الماتىدا قوعام قايراتكەرٸ, اقىن, جازۋشى ولجاس سٷلەيمەنوۆپەن كەزدەسۋ ٶتتٸ, دەپ حابارلايدى "ۇلت اقپارات".
ولجاس سٷلەيمەنوۆتٸڭ باستاماسىمەن 1989 جىلى 28 اقپاندا يادرولىق قارۋعا قارسى قوزعالىس قۇرىلعان بولاتىن. بيىل بۇل داتاعا 30 جىل تولىپ وتىر.
«بٸزدٸڭ جەرٸمٸزدە 1949 جىلدان باستاپ 1989 جىلعا دەيٸن 40 جىل اتوم بومباسىنىڭ سىناعى جٷردٸ. 1989 جىلدىڭ 10 قازانىندا سوڭعى جارىلىس بولدى. بۇل, ۇلى كٷن بولىپ تاريحتا قالدى», - دەدٸ ول.
پوليگوندى جابۋ تۋرالى قوزعالىس پايدا بولعان كەزدە وعان 2 ملن جۋىق ادام قولداۋ بٸلدٸرگەن.
«سول كەزدە جازۋشىلار وداعىنىڭ الدىنداعى شەرۋدٸ كٶرگەن بولارسىزدار. 1986 جىلعى جەلتوقسان كٶتەرٸلٸسٸنەن كەيٸنگٸ بٸرٸنشٸ شەرۋ بولدى. مىڭداعان ادام جينالدى. سول جەردە « نەۆادا- سەمەي» قوزعالىسى قۇرىلدى. سەبەبٸ, جەر بەتٸندە ەكٸ يادرولىق پوليگون بولدى. ولاردىڭ بٸرٸ نەۆادا شتاتىندا بولسا, ەكٸنشٸسٸ قازاقستاننىڭ سەمەي قالاسىندا ەكەنٸ بەلگٸلٸ ەدٸ. بۇلار سيام ەگٸزدەرٸ سەكٸلدٸ. بۇعان دەيٸن بٸز نەۆادا پوليگونى ٷشٸن كٷرەسٸپ كەلگەنبٸز. بٸراق, ەش نەتيجە بولمادى. قالاي سەمەي پوليگونى جابىلدى. سولاي جەر بەتٸندەگٸ 5 پوليگون تٷگەل جابىلدى», - دەدٸ اقىن.
قوعام قايراتكەرٸ اتوم جارىلىستارىنان سوڭ اۋتيزم دەرتٸنە شالدىققان بالالار كٶپ تۋا باستاعانىن ايتتى. «بالاسىنىڭ دەرتٸنەن شارشاعان اتا-انالاردى دا كٶردٸك. قازٸر قازاقستاندا ەر 60-شى بالا دٷنيەگە «اۋتيزم» دياگنوزىمەن كەلەدٸ. ەگەر سىناقتار توقتاماسا ەر 5-شٸ بالا ناۋقاس بولىپ تۋاتىن ەدٸ. بۇل جارىلىستار بٸزگە وسىنداي ۇلتتىق قاسٸرەت ەكەلدٸ», - دەدٸ و.سٷلەيمەنوۆ.
ونىڭ ايتۋىنشا, وسى جەتٸستٸككە جەتۋ ٷشٸن كەڭەس وداعىنىڭ ٸرٸ ەسكەري ٶنەركەسٸپتٸك كەشەنٸنە قارسى تۇرۋ كەرەك بولعان. ەلبەتتە, ەكٸ جاقتىڭ كٷشٸ تەڭ بولماعان.
«بۇل تاقىرىپ قازاقستاندىقتاردىڭ باس كٶتەرۋٸنە ەكەلدٸ. سول كەزدە مٸنبەرلەردەن «كٸم ماعان قول قويىلعان پاراعىن ەكەلەدٸ. سول وسى ۇيىمعا مٷشە بولادى» دەگەن ٷندەۋ ايتتىم. 2 ملن ادامنىڭ قولى جينالدى. بارلىق وقۋ ورىندارى, ۋنيۆەرسيتەتتەر, اۋىلداردا وسى قوزعالىس بەلسەندٸ كٷش الا باستادى. ميلليونداعان قولدى بٸز ٶكٸنٸشكە وراي ساقتاپ قويماپپىز. بۇل ەلەمدەگٸ ەڭ كٷشتٸ انتييادرولىق قوزعالىس بولدى», - دەدٸ ول.
1990 جىلى مامىردا الماتىدا حالىقارالىق ۇيىمداردىڭ قاتىسۋىمەن ٷلكەن كونفەرەنتسييا ۇيىمداستىرىلعان.
«تەك امەريكانىڭ ٶزٸنەن 300-گە جۋىق دەلەگات كەلدٸ. جاپون, فرانتسۋز, بٷكٸل ەلەم ۇلتتارىنىڭ ٶكٸلدەرٸ الماتىعا جينالدى», - دەدٸ اقىن.
1991 جىلى قاڭتاردا نيۋ-يورك قالاسىندا جاھاندىق يادرولىق قارۋعا قارسى اليانس قۇرىلدى.
«وسى كەزدەسۋدە پارلامەنتارالىق رەفەرەندۋم ٶتكٸزۋ تۋرالى شەشٸم قابىلداندى. ەر مەملەكەتتٸڭ 200-گە جۋىق پارلامەنتٸنە يادرولىق قارۋ كەرەكتٸگٸ تۋرالى ساۋال جولداندى. ولاردىڭ كٶپشٸلٸگٸ قاجەتٸ جوقتىعىن ايتتى. 1991 جىلعى كونفەرەنتسييادان سوڭ بٸزدٸڭ قاتىسۋشىلار نيۋ-يورك قالاسىنان نەۆاداعا باعىت الدى. «قازاقستان يادرولىق قارۋدى توقتاتتى, ەندٸ بٸزدٸڭ كەزەك» دەگەن ۇراندارمەن كٶشەگە شىقتى. جەر بەتٸندە ەر ەلدە انتييادرولىق ۇيىمدار بولدى. بٸراق تەك قازاقستاندا عانا يادرولىق قارۋعا قارسى قوزعالىس قۇرىلدى», - دەدٸ و.سٷلەيمەنوۆ.
1992 جىلى پوليگون جابىلعان سوڭ سەمەي وبلىسىنىڭ تۇرعىندارى بٸرنەشە جىل بويى بەلگٸلٸ بٸر كٶلەمدە جەردەماقى الىپ تۇردى. نەۆادا تۇرعىندارىنا سەمەيلٸكتەرگە قاراعاندا بٸرنەشە ەسە كٶپ سومادا جەردەماقى بەرٸلگەن.
