Almatyda qoǵam qairatkeri, aqyn, jazýshy Oljas Súleimenovpen kezdesý ótti, dep habarlaidy "Ult aqparat".
Oljas Súleimenovtiń bastamasymen 1989 jyly 28 aqpanda iadrolyq qarýǵa qarsy qozǵalys qurylǵan bolatyn. Biyl bul dataǵa 30 jyl tolyp otyr.
«Bizdiń jerimizde 1949 jyldan bastap 1989 jylǵa deiin 40 jyl atom bombasynyń synaǵy júrdi. 1989 jyldyń 10 qazanynda sońǵy jarylys boldy. Bul, uly kún bolyp tarihta qaldy», - dedi ol.
Poligondy jabý týraly qozǵalys paida bolǵan kezde oǵan 2 mln jýyq adam qoldaý bildirgen.
«Sol kezde Jazýshylar odaǵynyń aldyndaǵy sherýdi kórgen bolarsyzdar. 1986 jylǵy jeltoqsan kóterilisinen keiingi birinshi sherý boldy. Myńdaǵan adam jinaldy. Sol jerde « Nevada- Semei» qozǵalysy quryldy. Sebebi, jer betinde eki iadrolyq poligon boldy. Olardyń biri Nevada shtatynda bolsa, ekinshisi Qazaqstannyń Semei qalasynda ekeni belgili edi. Bular siam egizderi sekildi. Buǵan deiin biz Nevada poligony úshin kúresip kelgenbiz. Biraq, esh nátije bolmady. Qalai Semei poligony jabyldy. Solai jer betindegi 5 poligon túgel jabyldy», - dedi aqyn.
Qoǵam qairatkeri atom jarylystarynan soń aýtizm dertine shaldyqqan balalar kóp týa bastaǵanyn aitty. «Balasynyń dertinen sharshaǵan ata-analardy da kórdik. Qazir Qazaqstanda ár 60-shy bala dúniege «aýtizm» diagnozymen keledi. Eger synaqtar toqtamasa ár 5-shi bala naýqas bolyp týatyn edi. Bul jarylystar bizge osyndai ulttyq qasiret ákeldi», - dedi O.Súleimenov.
Onyń aitýynsha, osy jetistikke jetý úshin Keńes odaǵynyń iri áskeri ónerkásiptik keshenine qarsy turý kerek bolǵan. Álbette, eki jaqtyń kúshi teń bolmaǵan.
«Bul taqyryp qazaqstandyqtardyń bas kóterýine ákeldi. Sol kezde minberlerden «kim maǵan qol qoiylǵan paraǵyn ákeledi. Sol osy uiymǵa múshe bolady» degen úndeý aittym. 2 mln adamnyń qoly jinaldy. Barlyq oqý oryndary, ýniversitetter, aýyldarda osy qozǵalys belsendi kúsh ala bastady. Milliondaǵan qoldy biz ókinishke orai saqtap qoimappyz. Bul álemdegi eń kúshti antiiadrolyq qozǵalys boldy», - dedi ol.
1990 jyly mamyrda Almatyda halyqaralyq uiymdardyń qatysýymen úlken konferentsiia uiymdastyrylǵan.
«Tek Amerikanyń ózinen 300-ge jýyq delegat keldi. Japon, frantsýz, búkil álem ulttarynyń ókilderi Almatyǵa jinaldy», - dedi aqyn.
1991 jyly qańtarda Niý-Iork qalasynda Jahandyq iadrolyq qarýǵa qarsy alians quryldy.
«Osy kezdesýde parlamentaralyq referendým ótkizý týraly sheshim qabyldandy. Ár memlekettiń 200-ge jýyq parlamentine iadrolyq qarý kerektigi týraly saýal joldandy. Olardyń kópshiligi qajeti joqtyǵyn aitty. 1991 jylǵy konferentsiiadan soń bizdiń qatysýshylar Niý-Iork qalasynan Nevadaǵa baǵyt aldy. «Qazaqstan iadrolyq qarýdy toqtatty, endi bizdiń kezek» degen urandarmen kóshege shyqty. Jer betinde ár elde antiiadrolyq uiymdar boldy. Biraq tek Qazaqstanda ǵana iadrolyq qarýǵa qarsy qozǵalys quryldy», - dedi O.Súleimenov.
1992 jyly poligon jabylǵan soń Semei oblysynyń turǵyndary birneshe jyl boiy belgili bir kólemde járdemaqy alyp turdy. Nevada turǵyndaryna semeilikterge qaraǵanda birneshe ese kóp somada járdemaqy berilgen.
