فوتو: Kursiv.kz
مەملەكەت باسشىسى قاسىم-جومارت توقاەۆ پارلامەنت پالاتالارىنىڭ بٸرلەسكەن وتىرىسىندا «ەدٸلەتتٸ قازاقستان: زاڭ مەن تەرتٸپ, ەكونوميكالىق ٶسٸم, قوعامدىق وپتيميزم» اتتى قازاقستان حالقىنا جولداۋىن جارييا ەتتٸ.
ايتىلعان باستامالاردىڭ بەرٸ ەلٸمٸز پرەزيدەنتٸنٸڭ ەكونوميكالىق جەنە ساياسي رەفورمالاردى جٷيەلٸ جالعاستىرۋدىڭ ەلەمەنتتەرٸ بولىپ تابىلادى.
مەملەكەت باسشىسى الداعى كەزەڭدەگٸ قازاقستاننىڭ ودان ەرٸ دامۋىنىڭ ستراتەگييالىق 9 باعىتىن اتاپ ٶتتٸ.
پرەزيدەنت اقشا-نەسيە جەنە فيسكالدىق ساياسات اراسىنداعى الشاقتىقتى جويۋ نەگٸزگٸ باسىمدىقتىڭ بٸرٸ ەكەنٸن جەتكٸزدٸ. ونىڭ ٸشٸندە, تۇراقتى سالىق ساياساتىنىڭ قاجەتتٸلٸگٸ, ەكٸمشٸلەندٸرۋدٸ تولىق تسيفرلاندىرۋ ارقىلى سالىق كودەكسٸن جەڭٸلدەتۋ جەنە سالىق رەجيمدەرٸن وڭتايلاندىرۋدىڭ ماڭىزدىلىعى ايتىلدى.
مۇنىڭ بەرٸ كەسٸپكەرلەر مەن بيزنەس يەلەرٸ اراسىندا قالىپتاسقان «ويىن ەرەجەسٸن» قاجەت ەتەتٸن سۇراقتارعا ناقتى جەنە بولجامدى جاۋاپ.
مەملەكەتتٸڭ سالىق ساياساتىنداعى ۇدايى ٶزگەرٸستەر جەكە باستامانىڭ دامۋ پروتسەسٸنٸڭ تەجەلۋٸنە ەكەلەدٸ.
پرەزيدەنت ەكونوميكاعا كٶبٸرەك قارجى سالۋعا بانك سەكتورىن ىنتالاندىرۋ قاجەت ەكەنٸن اتاپ ٶتتٸ. «بانكتەر تۋرالى» جاڭا زاڭ ەزٸرلەۋ جەنە قابىلداۋ جوسپارلانىپ وتىر. بۇل جەردە كٷردەلٸ جەنە داعدارىس جىلدارىندا وسىناۋ قارجى ينستيتۋتتارىنا مەملەكەت تاراپىنان قولداۋ كٶرسەتٸلگەنٸن ەسكە الۋ ماڭىزدى. ەندٸ ازاماتتار ەكونوميكانى دامىتۋ مەن ادامداردىڭ ەل-اۋقاتىن ارتتىرۋعا اتسالىسۋ ٷشٸن بانكتەردەن ناقتى قايتارىم كٷتەدٸ.
مەملەكەت باسشىسى ودان ەرٸ رەفورمالاردىڭ ماڭىزدى باعىتتارىنىڭ بٸرٸ رەتٸندە ينۆەستيتسييالىق احۋالدى جەنە بيزنەستٸ جٷرگٸزۋ ٷشٸن جاعدايدى جاقسارتۋ قاجەتتٸگٸن اتاپ ٶتتٸ. ٷكٸمەتكە ينفلياتسييانى بەسەڭدەتۋ جەنە ەلدٸڭ حالىقارالىق رەزەرۆتەرٸن نىعايتۋ تاپسىرىلدى.
ينۆەستورلارعا ٶندٸرٸستٸ دامىتۋ ماقساتىن كٶزدەيتٸن پرەفەرەنتسييالار ەزٸرلەنەتٸن بولادى. جوعارى قايتا بٶلٸنگەن ٶنٸم شىعاراتىندارعا بارىنشا تيٸمدٸ جاعداي جاسالىپ, كەسٸپكەرلٸكتٸ دامىتۋعا ارنالعان جەڭٸلدٸكتەر بەرٸلۋٸ كەرەك. شيكٸزات ساتۋ جەنە ونى قازاقستاننان ەكەتەتٸن ۋاقىت ٶتتٸ. سوڭعى جىلدارى ەلٸمٸزدە ەرتٷرلٸ سالالاردا جوعارى ٶڭدەۋ جەنە ساپالى ٶنٸم شىعارۋعا جاعدايلار جاسالدى. ول ٷشٸن بٸزدە - شيكٸزات, تەحنولوگييا, كادرلار – بەرٸ بار.
الدىمىزعا ٶرەلٸ مٸندەت قويىلدى – 2029 جىلعا قاراي ەكونوميكاداعى ورتا بيزنەستٸڭ ٷلەسٸن كەمٸندە 15%-عا دەيٸن ۇلعايتۋ كەرەك. بۇل ماقساتقا جاپپاي كەسٸپكەرلٸك رۋحىن دامىتۋ, مونوپولييالاردى شەكتەۋ جەنە ەرتٷرلٸ سالالاردا بەسەكەلەستٸك ٷشٸن ناقتى مٷمكٸندٸكتەر جاساۋ شارتىمەن قول جەتكٸزۋگە بولادى.
بۇل تاپسىرمانى ورىنداۋ وراسان زور مۋلتيپليكاتيۆتٸ ەسەر ەتەدٸ. بٸز بٸر جاعىنان كەسٸپكەرلەر جاڭا شوعىرىن قالىپتاستىرامىز جەنە شاعىن جەنە ورتا بيزنەستە جۇمىس ٸستەيتٸندەردٸڭ سانىن ارتتىرامىز. ەكٸنشٸ جاعىنان, تاۋارلار مەن قىزمەتتەردٸ ٶندٸرۋ سالاسى ايتارلىقتاي سەرپٸن الادى, ولاردىڭ بٸر بٶلٸگٸ ەكسپورتقا باعىتتالادى.
قاسىم-جومارت توقاەۆ سونداي-اق ەلٸمٸزدٸڭ ٶنەركەسٸپتٸك ەلەۋەتٸن تولىق اشۋ ٷشٸن كٷش-جٸگەردٸ جٷيەلٸ تٷردە ٸسكە اسىرۋدى ستراتەگييالىق ماقسات دەپ اتادى. مەملەكەتتٸك ساتىپ الۋلاردا جەنە تۇتاستاي العاندا ٶندٸرٸستەردە وتاندىق شيكٸزات پەن ٶزگە دە بٶلشەكتەردٸ پايدالانۋ ٶتە ماڭىزدى.
ساپالى جەنە تۇراقتى ەكونوميكالىق ٶسۋدٸڭ نەگٸزٸ بٸرٸنشٸ كەزەكتەگٸ ينفراقۇرىلىمدىق پروبلەمالاردى شەشۋ بولىپ تابىلادى. 2024 جىلدىڭ سوڭىنا دەيٸن ەنەرگەتيكا جەنە كوممۋنالدىق سەكتوردى جاڭعىرتۋ جٶنٸندەگٸ ۇلتتىق جوبانى بەكٸتۋ تاپسىرىلدى. تەمٸرجول سالاسىن رەفورمالاۋ جەنە 12 مىڭ شاقىرىمعا جۋىق اۆتوموبيل جولدارىن جٶندەۋ جەنە سالۋ قاجەت.
وسىنىڭ بەرٸ بٸزدٸڭ ترانزيتتٸك ەلەۋەتٸمٸزدٸ اشىپ قانا قويماي, تٷرلٸ قىزمەتتەر كٶرسەتۋ بويىنشا ٸلەسپە كەسٸپورىندار مەن سەرۆيستٸك كومپانييالاردى دامىتۋعا مٷمكٸندٸك بەرەدٸ.
اتوم ەلەكتر ستانتسيياسىنىڭ قۇرىلىسى جٶنٸندەگٸ 6 قازاندا ٶتەتٸن رەفەرەندۋمعا جەكە توقتالۋ كەرەك. بۇل پرەزيدەنت توقاەۆتىڭ ازاماتتاردى شەشٸم قابىلداۋ ٷدەرٸستەرٸنە تارتۋ مەن اشىقتىق باعىتىن ايقىن كٶرسەتەتٸن ماڭىزدى باستاماسىنىڭ بٸرٸ.
مەملەكەت باسشىسى ەلٸمٸزدٸڭ كادرلىق ەلەۋەتٸن دەيەكتٸ تٷردە ارتتىرۋعا ەرەكشە نازار اۋدارىپ وتىر.
پرەزيدەنت ەلٸمٸزگە اسا ماڭىزدى بولىپ وتىرعان: سۋ سالاسىنىڭ ماماندارىن, قۇرىلىسشىلار مەن ەنەرگەتيكتەر جەنە باسقا دا كٶپتەگەن قىزمەتكەرلەردٸ دايارلاۋعا مەملەكەتتٸك تاپسىرىستى ۇلعايتۋ قاجەتتٸگٸن اتاپ ٶتتٸ.
سۋ تاسقىنى, ەنەرگەتيكا وبەكتٸلەرٸندەگٸ تٶتەنشە جاعدايلار جەنە باسقا دا كەيٸنگٸ كەزدەگٸ وقيعالار ارناۋلى سالا ماماندارى بولمايىنشا ينفراقۇرىلىم وبەكتٸلەرٸنٸڭ توزۋىنا بايلانىستى قاۋٸپ-قاتەرمەن كٷرەسۋ مٷمكٸن ەمەستٸگٸن كٶرسەتتٸ.
ول ٷشٸن سالالىق مينيسترلٸك نارىقتىڭ قاجەتتٸلٸگٸن ناقتى بٸلٸپ, قازاقستاننىڭ قازٸرگٸ ەكونوميكاسى جاعدايىندا كادرلارعا زەرۋلٸككە تالداۋ جاسالۋى تيٸس.
ەلٸمٸزدٸڭ كادرلىق ەلەۋەتٸن ارتتىرۋ ماقساتىندا جوعارى بٸلٸم بەرۋدٸ سان-سالالى ماقساتتا ۇلعايتۋ جەنە پەداگوگيكالىق جوعارى وقۋ ورىندارىنا ٸرٸكتەۋدٸ كٷشەيتۋ جالعاساتىن بولادى. شەتەلدٸك ۋنيۆەرسيتەتتەردٸ قازاقستانعا تارتۋ, بٸر جاعىنان, وسى نارىقتاعى بەسەكەلەستٸكتٸ ارتتىرۋعا ىقپال ەتەدٸ. ەكٸنشٸ جاعىنان, ول وقۋ پروتسەسٸنٸڭ ساپاسىن جاقسارتۋ ٷشٸن جۇمىس ٸستەيدٸ.
2024 جىلعى جولداۋدا بەلگٸلەنگەن ستراتەگييالىق مٸندەتتەردٸڭ بٸرٸ – ۇلت دەنساۋلىعىن نىعايتۋ ٷشٸن كەشەندٸ شارالاردى ٸسكە اسىرۋ جەنە ازاماتتاردى ەلەۋمەتتٸك قولداۋ جٷيەسٸن قايتا جاڭعىرتۋ ەكەنٸ ايتىلدى. بٸرىڭعاي مەملەكەتتٸك مەديتسينالىق اقپاراتتىق جٷيە قۇرىلادى. سونداي-اق, زيياندى ەڭبەك جاعدايىندا جۇمىس ٸستەيتٸن ادامدار ٷشٸن ارنايى تٶلەمدەر جالعاسادى.
پرەزيدەنت ەلٸمٸزدە ەكولوگييالىق جاعدايدى جاقسارتۋ جەنە قورشاعان ورتاعا ۇقىپتى قاراۋدى دامىتۋ مەسەلەسٸ شەشٸلۋٸ تيٸس ەكەنٸن اتاپ ٶتتٸ. مەملەكەت باسشىسى تابيعاتتى قورعاۋ مەسەلەسٸندە بيزنەستٸڭ جاۋاپكەرشٸلٸگٸن ارتتىرۋدىڭ ماڭىزدىلىعىنا توقتالدى. ورماندار مەن دالالاردى ٶرتتەن قورعاۋ جەنە قازاقستاننىڭ بٸرەگەي فلوراسى مەن فاۋناسىن ساقتاۋعا باسا نازار اۋدارۋ اسا ماڭىزدى مٸندەت ەكەنٸ داۋسىز.
ٷكٸمەتكە مەملەكەتتٸك باسقارۋدىڭ تيٸمدٸلٸگٸن تٷبەگەيلٸ ارتتىرۋ مٸندەتٸ قويىلدى. بيۋدجەت قارجىسىن تيٸمدٸ پايدالانۋ, شىعىنداردى شەكتەۋ جەنە قاتاڭ باقىلاۋ بولۋى كەرەك.
ەڭ باستى باعدار – «كٶرپەگە قاراي كٶسٸلۋ».
ۇلتتىق قور قارجىسىن تەك ستراتەگييالىق ماقساتتارعا قول جەتكٸزۋ ٷشٸن عانا پايدالانۋ كەرەك.
پرەزيدەنتتٸڭ ايتۋىنشا, قوعامدا بٸرىڭعاي زاڭ مەن تەرتٸپتٸڭ يدەولوگيياسى العا شىعۋى تيٸس. مەملەكەت باسشىسى قازاقستاندى جايلى جەنە قاۋٸپسٸز ٶمٸر اۋماعىنا اينالدىرۋ – باستى مٸندەت دەپ اتادى. سونداي-اق تٷرلٸ الاياقتىق سحەمالارعا قازاقستاندىقتاردىڭ يممۋنيتەتٸن كٷشەيتۋ جٶنٸندە شارالار قابىلداۋ كەرەكتٸگٸ تاپسىرىلدى. بۇل ەسٸرەسە سوڭعى كەزدەرٸ اسا ماڭىزدى بولىپ وتىر.
وسى مٸندەتتەردٸڭ بەرٸن ورىنداۋ ٷشٸن, ەرينە, بٷكٸل مەملەكەتتٸك اپپارات, دەپۋتاتتىق كورپۋس, بيزنەس ٶكٸلدەرٸ, قوعامدىق ۇيىمدار جەنە ەلٸمٸزدٸڭ بارلىق ازاماتتارى تٸزە قوسىپ, بٸرٸگۋٸ قاجەت. بٸز تەك سىندارلى ديالوگ ارقىلى عانا ناعىز ەدٸلەتتٸ قازاقستاندى بٸرگە قۇرا الامىز.
