«Bilekti birdi, bilimdi myńdy jyǵady» degen halyq danalyǵy beker aitylmasa kerek. Bilimniń negizinde bolashaqqa degen úkili úmit pen shynaiy senim, óz halqyna degen izet-qurmet pen ultjandylyq jatqanyn jaqsy túsingen Elbasy elimizde ziiatkerlik mektepterdiń júiesin qurýdy maqsat tutqan edi.
Elimizdiń ár aimaǵynda 2009 jyldan bastap ashyla bastaǵan Nazarbaev Ziiatkerlik mektepteri Táýelsiz Qazaqstannyń urpaǵy ana tili men basqa shet tilderin jetik biletin, sol arqyly álemdik ǵylymnyń ozyq tehnologiialaryn jaqsy meńgergen, básekege qabiletti jastardan turý kerek degen armandy jaqyndata tústi. Óskemen qalasynyń himiia-biologiia baǵytyndaǵy Nazarbaev Ziiatkerlik mektebi «20 Ziiatkerlik mektep» memlekettik baǵdarlamasy aiasynda Qazaqstan Respýblikasynyń Prezidenti Nursultan NAZARBAEVTYŃ bastamasymen qurylyp, 2010 jyldyń 13 qyrkúieginen jumys isteidi.
Baǵy janǵan aýyl oqýshysy
Sonaý shalǵaidaǵy Abai aýdany Kókbai aýylynyń aǵylshynsha bir aýyz sóz bilmeitin bir qara domalaq balasy birneshe jyl ótkende qazaq, orys, aǵylshyn tilderin erkin meńgergen, matematikanyń jiligin shaǵyp, maiyn ishken, aqparattyq tehnologiialar men 3D-grafikany jetik meńgergen oqýshyǵa ainaldy degenge kim sener?! Óskemen qalasy himiia-biologiia baǵytyndaǵy Nazarbaev Ziiatkerlik mektebiniń biylǵy túlegi, búginde Nazarbaev ýniversitetiniń stýdenti Ibragim Sovetbekovtiń mektep qabyrǵasyndaǵy portfoliosynyń ózi diplomdarǵa, maqtaý qaǵazdary men sertifikattarǵa toly bolatyn. Býdapesht qalasynda (Vengriia) ótken «Sheksiz matematika» jáne «Uly matematikter jolymen» halyqaralyq olimpiadalardyń, Máskeý qalasynda ótken «Aqparattyq tehnologiialar» X halyqaralyq olimpiadasynyń júldegeri. Basqa da respýblikalyq marapattary tolyp jatyr.
- Negizi maqsattarymyzdyń biri - kishkentai aýyldarda júrgen talantty balalardy taýyp, olardy osy mektepke túsýge daiyndaý. Ibragimniń mysaly ǵana shalǵaida daryndy balǵyndardyń bar ekenin kórsetpei me?! Bizdiń bilim oshaǵynyń túlekteri -Qazaqstannyń intellektýaldy qory, - deidi mektep direktory Kýlfarida Raisova. – Ziiatker bala tek ata-anasynyń ǵana emes, búkil halyqtyń maqtanyshy. Sol alǵan biliminiń arqasynda ozyq tehnologiialardyń kiltin tapsa, sony keregimizge jaratsa, oqýshynyń eli men jerine degen mahabbaty, Elbasynyń artqan úmitine degen jaýaby osy emes pe?! Biz jastardyń boiyna patriottyqty qyzyl sóz, jalań uranmen emes, naqty is-árekettermen sińirýge tyrysamyz. Eń aldymen balanyń boiyna rýhani qundylyqtardy darytamyz. Ultjandy tulǵa retinde qalyptasýy úshin jumys isteimiz. Osy maqsatta úlken 12 jobamyz bar. Olardyń bir-birinen jigin ajyratpai qalai júzege asyramyz? Bir ǵana mysal keltireiik.
Mektepte densaýlyqty saqtaý aptalyǵy ótip jatyr. Bir qaraǵanda, dene tárbiesi muǵalimderi ǵana bitiretin sharýa siiaqty. Alaida osy sharaǵa biologiia, fizika men himiia pánderiniń muǵalimderi úiirilipti. Óitkeni bala adam aǵzasynda júretin barlyq protsesterdi biologiiasyz túsinbeidi. Oqýshy úshinshi qabatqa kóterilip-túskende aǵzasynda bolatyn ózgeristerdi, júrektiń dúrsilin, ókpesine qansha aýa syiatynyn fizikasyz uǵa almaidy. Taǵamdardyń aǵzaǵa qanshalyqty paidaly-ziiandysyn himiiasyz áste uǵyný múmkin emes. Bul taqyrypty til debatyna arqaý ete otyryp, oqýshylardyń sóz sheshendigin ushtaýǵa, qarsy ýáj aita alatyndai, óz pikirin dáleldei alatyndai qasietterge baýlýǵa bolady eken. Tapsyrma boiynsha balalar qandai ósimdikter paidaly, Qazaqstanda qansha ósimdik bar, olardyń ishinde qandai dárýmender kezdesedi, tamaqtyń túrleri, jasandy tamaq, fastfýd ónimderi degen siiaqty suraqtardyń jaýabyn izdep, osy jerde aqparat kózin taýyp úirenedi. Iaǵni kezekte - kommýnikatsiialar. Informatika muǵalimi aqparatty qandai saittardan alýǵa bolatynyna jol silteidi. Ony tapqan oqýshylar óńdep, mátinin jazyp, montajdap, áleýmettik jelilerge qoiyp mashyqtanady. Al óner sabaǵynda mikroskoppen qaraǵanda kórgenderiniń sýretin salyp ne ermeksazdan jasap, qol ónerine arqaý etýge tiis. Osylaisha bir aptada on eki joba ainalymǵa túsip, oqýshy bir ǵana taqyrypty ár qyrynan jan-jaqty, kúndelikti ómirmen bailanystyra otyryp, barynsha tereń túsinip shyǵady.
Mektep direktory oblys ortalyǵynan tys eldi mekenderdiń balalaryna osy elitaly oqý mekemesinde bilim alýǵa múmkindik týǵyzý úshin qazir 120 oryndyq internat ǵimaraty salynyp jatqanyn jetkizdi. Ol kelesi oqý jylynda paidalanýǵa berilýi tiis.
Qońyraýsyz sabaq
Nazarbaev Ziiatkerlik mektebiniń oqý baǵdarlamasy «Nazarbaev Ziiatkerlik mektepteri» derbes bilim berý uiymynyń strategiialyq seriktesi – Kembridj ýniversitetiniń Halyqaralyq Emtihan keńesimen birlesip ázirlengen kiriktendirilgen bilim berý baǵdarlamasy. Tómengi synyptan bastap oqytylatyn negizgi pánder spiral júiesimen, joǵarylaǵan saiyn kúrdelene túsedi.
- Basty maqsatymyz – oqýshyǵa barlyq pánder týraly qarapaiym uǵymnan bastap, mektep bitirgende keshendi bilim berip shyǵarý. Bir pánniń barlyq taraýlary jas erekshelikterine sáikes bir mezgilde bastalyp, joǵary synyptarda qiyndai beredi. Bilim mazmuny jyldan-jylǵa qaitalanyp, tolyǵyp, júieli túrde berilgendikten, oqýshynyń ony qabyldaýy da sapaly bolady, - dep túsindirdi direktordyń profildi-eksperimentti jumystar jónindegi orynbasary Almira Qalieva.
Bul bilim oshaǵynda oqý baǵdarlamasyna sáikes baǵalaý júiesi de ózgeshe, kriteriialik baǵalaý júiesi dep atalady. Balanyń bilimi naqty belgilengen kriteriige qarai baǵalanady. Aldymen árbir taqyryp boiynsha oqýshy qandai maqsattarǵa jetý kerektigi aiqyndalady. Qalyptastyrý baǵasy osy qoiylǵan maqsattardyń oryndalǵan-oryndalmaǵanyna qarai qoiylady. Birinshi joly maqsatyna qoly jetpegen balaǵa ekinshi múmkindik beriledi. Al jiyntyq baǵalaý toqsannyń qorytyndysy dese de bolady nemese ár taraý bitken soń, jiyntyq baǵa qoiylady. Bul - oqýshynyń sol pán boiynsha alǵan naqty biliminiń kórsetkishi.
Bilim ordasyndaǵy taǵy bir erekshelik - sabaqtyń aiaqtalǵanyn bildiretin qońyraýdyń soǵylmaýy. Bul ádis balǵyndardyń boiynda jinaqylyqty, ózin-ózi basqarýdy qalyptastyrady eken. Ziiatkerlik mektebiniń halyqaralyq seriktesi Angliiadaǵy Viddenham mektebiniń tájiribesinen alynypty.
Mektep direktorynyń syrtqy bailanystar jónindegi orynbasary Anar Ahmetovanyń aitýynsha, ziiatkerlik mektebiniń muǵalimderi jylda seriktesteriniń ádis-tásilderimen tanysyp qaitady. Sheteldik áriptesterinen oqý josparyn, qujattamalardy qalai júrgizetinin úirenip, kókeige qonatyn tájiribelerin ózimizge engizip júrgen kórinedi. Mysaly, ár synyptyń jeke saralaýǵa arnalǵan kartalary bar. Onda oqýshylardyń jeke daralyq, psihologiialyq, meditsinalyq erekshelikteri kórsetiledi. Sol kartada jazylǵan erekshelikterine qarai mektep ustazdary ár sabaqty tiimdi etip uiymdastyra alady.
- Byltyrdan beri halyqaralyq mektep statýsyn alý úshin akkreditatsiiadan ótýge daiyndyq ústindemiz, - deidi Anar Ahmetova. - Bizge ózimizdi baǵalaýǵa eki jyl ýaqyt berildi. Kelesi jyly sáýir aiynda ár memlekettiń halyqaralyq mektepterinen on bir adam jinalyp, bizdiń ózimizdi baǵalaýymyzben tanysady. Jalpy halyqaralyq mektepterdiń qaýymdastyǵynyń qoiatyn basty talaptary - eń aldymen oqýshylardyń qaýipsizdigi men qolaily ortanyń qalyptastyrylýy. Odan keiin internatsionalizm máselesine de úlken mán beriledi. Bul jerde oqýshylardy planetanyń globaldy azamattary retinde, toleranttylyqqa tárbieleýge nazar aýdarady. Úshtildilik te sonyń bir kórinisi. Balalardyń arasynda tórtinshi til retinde frantsýz, ispan tilderin úirenip júrgender de joq emes.
Nazarbaev ziiatkerlik mektebinde qazirgi tańda 11 sheteldik muǵalim dáris beredi. Bilim shańyraǵynyń ustanǵan saiasatyna sai, olardyń sany jyldan-jylǵa kemip, olardy solardyń deńgeiine deiin jetken ózimizdiń muǵalimder almastyrýy tiis. Sol sebepti otandyq ustazdar shetelde kásibilikti damytý kýrstaryna qatysyp, biliktilikterin únemi ushtap júr. Aǵylshyn tilin jedeldete oqý sabaqtaryna jazylǵan. Sondai-aq barlyǵy 224 oqýshy mekteptiń qarjylyq qoldaýymen shetelde ártúrli seminarlar men konferentsiialarǵa, olimpiadalarǵa qatysyp qaitypty.
Ziiatkerlikter salǵan sýburqaq Bóbekter úiine sán berip tur
Shyǵystyń ǵulamasy Ábý Nasyr ál-Farabi «Adamǵa eń birinshi bilim emes, tárbie kerek. Tárbiesiz bergen bilim – adamzattyń qas jaýy, ol keleshekte onyń ómirine qaýip ákeledi» degen bolatyn. Osy oraida bilim ordasynda tárbie men oqý bólinbei, birlestire qarastyrylatyny qýantady. Jasóspirimderdiń boiyna syilastyq, baýyrmaldyq, qaiyrymdylyq, jaýapkershilik, adaldyq, ómir boiy oqý siiaqty qundylyqtar kúndelikti turmystarymen bailanystyryla sińiriledi. Ol úshin shańyraq qaýymdastyǵy qurylypty. Bir shańyraqtyń astyna qazaq jáne orys tildi, ár jastaǵy balalar toptastyrylǵan. Bul olardyń tildi meńgerýlerine septigin tigizedi, eresekterdi kishkentailarǵa qamqor bolýǵa, al tómengi synyp oqýshylaryn jasy úlkenderdi syilaýǵa úiretedi. Balanyń boiynda ziiatkerlik, kóshbasshylyq qasietterdiń ashylýyna yqpaly timek. Shańyraqtardyń ataýlary da erekshe, memleketimizge eńbegi singen tulǵalar men ǵulamalardyń aty, tabiǵaty kórkem tarihi jerlerdiń ataýlary beriledi. «Abai», «Oralhan Bókei», «Qasym Qaisenov», «Altai» dep kete beredi. Bul da jas órkendi óz elin-jerin tanyp, bilýge jeteleitini sózsiz.
Qolǵa alynǵan «Wikipedia» klýby, «TEDx NIS» klýby, «Qazaq ánderi», «Qoǵamǵa qyzmet etý» jobalary balalardyń qyzyǵýshylyǵyn kún saiyn arttyra túsýde. Ziiatker balǵyndar ásirese qoǵamǵa qyzmet etý baǵdarlamasynda úlkenderge úlgi bolarlyqtai tamasha ister tyndyryp tastapty. Jibek matalar qalashyǵyndaǵy Bóbekter úii ǵimaratynyń ishine ziiatker oqýshylardyń ózderi jobalap, qurastyrǵan sýburqaq erekshe sán berip tur. Eń bastysy, jasóspirimder mekeme basshysymen ózderi jolyǵyp, oryn tańdap, sosyn muǵalimderdiń kómegimen qurastyrǵan. Mundai sharalar - bir rettik aktsiia emes, júieli túrde uiymdastyrylatyn jumys. Múmkindigi shekteýli qurbylarymen, qarttar úiindegi qariialarmen únemi kezdesip, olarmen birge kontserttik baǵdarlamalar qoiady, qazaq ánderin jattap, áýeletedi. Oqýshylar tipti ózderiniń ǵylymi jobalaryn da osy áleýmettik taqyrypqa sáikestendirip alady eken. Aýtist balǵyndardy da umytpai, olarmen tyǵyz bailanys ornatqan.
- Ata-anasynyń jumys ornyna bir kúndik ekskýrsiia, «Eki apta aýylda» degen áleýmettik jobalarymyz bar. Birinshi joba bala men ata-ana arasyndaǵy qarym-qatynasty jaqsartýǵa, balanyń ata-anasyn maman retinde bilýine kómektesedi. Kóptegen jetkinshekter óz áke-sheshelerin maman retinde tani bermeidi. Ata-anasynyń qyzmette abyroily, bedeldi ekenin kórgen balanyń olarǵa degen qurmeti artady, maqtanysh sezimi oianady. Bireýdiń eńbegin baǵalaýǵa úiretetin, mamandyq tańdaýǵa septigin beretin mańyzdy joba, - dep oiyn sabaqtady direktordyń tárbie isi jónindegi orynbasary Gúlshat Muhtarhanova.
«Eki apta aýylda» jobasynyń maqsaty - orys tildi balalardyń qazaq tilin tez meńgerýine jaǵdai jasaý, balǵyndardy eńbekke, tózimdilikke tárbieleý. Qyrda týystary joqtar ata-anasynyń ruhsatymen týysy bar balalarmen barady. Qala balasy bir jaǵynan, taza aýa jutyp, ózine tańsyq aýyl tirligimen tanysyp, qyr balasyndai aýyldyń shańyn qaǵyp, óristegi maldy kórip, tabiǵatqa biraz jaqyndaidy. Ekinshi jaǵynan, shalǵaidaǵy eldi mekenderdiń turmysyn óz kózimen kórgen jetkinshek qana olardyń problemasyn jetik túsinedi. Ótken jyly Marqakól óńirine barǵan ziiatkerlikter saiabaqta oryndyqtar qoiyp, las aýyldarda qoqys jáshikterin ornatyp, aýyldy abattandyrýǵa birshama úles qosyp qaitypty. Eki aptada qyr adamdaryna qazaq ánderin jattatyp, jastarmen fleshmob uiymdastyrypty. «TEDx NIS» klýbyn uiymdastyrypty. Bul jobada balalar taratýǵa turatyn ideialaryn ortaǵa salady. Sosyn sony qorǵap shyǵýǵa mindetti.
- Keiin ziiatker túlekterimiz Úkimet basynda qyzmet etkende, sol aýyldardyń taǵdaryna kóz qyrlaryn sala júrer, jetimder men erekshe balalardyń, qariialarymyzdyń muńyn aityp, joǵyn joqtar. Kórgenderi sanalarynyń bir túpkirinde jattalyp qalary haq. Sonda qol ushyn berip, jaǵdai jasar, - dep senimmen aitady Gúlshat Muhtarhanova.
Direktordyń orynbasary bolashaqta ziiatker oqýshylardyń qatarynan múmkindigi shekteýli balalardy da kóretinderine úmittenedi. Óitkeni olarmen tyǵyz bailanys barysynda daryndylardyń bar ekenin baiqapty. Salynyp jatqan internat ǵimaratynda erekshe jandarǵa barlyq qolaily jaǵdailar qarastyrylypty, jedelsaty bar, pandýstar ornatylǵan.
Bilimniń jańa mazmuny - Nazarbaev Ziiatkerlik mektebiniń tájiribesi
Óziniń Qazaqstan halqyna arnaǵan Joldaýynda Nursultan NAZARBAEV: «Búginde halyqaralyq standarttar negizinde Nazarbaev Ýniversiteti men Ziiatkerlik mektepteri tabysty jumys isteýde. Olardyń tájiribesin búkil qazaqstandyq bilim berý júiesine taratyp, barlyq bilim berý mekemelerin solardyń deńgeiine tartý qajet»,- dep atap ótken bolatyn.
Demek Nazarbaev Ziiatkerlik mektebinde ótip jatqan tájiribeler bir mekteptiń júiesi úshin ǵana jasalyp jatqan joq. Jańa oqý jylynan bastap respýblikanyń 1 synyptarynda bilimniń jańa mazmuny engizilgeni belgili. Onyń negizi – Nazarbaev Ziiatkerlik mektebiniń kiriktendirilgen baǵdarlamasy. Elimizde jańartylǵan oqý baǵdarlamalaryn ázirleý jáne synaqtan ótkizýde aýqymdy jumystar atqaryldy. Byltyr baǵdarlama respýblika kóleminde 30 mektepte pilottyq baǵdarlama retinde engizilgen bolatyn. Nazarbaev Ziiatkerlik mektebi osyndai mektepterdiń biri - Óskemendegi №39 mekteppen tyǵyz bailanys ornatqan.
-108 oqýshysy bar, orys tilinde oqytatyn mektepte ózimizdiń baǵdarlamamen oqytý joldaryn úirettik. Oqytýdyń ozyq ádis-tásilderi, jospardy qalai jazý kerek, jańasha baǵalaý júiesi siiaqty taqyryptarǵa trening, seminarlar, sheberlik synyptaryn uiymdastyryp, tájiribemizben bólistik. Sabaqtaryna qatysyp, keńes berdik. Ózimizde qurylǵan shyǵarmashylyq top músheleri til jaǵynan tildik daǵdylardy qalyptastyrýda jańa ádisterdi meńgertý úshin olarmen komanda quryp, sabaqtar júrgizdi. Bilim oshaǵynyń muǵalimder ujymy da, ata-analar da osy baǵdarlamaǵa razy. Balalar óz pikirlerin ashyq aita alatyn boldy, toppen, juppen jumys istep, pikir talastyryp úirendi, - degen direktordyń profildi-eksperimentti jumystar jónindegi orynbasary Almira Qalieva óz jumystaryna osylaisha baǵa berdi.
Biyldan bastap kanikýl kezinde aýdandarǵa shyǵyp, osyndai tájiribe almasý jumystaryn uiymdastyrý josparlanǵan kórinedi. Aýyldarda da deńgeilik kýrstardy bitirgen ustazdar bar, solardyń kómegimen bilimniń jańa mazmunyn tereńdete túsinip, basshylyqqa alýǵa jaǵdai jasalmaq.
«Órken» bilim grantyn alýǵa múmkindik bar
Nazarbaev Ziiatkerlik mektebi basqa bilim oshaqtarynyń talaby bar daryndy oqýshylaryn jylda virtýaldy mektepke shaqyrady. Bul jobaǵa interneti bar kez kelgen balanyń qatysýyna bolady.
- Jelilik muǵalim úmitkermen sóilesip, tapsyrma beredi. Eger oqýshy tiisti paiyz jinasa bolǵany, kanikýliarlyq mektepke shaqyramyz. Olar bizdiń bilim ordasynda bir apta tegin oqidy. Nano, biotehnologiialar zerthanalarynda jumys istep, robototehnika úiirmesine qatysa alady, shetel áriptesterinen til úirenýge múmkindik týady. Biz olardy osylaisha «Órken» bilim grantyn alýǵa daiyndaimyz, - dep túsindirgen direktordyń ǵylymi-ádistemelik jumystar boiynsha orynbasary Janat Maratqyzy mynadai máseleniń de ushyn shyǵardy. Orynbasardyń sózine qaraǵanda, aýyldaǵy mektepterdiń keibir basshylary úzdik oqýshylarynan aiyrylǵylary kelmegendikten, osyndai joba týraly tis jaryp aitpaidy eken. Barlyq bilim shańyraqtaryna aqparat jiberilgenine qaramastan, kóptegen ata-analar bul jaiynda múlde estimegenderin aityp, shaǵymdanatyn kórinedi.
- Bizdiń oiymyzsha, óńir mektepterinde daryndy bala óte kóp. Olardyń baǵyn bailamaý kerek. Elbasy mektebiniń esigi talaby taýdai árbir balaǵa ashyq. Negizgi missiiasy da sol. Osy saiasatty mektep basshylary durys túsinip, qoldasa degim keledi. Kezinde Nazarbaev Ziiatkerlik mektebiniń ashylǵany jaily sizderdiń gazetterińizden oqyp, kóp balalar kelgen edi. Osy joly da nazymyzdy ózderińiz arqyly jetkizýdi jón kórip otyrmyz, - deidi Janat Seitahmetova.
Elin súigen jastar osyndai bolady
Nazarbaev Ziiatkerlik mektebiniń biylǵy on segiz túlegi Semei memlekettik meditsinalyq ýniversitetin tańdapty. Aimaǵymyzǵa dáriger mamandarynyń jetispeitinin jaqsy biletin ziiatkerlikter ózderiniń otansúigishtikterin osy bir ǵana is-áreketterimen kórsetip turǵan joq pa?! Mektep basshylyǵy ýniversitet rektorynan tamasha azamattar daiyndaǵandary úshin Alǵys hat alǵandaryn maqtanyshpen aitady. Osy mektepti ár jyldary támamdaǵan júzden astam túlek búginde bilimderin Nazarbaev Ýniversitetinde jalǵastyrýda. Segiz jas Vengriiada, jeteýi Reseidiń, basqalary Qytai men Ońtústik Koreianyń, Finliandiianyń, Arab Birikken Emirattarynyń, Amerika Qurama Shtattarynyń joǵary oqý oryndarynda oqyp jatyr. Olardyń barlyǵy da elin-jerin súietin, Qazaqstannyń áleýmettik-ekonomikalyq jaǵdaiynyń jaqsarýyna kúsh-jigerlerin aiamaityn naǵyz ultjandy azamat bolyp qalyptasqandaryna kúmán keltirmeimiz.
Aina Eskenqyzy, "Didar" gazeti
