqan qalyń kitapty oqyp, úlkenderdiń tapsyrmasymen daýystap oqyp ósip edik. Keiingi jyldarda da ol birneshe ret qaita basyldy. Aqsaýyt degen kitap basyldy. Onda Álimhan Smaǵulovtyń týyndylary jáne jyraýlarǵa arnalǵan Temirhan Ordabekovtyń týyndylary Muryn jyraý, Dospambet jyraý, Buqar jyraýǵa arnalǵan ǵajap grafikalyq óneri osy kórmede kórsetiledi», - deidi karikatýrashy, Qasteev atyndaǵy mýzei-úiiniń jetekshisi Erkin Nurazhan.
Atalǵan kórmede 90-ǵa jýyq grafikalyq jumystar, sonymen qatar, ulttyq epostyń qazynalaryn saqtaityn sirek basylymdar usynylady. Kelýshiler klassikalyq oforttan bastap, túpnusqa grafikaǵa deiingi túrli kórkemdik tehnikada oryndalǵan ańyzǵa ainalǵan batyrlardyń, arýlar men danalardyń jáne mifologiialyq keiipkerlerdiń jarqyn beinelerin tamashalai alady. Ár týyndy sýretshilerdi ádebi materialdy tereń túsinýge shabyttandyrǵan ulttyq epostyq jyrlardyń siýjetteri men beineleriniń bailyǵyn kórsetedi.
Videodan skrinshot
«Biyl Ábilhan Qasteev atyndaǵy QR Memlekettik Óner mýzeiiniń negizi qalanǵanyna 90 jyl toldy. Osyǵan orai, mýzeige Ulttyq mártebe berildi. Osyndai aitýly eki mereitoi aiasynda mýzei qorynan «Qazaqstannyń kitap grafikasyndaǵy ulttyq epos» atty biregei kórmeni usynamyz. Kórmege mýzei qorynda saqtaýly óte sirek kórsetiletin túrli kórkemdik tehnikada oryndalǵan grafikalyq týyndylar qoiylǵan. Olardy qatarynda Qazaqstannyń belgili sýretshileri Qasteev, Ysmaiylov, Baranov, Sidorkin, Isabaev, Rahmanov, Smaǵulov, Dúzelhanov, Bisenbinov, Ordabekov jáne taǵy basqalar jasaǵan ańyzǵa ainalǵan batyrlardyń, arýlar men danalardyń jáne mifologiialyq keiipkerlerdiń jarqyn beinelerin tamashalai alasyzdar. Kórme Qazaqstannyń Ulttyq ádebi jáne kórkemsýret murasynyń mańyzdylyǵyn atap kórsetýge jáne búgingi tańda qoldanystan shyǵyp bara jatqan grafika óneriniń mártebesin kóterýge baǵyttalǵan. Ulttyq epos halqymyzdyń asyl qazynasy, baǵa jetpes qundylyǵy», - deidi kórme jetekshisi Samal Mamytova.
Kórmede erekshe oryn alatyn jumystardyń qatarynda Ábilhan Qasteevtiń «Qobylandy batyr» (1932), Áýbákir Ysmaiylovtyń «Qazaq halqynyń epostyq jyrlaryna illiýstratsiialar» (1928), «Qobylandy batyr» (1941) jáne «Alpamys batyr» (1943), Konstantin Baranovtyń «Bozjigit» pen «Aiman-Sholpan» (1941), Evgenii Sidorkinniń «Alpamys batyr» (1976-1977) jáne «Qyz Jibek» (1973) jyrlaryna arnalǵan grafikalyq paraqtary men illiýstratsiialary bar. Olardyń jumystary keiipkerlerdiń emotsionaldyq áserliligimen, jarqyn merekelik atmosferasymen jáne ustamdy monýmentaldylyǵymen erekshelenedi. Isatai Isabaevtyń «Qobylandy batyr» (1978) eposyna jasaǵan illiýstratsiialary ańyzǵa ainalǵan oqiǵalardyń dramatizmi men batyrlyǵyn jetkizedi.
Foto: Azamat Qusaiynov
Ádil Rahmanovtyń «Er-Tarǵyn» (1984) eposyna arnalǵan týyndylary kompozitsiia dinamikasymen jáne grafikalyq tehnikany meńgerý sheberligimen tań qaldyrady. Álimhan Smaǵulovtyń «Aqsaýyt» (1977) jinaǵyna arnalǵan illiýstratsiialary sheberligimen jáne beinelerdiń aiqyndyǵymen áser qaldyrady. Arsen Beisembinovtyń «Qozy Kórpesh – Baian Sulý» (1984) eposyna jasaǵan grafikasy tereń kórkemdik oiǵa toly. Aǵymsaly Dúzelhanovtyń «Aiman-Sholpan» (1985) shyǵarmasyna arnalǵan illiýstratsiialary lirizm men pishinderdiń jumsaq plastikasymen erekshelenedi. Hasen Abaevtyń «Qambar batyr» (1981) eposyna arnalǵan eńbekteri kórermendi ejelgi batyrlyq erlikter álemine jeteleidi. Muryn jyraý beinesinen (1992) shabyt alǵan Temirhan Ordabekovtyń týyndylary qazaq mádenietinde epikalyq jyrshylardyń mańyzdylyǵyn aishyqtaidy. Joǵaryda atalǵan jáne ózge de kóptegen grafikalyq týyndylar ǵasyrlar boiy urpaqtan-urpaqqa jalǵasyp, qazaq halqynyń mádeni kody men rýhani qundylyqtaryn saqtaǵan epostarǵa jańa kózqaraspen qaraýǵa múmkindik beredi.
Foto: Azamat Qusaiynov
«Qazaqstannyń kitap grafikasyndaǵy ulttyq epos» kórmesi kelýshilerge qazaqstandyq sýretshilerdiń sheberligin tamashalap qana qoimai, batyrlyq, ǵashyqtyq jáne ulttyq ańyzdardyń danalyǵy ushtasqan bai mádeni muraǵa qol jetkizýge biregei múmkindik beredi.
