فوتو: ەل-فارابي اتىنداعى قازۇۋ-دىڭ باسپاسٶز قىزمەتٸ
اباي اتىنداعى قازاق ۇلتتىق وپەرا جەنە بالەت تەاترىندا ەل-فارابي اتىنداعى قازاق ۇلتتىق ۋنيۆەرسيتەتٸنٸڭ 90 جىلدىعىنا ارنالعان سالتاناتتى جيىن ٶتتٸ.
ٸس-شاراعا قر مەملەكەتتٸك كەڭەسشٸسٸ ەرلان قارين, قر عىلىم جەنە جوعارى بٸلٸم مينيسترٸ ساياسات نۇربەك, الماتى قالاسى ەكٸمٸ ەربولات دوساەۆ, ەل-فارابي اتىنداعى قازۇۋ-دىڭ باسقارما تٶراعاسى – رەكتورى جانسەيٸت تٷيمەباەۆ, شەتەلدٸك قوناقتار, مەملەكەت جەنە قوعام قايراتكەرلەرٸ, بٸلٸم ورداسىنىڭ وقىتۋشىلارى مەن ستۋدەنتتەرٸ قاتىستى.
مەرەيتويلىق شارا بارىسىندا ۋنيۆەرسيتەت جەتٸستٸكتەرٸ مەن حالىقارالىق بايلانىسىنىڭ دامۋى جەنە عىلىمي-يننوۆاتسييالىق جوبالارىنا ارنالعان كٶرمە ۇيىمداستىرىلدى.
كٶرمەدە بٸلٸم ورداسىنىڭ بازاسىندا مۇناي-حيمييا, ٸت, مەديتسينا, جاساندى ينتەللەكت, بيولوگييا, فيزيكا, عارىشتىق تەحنولوگييا, گەوگرافييا سالالارى بويىنشا جٷرگٸزٸلٸپ جاتقان يننوۆاتسييالىق جوبالاردىڭ نەتيجەلەرٸ باياندالدى.
بٷگٸندە قازۇۋ بازاسىندا 7 عىلىمي-زەرتتەۋ ينستيتۋتى, 140 عىلىمي زەرتحانا, 34 عىلىمي ورتالىق پەن 2 ۇجىمدىق پايدالانۋ زەرتحاناسى تابىستى جۇمىس ٸستەيدٸ. ۋنيۆەرسيتەتتە جالپى قۇنى 36 ملرد تەڭگەنٸ قۇرايتىن 400-دەن استام جوبا جٷزەگە اسىرىلۋدا. 90 جىلدىق اياسىندا ورتالىق ازيياداعى ەڭ قۋاتتى سۋپەركومپيۋتەر ەل-فارابي اتىنداعى قازاق ۇلتتىق ۋنيۆەرسيتەتٸندە ورناتىلىپ, ٶندٸرٸستٸك روبوتوتەحنيكا جەنە روبوتتاندىرۋ بويىنشا ينجەنەرلٸك كومپەتەنتسييا ورتالىعى جاڭادان جاساقتالدى. ايتۋلى جىلدا «Farabi Hub» يننوۆاتسييالىق ٶنٸمدەر مەن جوعارى تەحنولوگييالىق جوبالار ورتالىعى بوي كٶتەردٸ. 5 مىڭ شارشى مەتردٸ قۇرايتىن حاب كرەاتيۆتٸ يندۋسترييا, جاساندى ينتەللەكت, ستارتاپ جوبالاردى جٷزەگە اسىرادى.
كٶرمەدەن سوڭ ٸس-شارا سالتاناتتى جيىنعا ۇلاستى. جينالعاندارعا ەلٸمٸزدەگٸ كٶشباسشى جوعارى وقۋ ورنى تۋرالى «Farabi – 90» تاريحي-دەرەكتٸ فيلم كٶرسەتٸلدٸ. فيلمدە 1934 جىلى اشىلعان بٸلٸم ورداسىنىڭ بٷگٸنگە دەيٸنگٸ جەتٸستٸكتەرٸ مەن تاريحي وقيعالارى تۋرالى قاپارات بەرٸلدٸ.
سالتاناتتى جيىندا قازۇۋ-دىڭ باسقارما تٶراعاسى – رەكتورى جانسەيٸت تٷيمەباەۆ وقۋ ورداسىنىڭ عىلىمي-زەرتتەۋ, يننوۆاتسييالىق قىزمەتٸنٸڭ نەتيجەلەرٸ مەن جەتٸستٸگٸنە توقتالدى.
«بٷگٸنگٸ كٷننٸڭ ۋنيۆەرسيتەت ٷشٸن عانا ەمەس, ەل دامۋىنداعى تاريحي ماڭىزى زور. مەملەكەت باسشىسى قاسىم-جومارت كەمەلۇلى توقاەۆتىڭ: «قازٸر – عىلىم مەن بٸلٸمنٸڭ زامانى. وتانىمىزدى كٶركەيتەمٸز دەسەك, ەڭ الدىمەن, وسى ەكٸ سالانى دامىتۋىمىز كەرەك» - دەگەن سٶزٸن ۋنيۆەرسيتەت ۇجىمى جان-جاقتى جٷزەگە اسىرۋدا. قازٸرگٸ سەتتە ۋنيۆەرسيتەتتە 3265 وقىتۋشى-پروفەسسور تابىستى ەڭبەك ەتۋدە. ۋنيۆەرسيتەت جوعارى رەيتينگتٸ جۋرنالداردا جارييالانعان عىلىمي ماقالالار سانى بويىنشا الدىڭعى قاتاردا تۇر. 2024 جىلى Scopus-تا جارييالانعان ەر التىنشى ماقالا (17,4 پايىزى) قازۇۋ عالىمدارىنا تيەسٸلٸ. رەسپۋبليكا بويىنشا «ٷزدٸك وقىتۋشى» اتاعىن 2024 جىلى العان 150 ادامنىڭ 24%-ى – قازۇۋ ٶكٸلدەرٸ. بٷگٸنگٸ كٷنٸ پرەزيدەنت تاپسىرماسىنا سەيكەس, قازۇۋ قالاشىعى قۇرىلىسىنىڭ ەكٸنشٸ كەزەڭٸن ٸسكە اسىرۋدى قولعا الدىق. بۇل – وقىتۋشىلارىمىز بەن ستۋدەنتتەرٸمٸزدٸڭ جاعدايىن جاقسارتۋعا باعىتتالعان ماڭىزدى جوبا. بٸزدٸڭ ۇجىم ٶز قىزمەتٸندە مەملەكەت باسشىسىنىڭ «بٸز كٶشكە ٸلەسەتٸن ەمەس, كٶشتٸ باستايتىن ەلدەردٸڭ قاتارىندا بولۋىمىز كەرەك» دەگەن سٶزٸن ەردايىم باستى باعدار ەتٸپ كەلەدٸ», - دەدٸ رەكتور.
مەرەيتويلىق شارادا ەرلان قارين قر پرەزيدەنتٸ قاسىم-جومارت توقاەۆتىڭ ارنايى جولداعان قۇتتىقتاۋ حاتىن وقىپ بەردٸ.
«بارشاڭىزدى ەل-فارابي اتىنداعى قازاق ۇلتتىق ۋنيۆەرسيتەتٸنٸڭ قۇرىلعانىنا 90 جىل تولۋىمەن قۇتتىقتايمىن. بۇل تۇتاس بٸلٸم جەنە عىلىم سالاسىنىڭ مەرەيلٸ بەلەسٸ. قازاق ۇلتتىق ۋنيۆەرسيتەتٸ – ەلٸمٸزدٸڭ تۇڭعىش جوعارى وقۋ ورىندارىنىڭ بٸرٸ. قاسيەتتٸ قاراشاڭىراق عاسىرعا جۋىق ۋاقىت ٸشٸندە ٸرگەلٸ بٸلٸم ورداسىنا اينالدى. بٸلٸكتٸ ماماندار ۇستاحاناسى رەتٸندە ٶزٸنٸڭ بٸرەگەي دەستٷرٸن قالىپتاستىردى. بٸلٸم ورداسى بٷگٸنگٸ مەرەيتويىنا زور جەتٸستٸكتەرٸمەن جەتٸپ وتىر. بەدەلدٸ حالىقارالىق رەيتينگتەردە ورتالىق ازييا ايماعىنداعى جوو كٶشٸن باستاۋى سونىڭ ايقىن دەلەلٸ. ستۋدەنتتەردٸ عىلىم مەن بٸلٸمگە باۋلىپ, ولاردىڭ بويىنا ادال ازاماتقا تەن قاسيەتتٸ سٸڭٸرۋ جولىندا ەڭبەك ەتٸپ جٷرگەن ۋنيۆەرسيتەت ۇجىمىنا شىنايى ريزاشىلىعىمدى بٸلدٸرەمٸن» دەلٸنگەن پرەزيدەنت قۇتتىقتاۋىندا.
ٶز سٶزٸندە ەرلان تىنىمبايۇلى ۋنيۆەرسيتەت 90 جىل بويى جوعارى بٸلٸم مەن عىلىمنىڭ قاراشاڭىراعى بولا وتىرىپ, تٷرلٸ سالادا بٸلٸكتٸ كادرلاردى دايىنداۋ جۇمىستارىن جٷيەلٸ جٷرگٸزٸپ كەلە جاتقانىنا توقتالدى. مەملەكەتتٸك كەڭەسشٸ بٸلٸم ورداسى عالىمدارىنىڭ وتاندىق عىلىمدى دامىتۋعا قوسىپ جاتقان جۇمىستارىن جوعارى باعالادى.
«ەل-فارابي اتىنداعى قازاق ۇلتتىق ۋنيۆەرسيتەتٸ مەملەكەت باسشىسىنىڭ ۇدايى نازارىندا. سوڭعى جىلدارى بٸلٸم ورداسىنىڭ مەرتەبەسٸ كٶتەرٸلٸپ, دامۋ جولىندا كٶپتەگەن جۇمىستار اتقارىلىپ جاتىر. ەكٸ جىل بۇرىن وقۋ ورداسىنا «زەرتتەۋ ۋنيۆەرسيتەتٸ» مەرتەبەسٸ بەرٸلدٸ. بۇل ٷلكەن نەتيجە, جوعارى كٶرسەتكٸش. پرەزيدەنتتٸڭ تاپسىرماسىمەن قازۇۋ قالاشىعىنىڭ ٸٸ دامۋ كەزەڭٸ باستالدى. الداعى ۋاقىتتا جاڭا جاتاقحانالار, وقۋ كوپۋستارى, يننوۆاتسييالىق ورتالىق سالىنادى. جۇرتشىلىق «قازۇۋ قالاشىعى» دەپ اتاپ كەتكەن قالاشىقتىڭ ەل ٷشٸن ماڭىزى زور. ونى «الماتىنىڭ برەندٸ, تۇتاس دەۋٸردٸڭ تٶلقۇجاتى» - دەۋگە بولادى», - دەدٸ ەرلان قارين.
سٶز سوڭىندا ەرلان تىنىمبايۇلى پرەزيدەنت جارلىعىمەن ۋنيۆەرسيتەتتٸڭ قىزمەتكەرلەرٸن مەملەكەتتٸك ناگرادالارمەن ماراپاتتادى. سونداي-اق, جاس عالىمدارعا پەتەر سەرتيفيكاتىن تابىس ەتتٸ.
ۋنيۆەرسيتەتتٸڭ وقىتۋشى-پروفەسسورلار قۇرامى اتىنان شەتەل فيلولوگيياسى جەنە اۋدارما ٸسٸ كافەدراسىنىڭ پروفەسسورى ەلەونورا سٷلەيمەنوۆا سٶز سٶيلەدٸ.
«بٷگٸندە قازۇۋ حالىقارالىق رەيتينگتەردە ٶزٸنٸڭ پوزيتسيياسىن جوعارلاتىپ, ەلەمنٸڭ كٶشباسشى جوو-لارىمەن بەسەكەگە قابٸلەتتٸ. بٸز قايتا ٶرلەۋ دەۋٸرٸن باستان ٶتكەرٸپ, تەز جەنە ساپالى تٷردە جاڭارىپ جاتىرمىز. بۇل تەك قولدانىستاعى ينفراقۇرىلىمدى نىعايتۋعا جەنە جاڭارتۋعا قاتىستى ەمەس. ونىڭ ٸشٸندە عىلىمي جەتٸستٸكتەردٸ, جاڭا جوعارى تەحنولوگييالىق ٶنٸمدەردٸ, بٸلٸم بەرۋ, اكادەمييالىق ۇتقىرلىق جەنە قوسديپلوم باعدارلاماسىن ەنگٸزۋ دە جاتادى. قازۇۋ – ەلەمدٸك دەڭگەيدەگٸ زەرتتەۋ ۋنيۆەرسيتەتٸ رەتٸندە ستراتەگييالىق مٸندەتتەردٸ سەنٸمدٸ تٷردە ٸسكە اسىرا وتىرىپ, قازاقستاننىڭ ەلەۋمەتتٸك-ەكونوميكالىق دامۋىنا لايىقتى تٷرلە ٷلەس قوسادى», – دەدٸ پروفەسسور.
سالتاناتتى شارانىڭ سوڭى ەل-فارابي اتىنداعى قازاق ۇلتتىق ۋنيۆەرسيتەتٸنٸڭ مەرەيتويىنا ارنايى دايىندالعان كونتسەرتتٸك باعدارلامامەن جالعاستى.
قاراگٶز سەرٸكقىزى,
ەل-فارابي اتىنداعى قازۇۋ, باسپاگەرلٸك, رەداكتورلىق جەنە
ديزاينەرلٸك ٶنەر كافەدراسىنىڭ وقىتۋشىسى
