«بٸلەكتٸ بٸردٸ, بٸلٸمدٸ مىڭدى جىعادى» دەگەن حالىق دانالىعى بەكەر ايتىلماسا كەرەك. بٸلٸمنٸڭ نەگٸزٸندە بولاشاققا دەگەن ٷكٸلٸ ٷمٸت پەن شىنايى سەنٸم, ٶز حالقىنا دەگەن ٸزەت-قۇرمەت پەن ۇلتجاندىلىق جاتقانىن جاقسى تٷسٸنگەن ەلباسى ەلٸمٸزدە زيياتكەرلٸك مەكتەپتەردٸڭ جٷيەسٸن قۇرۋدى ماقسات تۇتقان ەدٸ.
ەلٸمٸزدٸڭ ەر ايماعىندا 2009 جىلدان باستاپ اشىلا باستاعان نازارباەۆ زيياتكەرلٸك مەكتەپتەرٸ تەۋەلسٸز قازاقستاننىڭ ۇرپاعى انا تٸلٸ مەن باسقا شەت تٸلدەرٸن جەتٸك بٸلەتٸن, سول ارقىلى ەلەمدٸك عىلىمنىڭ وزىق تەحنولوگييالارىن جاقسى مەڭگەرگەن, بەسەكەگە قابٸلەتتٸ جاستاردان تۇرۋ كەرەك دەگەن ارماندى جاقىنداتا تٷستٸ. ٶسكەمەن قالاسىنىڭ حيمييا-بيولوگييا باعىتىنداعى نازارباەۆ زيياتكەرلٸك مەكتەبٸ «20 زيياتكەرلٸك مەكتەپ» مەملەكەتتٸك باعدارلاماسى اياسىندا قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ پرەزيدەنتٸ نۇرسۇلتان نازارباەۆتىڭ باستاماسىمەن قۇرىلىپ, 2010 جىلدىڭ 13 قىركٷيەگٸنەن جۇمىس ٸستەيدٸ.
باعى جانعان اۋىل وقۋشىسى
سوناۋ شالعايداعى اباي اۋدانى كٶكباي اۋىلىنىڭ اعىلشىنشا بٸر اۋىز سٶز بٸلمەيتٸن بٸر قارا دومالاق بالاسى بٸرنەشە جىل ٶتكەندە قازاق, ورىس, اعىلشىن تٸلدەرٸن ەركٸن مەڭگەرگەن, ماتەماتيكانىڭ جٸلٸگٸن شاعىپ, مايىن ٸشكەن, اقپاراتتىق تەحنولوگييالار مەن 3D-گرافيكانى جەتٸك مەڭگەرگەن وقۋشىعا اينالدى دەگەنگە كٸم سەنەر?! ٶسكەمەن قالاسى حيمييا-بيولوگييا باعىتىنداعى نازارباەۆ زيياتكەرلٸك مەكتەبٸنٸڭ بيىلعى تٷلەگٸ, بٷگٸندە نازارباەۆ ۋنيۆەرسيتەتٸنٸڭ ستۋدەنتٸ يبراگيم سوۆەتبەكوۆتٸڭ مەكتەپ قابىرعاسىنداعى پورتفوليوسىنىڭ ٶزٸ ديپلومدارعا, ماقتاۋ قاعازدارى مەن سەرتيفيكاتتارعا تولى بولاتىن. بۋداپەشت قالاسىندا (ۆەنگرييا) ٶتكەن «شەكسٸز ماتەماتيكا» جەنە «ۇلى ماتەماتيكتەر جولىمەن» حالىقارالىق وليمپيادالاردىڭ, مەسكەۋ قالاسىندا ٶتكەن «اقپاراتتىق تەحنولوگييالار» X حالىقارالىق وليمپياداسىنىڭ جٷلدەگەرٸ. باسقا دا رەسپۋبليكالىق ماراپاتتارى تولىپ جاتىر.
- نەگٸزٸ ماقساتتارىمىزدىڭ بٸرٸ - كٸشكەنتاي اۋىلداردا جٷرگەن تالانتتى بالالاردى تاۋىپ, ولاردى وسى مەكتەپكە تٷسۋگە دايىنداۋ. يبراگيمنٸڭ مىسالى عانا شالعايدا دارىندى بالعىنداردىڭ بار ەكەنٸن كٶرسەتپەي مە?! بٸزدٸڭ بٸلٸم وشاعىنىڭ تٷلەكتەرٸ -قازاقستاننىڭ ينتەللەكتۋالدى قورى, - دەيدٸ مەكتەپ ديرەكتورى كۋلفاريدا رايسوۆا. – زيياتكەر بالا تەك اتا-اناسىنىڭ عانا ەمەس, بٷكٸل حالىقتىڭ ماقتانىشى. سول العان بٸلٸمٸنٸڭ ارقاسىندا وزىق تەحنولوگييالاردىڭ كٸلتٸن تاپسا, سونى كەرەگٸمٸزگە جاراتسا, وقۋشىنىڭ ەلٸ مەن جەرٸنە دەگەن ماحابباتى, ەلباسىنىڭ ارتقان ٷمٸتٸنە دەگەن جاۋابى وسى ەمەس پە?! بٸز جاستاردىڭ بويىنا پاتريوتتىقتى قىزىل سٶز, جالاڭ ۇرانمەن ەمەس, ناقتى ٸس-ەرەكەتتەرمەن سٸڭٸرۋگە تىرىسامىز. ەڭ الدىمەن بالانىڭ بويىنا رۋحاني قۇندىلىقتاردى دارىتامىز. ۇلتجاندى تۇلعا رەتٸندە قالىپتاسۋى ٷشٸن جۇمىس ٸستەيمٸز. وسى ماقساتتا ٷلكەن 12 جوبامىز بار. ولاردىڭ بٸر-بٸرٸنەن جٸگٸن اجىراتپاي قالاي جٷزەگە اسىرامىز? بٸر عانا مىسال كەلتٸرەيٸك.
مەكتەپتە دەنساۋلىقتى ساقتاۋ اپتالىعى ٶتٸپ جاتىر. بٸر قاراعاندا, دەنە تەربيەسٸ مۇعالٸمدەرٸ عانا بٸتٸرەتٸن شارۋا سيياقتى. الايدا وسى شاراعا بيولوگييا, فيزيكا مەن حيمييا پەندەرٸنٸڭ مۇعالٸمدەرٸ ٷيٸرٸلٸپتٸ. ٶيتكەنٸ بالا ادام اعزاسىندا جٷرەتٸن بارلىق پروتسەستەردٸ بيولوگيياسىز تٷسٸنبەيدٸ. وقۋشى ٷشٸنشٸ قاباتقا كٶتەرٸلٸپ-تٷسكەندە اعزاسىندا بولاتىن ٶزگەرٸستەردٸ, جٷرەكتٸڭ دٷرسٸلٸن, ٶكپەسٸنە قانشا اۋا سىياتىنىن فيزيكاسىز ۇعا المايدى. تاعامداردىڭ اعزاعا قانشالىقتى پايدالى-زيياندىسىن حيميياسىز ەستە ۇعىنۋ مٷمكٸن ەمەس. بۇل تاقىرىپتى تٸل دەباتىنا ارقاۋ ەتە وتىرىپ, وقۋشىلاردىڭ سٶز شەشەندٸگٸن ۇشتاۋعا, قارسى ۋەج ايتا الاتىنداي, ٶز پٸكٸرٸن دەلەلدەي الاتىنداي قاسيەتتەرگە باۋلۋعا بولادى ەكەن. تاپسىرما بويىنشا بالالار قانداي ٶسٸمدٸكتەر پايدالى, قازاقستاندا قانشا ٶسٸمدٸك بار, ولاردىڭ ٸشٸندە قانداي دەرۋمەندەر كەزدەسەدٸ, تاماقتىڭ تٷرلەرٸ, جاساندى تاماق, فاستفۋد ٶنٸمدەرٸ دەگەن سيياقتى سۇراقتاردىڭ جاۋابىن ٸزدەپ, وسى جەردە اقپارات كٶزٸن تاۋىپ ٷيرەنەدٸ. ياعني كەزەكتە - كوممۋنيكاتسييالار. ينفورماتيكا مۇعالٸمٸ اقپاراتتى قانداي سايتتاردان الۋعا بولاتىنىنا جول سٸلتەيدٸ. ونى تاپقان وقۋشىلار ٶڭدەپ, مەتٸنٸن جازىپ, مونتاجداپ, ەلەۋمەتتٸك جەلٸلەرگە قويىپ ماشىقتانادى. ال ٶنەر ساباعىندا ميكروسكوپپەن قاراعاندا كٶرگەندەرٸنٸڭ سۋرەتٸن سالىپ نە ەرمەكسازدان جاساپ, قول ٶنەرٸنە ارقاۋ ەتۋگە تيٸس. وسىلايشا بٸر اپتادا ون ەكٸ جوبا اينالىمعا تٷسٸپ, وقۋشى بٸر عانا تاقىرىپتى ەر قىرىنان جان-جاقتى, كٷندەلٸكتٸ ٶمٸرمەن بايلانىستىرا وتىرىپ, بارىنشا تەرەڭ تٷسٸنٸپ شىعادى.
مەكتەپ ديرەكتورى وبلىس ورتالىعىنان تىس ەلدٸ مەكەندەردٸڭ بالالارىنا وسى ەليتالى وقۋ مەكەمەسٸندە بٸلٸم الۋعا مٷمكٸندٸك تۋعىزۋ ٷشٸن قازٸر 120 ورىندىق ينتەرنات عيماراتى سالىنىپ جاتقانىن جەتكٸزدٸ. ول كەلەسٸ وقۋ جىلىندا پايدالانۋعا بەرٸلۋٸ تيٸس.
قوڭىراۋسىز ساباق
نازارباەۆ زيياتكەرلٸك مەكتەبٸنٸڭ وقۋ باعدارلاماسى «نازارباەۆ زيياتكەرلٸك مەكتەپتەرٸ» دەربەس بٸلٸم بەرۋ ۇيىمىنىڭ ستراتەگييالىق سەرٸكتەسٸ – كەمبريدج ۋنيۆەرسيتەتٸنٸڭ حالىقارالىق ەمتيحان كەڭەسٸمەن بٸرلەسٸپ ەزٸرلەنگەن كٸرٸكتەندٸرٸلگەن بٸلٸم بەرۋ باعدارلاماسى. تٶمەنگٸ سىنىپتان باستاپ وقىتىلاتىن نەگٸزگٸ پەندەر سپيرال جٷيەسٸمەن, جوعارىلاعان سايىن كٷردەلەنە تٷسەدٸ.
- باستى ماقساتىمىز – وقۋشىعا بارلىق پەندەر تۋرالى قاراپايىم ۇعىمنان باستاپ, مەكتەپ بٸتٸرگەندە كەشەندٸ بٸلٸم بەرٸپ شىعارۋ. بٸر پەننٸڭ بارلىق تاراۋلارى جاس ەرەكشەلٸكتەرٸنە سەيكەس بٸر مەزگٸلدە باستالىپ, جوعارى سىنىپتاردا قيىنداي بەرەدٸ. بٸلٸم مازمۇنى جىلدان-جىلعا قايتالانىپ, تولىعىپ, جٷيەلٸ تٷردە بەرٸلگەندٸكتەن, وقۋشىنىڭ ونى قابىلداۋى دا ساپالى بولادى, - دەپ تٷسٸندٸردٸ ديرەكتوردىڭ پروفيلدٸ-ەكسپەريمەنتتٸ جۇمىستار جٶنٸندەگٸ ورىنباسارى الميرا قاليەۆا.
بۇل بٸلٸم وشاعىندا وقۋ باعدارلاماسىنا سەيكەس باعالاۋ جٷيەسٸ دە ٶزگەشە, كريتەرييالٸك باعالاۋ جٷيەسٸ دەپ اتالادى. بالانىڭ بٸلٸمٸ ناقتى بەلگٸلەنگەن كريتەرييگە قاراي باعالانادى. الدىمەن ەربٸر تاقىرىپ بويىنشا وقۋشى قانداي ماقساتتارعا جەتۋ كەرەكتٸگٸ ايقىندالادى. قالىپتاستىرۋ باعاسى وسى قويىلعان ماقساتتاردىڭ ورىندالعان-ورىندالماعانىنا قاراي قويىلادى. بٸرٸنشٸ جولى ماقساتىنا قولى جەتپەگەن بالاعا ەكٸنشٸ مٷمكٸندٸك بەرٸلەدٸ. ال جيىنتىق باعالاۋ توقساننىڭ قورىتىندىسى دەسە دە بولادى نەمەسە ەر تاراۋ بٸتكەن سوڭ, جيىنتىق باعا قويىلادى. بۇل - وقۋشىنىڭ سول پەن بويىنشا العان ناقتى بٸلٸمٸنٸڭ كٶرسەتكٸشٸ.
بٸلٸم ورداسىنداعى تاعى بٸر ەرەكشەلٸك - ساباقتىڭ اياقتالعانىن بٸلدٸرەتٸن قوڭىراۋدىڭ سوعىلماۋى. بۇل ەدٸس بالعىنداردىڭ بويىندا جيناقىلىقتى, ٶزٸن-ٶزٸ باسقارۋدى قالىپتاستىرادى ەكەن. زيياتكەرلٸك مەكتەبٸنٸڭ حالىقارالىق سەرٸكتەسٸ انگليياداعى ۆiddenham مەكتەبٸنٸڭ تەجٸريبەسٸنەن الىنىپتى.
مەكتەپ ديرەكتورىنىڭ سىرتقى بايلانىستار جٶنٸندەگٸ ورىنباسارى انار احمەتوۆانىڭ ايتۋىنشا, زيياتكەرلٸك مەكتەبٸنٸڭ مۇعالٸمدەرٸ جىلدا سەرٸكتەستەرٸنٸڭ ەدٸس-تەسٸلدەرٸمەن تانىسىپ قايتادى. شەتەلدٸك ەرٸپتەستەرٸنەن وقۋ جوسپارىن, قۇجاتتامالاردى قالاي جٷرگٸزەتٸنٸن ٷيرەنٸپ, كٶكەيگە قوناتىن تەجٸريبەلەرٸن ٶزٸمٸزگە ەنگٸزٸپ جٷرگەن كٶرٸنەدٸ. مىسالى, ەر سىنىپتىڭ جەكە سارالاۋعا ارنالعان كارتالارى بار. وندا وقۋشىلاردىڭ جەكە دارالىق, پسيحولوگييالىق, مەديتسينالىق ەرەكشەلٸكتەرٸ كٶرسەتٸلەدٸ. سول كارتادا جازىلعان ەرەكشەلٸكتەرٸنە قاراي مەكتەپ ۇستازدارى ەر ساباقتى تيٸمدٸ ەتٸپ ۇيىمداستىرا الادى.
- بىلتىردان بەرٸ حالىقارالىق مەكتەپ ستاتۋسىن الۋ ٷشٸن اككرەديتاتسييادان ٶتۋگە دايىندىق ٷستٸندەمٸز, - دەيدٸ انار احمەتوۆا. - بٸزگە ٶزٸمٸزدٸ باعالاۋعا ەكٸ جىل ۋاقىت بەرٸلدٸ. كەلەسٸ جىلى سەۋٸر ايىندا ەر مەملەكەتتٸڭ حالىقارالىق مەكتەپتەرٸنەن ون بٸر ادام جينالىپ, بٸزدٸڭ ٶزٸمٸزدٸ باعالاۋىمىزبەن تانىسادى. جالپى حالىقارالىق مەكتەپتەردٸڭ قاۋىمداستىعىنىڭ قوياتىن باستى تالاپتارى - ەڭ الدىمەن وقۋشىلاردىڭ قاۋٸپسٸزدٸگٸ مەن قولايلى ورتانىڭ قالىپتاستىرىلۋى. ودان كەيٸن ينتەرناتسيوناليزم مەسەلەسٸنە دە ٷلكەن مەن بەرٸلەدٸ. بۇل جەردە وقۋشىلاردى پلانەتانىڭ گلوبالدى ازاماتتارى رەتٸندە, تولەرانتتىلىققا تەربيەلەۋگە نازار اۋدارادى. ٷشتٸلدٸلٸك تە سونىڭ بٸر كٶرٸنٸسٸ. بالالاردىڭ اراسىندا تٶرتٸنشٸ تٸل رەتٸندە فرانتسۋز, يسپان تٸلدەرٸن ٷيرەنٸپ جٷرگەندەر دە جوق ەمەس.
نازارباەۆ زيياتكەرلٸك مەكتەبٸندە قازٸرگٸ تاڭدا 11 شەتەلدٸك مۇعالٸم دەرٸس بەرەدٸ. بٸلٸم شاڭىراعىنىڭ ۇستانعان ساياساتىنا ساي, ولاردىڭ سانى جىلدان-جىلعا كەمٸپ, ولاردى سولاردىڭ دەڭگەيٸنە دەيٸن جەتكەن ٶزٸمٸزدٸڭ مۇعالٸمدەر الماستىرۋى تيٸس. سول سەبەپتٸ وتاندىق ۇستازدار شەتەلدە كەسٸبيلٸكتٸ دامىتۋ كۋرستارىنا قاتىسىپ, بٸلٸكتٸلٸكتەرٸن ٷنەمٸ ۇشتاپ جٷر. اعىلشىن تٸلٸن جەدەلدەتە وقۋ ساباقتارىنا جازىلعان. سونداي-اق بارلىعى 224 وقۋشى مەكتەپتٸڭ قارجىلىق قولداۋىمەن شەتەلدە ەرتٷرلٸ سەمينارلار مەن كونفەرەنتسييالارعا, وليمپيادالارعا قاتىسىپ قايتىپتى.
زيياتكەرلٸكتەر سالعان سۋبۇرقاق بٶبەكتەر ٷيٸنە سەن بەرٸپ تۇر
شىعىستىڭ عۇلاماسى ەبۋ ناسىر ەل-فارابي «ادامعا ەڭ بٸرٸنشٸ بٸلٸم ەمەس, تەربيە كەرەك. تەربيەسٸز بەرگەن بٸلٸم – ادامزاتتىڭ قاس جاۋى, ول كەلەشەكتە ونىڭ ٶمٸرٸنە قاۋٸپ ەكەلەدٸ» دەگەن بولاتىن. وسى ورايدا بٸلٸم ورداسىندا تەربيە مەن وقۋ بٶلٸنبەي, بٸرلەستٸرە قاراستىرىلاتىنى قۋانتادى. جاسٶسپٸرٸمدەردٸڭ بويىنا سىيلاستىق, باۋىرمالدىق, قايىرىمدىلىق, جاۋاپكەرشٸلٸك, ادالدىق, ٶمٸر بويى وقۋ سيياقتى قۇندىلىقتار كٷندەلٸكتٸ تۇرمىستارىمەن بايلانىستىرىلا سٸڭٸرٸلەدٸ. ول ٷشٸن شاڭىراق قاۋىمداستىعى قۇرىلىپتى. بٸر شاڭىراقتىڭ استىنا قازاق جەنە ورىس تٸلدٸ, ەر جاستاعى بالالار توپتاستىرىلعان. بۇل ولاردىڭ تٸلدٸ مەڭگەرۋلەرٸنە سەپتٸگٸن تيگٸزەدٸ, ەرەسەكتەردٸ كٸشكەنتايلارعا قامقور بولۋعا, ال تٶمەنگٸ سىنىپ وقۋشىلارىن جاسى ٷلكەندەردٸ سىيلاۋعا ٷيرەتەدٸ. بالانىڭ بويىندا زيياتكەرلٸك, كٶشباسشىلىق قاسيەتتەردٸڭ اشىلۋىنا ىقپالى تيمەك. شاڭىراقتاردىڭ اتاۋلارى دا ەرەكشە, مەملەكەتٸمٸزگە ەڭبەگٸ سٸنگەن تۇلعالار مەن عۇلامالاردىڭ اتى, تابيعاتى كٶركەم تاريحي جەرلەردٸڭ اتاۋلارى بەرٸلەدٸ. «اباي», «ورالحان بٶكەي», «قاسىم قايسەنوۆ», «التاي» دەپ كەتە بەرەدٸ. بۇل دا جاس ٶركەندٸ ٶز ەلٸن-جەرٸن تانىپ, بٸلۋگە جەتەلەيتٸنٸ سٶزسٸز.
قولعا الىنعان «Wikipedia» كلۋبى, «TEDx NIS» كلۋبى, «قازاق ەندەرٸ», «قوعامعا قىزمەت ەتۋ» جوبالارى بالالاردىڭ قىزىعۋشىلىعىن كٷن سايىن ارتتىرا تٷسۋدە. زيياتكەر بالعىندار ەسٸرەسە قوعامعا قىزمەت ەتۋ باعدارلاماسىندا ٷلكەندەرگە ٷلگٸ بولارلىقتاي تاماشا ٸستەر تىندىرىپ تاستاپتى. جٸبەك ماتالار قالاشىعىنداعى بٶبەكتەر ٷيٸ عيماراتىنىڭ ٸشٸنە زيياتكەر وقۋشىلاردىڭ ٶزدەرٸ جوبالاپ, قۇراستىرعان سۋبۇرقاق ەرەكشە سەن بەرٸپ تۇر. ەڭ باستىسى, جاسٶسپٸرٸمدەر مەكەمە باسشىسىمەن ٶزدەرٸ جولىعىپ, ورىن تاڭداپ, سوسىن مۇعالٸمدەردٸڭ كٶمەگٸمەن قۇراستىرعان. مۇنداي شارالار - بٸر رەتتٸك اكتسييا ەمەس, جٷيەلٸ تٷردە ۇيىمداستىرىلاتىن جۇمىس. مٷمكٸندٸگٸ شەكتەۋلٸ قۇربىلارىمەن, قارتتار ٷيٸندەگٸ قارييالارمەن ٷنەمٸ كەزدەسٸپ, ولارمەن بٸرگە كونتسەرتتٸك باعدارلامالار قويادى, قازاق ەندەرٸن جاتتاپ, ەۋەلەتەدٸ. وقۋشىلار تٸپتٸ ٶزدەرٸنٸڭ عىلىمي جوبالارىن دا وسى ەلەۋمەتتٸك تاقىرىپقا سەيكەستەندٸرٸپ الادى ەكەن. اۋتيست بالعىنداردى دا ۇمىتپاي, ولارمەن تىعىز بايلانىس ورناتقان.
- اتا-اناسىنىڭ جۇمىس ورنىنا بٸر كٷندٸك ەكسكۋرسييا, «ەكٸ اپتا اۋىلدا» دەگەن ەلەۋمەتتٸك جوبالارىمىز بار. بٸرٸنشٸ جوبا بالا مەن اتا-انا اراسىنداعى قارىم-قاتىناستى جاقسارتۋعا, بالانىڭ اتا-اناسىن مامان رەتٸندە بٸلۋٸنە كٶمەكتەسەدٸ. كٶپتەگەن جەتكٸنشەكتەر ٶز ەكە-شەشەلەرٸن مامان رەتٸندە تاني بەرمەيدٸ. اتا-اناسىنىڭ قىزمەتتە ابىرويلى, بەدەلدٸ ەكەنٸن كٶرگەن بالانىڭ ولارعا دەگەن قۇرمەتٸ ارتادى, ماقتانىش سەزٸمٸ ويانادى. بٸرەۋدٸڭ ەڭبەگٸن باعالاۋعا ٷيرەتەتٸن, ماماندىق تاڭداۋعا سەپتٸگٸن بەرەتٸن ماڭىزدى جوبا, - دەپ ويىن ساباقتادى ديرەكتوردىڭ تەربيە ٸسٸ جٶنٸندەگٸ ورىنباسارى گٷلشات مۇحتارحانوۆا.
«ەكٸ اپتا اۋىلدا» جوباسىنىڭ ماقساتى - ورىس تٸلدٸ بالالاردىڭ قازاق تٸلٸن تەز مەڭگەرۋٸنە جاعداي جاساۋ, بالعىنداردى ەڭبەككە, تٶزٸمدٸلٸككە تەربيەلەۋ. قىردا تۋىستارى جوقتار اتا-اناسىنىڭ رۇحساتىمەن تۋىسى بار بالالارمەن بارادى. قالا بالاسى بٸر جاعىنان, تازا اۋا جۇتىپ, ٶزٸنە تاڭسىق اۋىل تٸرلٸگٸمەن تانىسىپ, قىر بالاسىنداي اۋىلدىڭ شاڭىن قاعىپ, ٶرٸستەگٸ مالدى كٶرٸپ, تابيعاتقا بٸراز جاقىندايدى. ەكٸنشٸ جاعىنان, شالعايداعى ەلدٸ مەكەندەردٸڭ تۇرمىسىن ٶز كٶزٸمەن كٶرگەن جەتكٸنشەك قانا ولاردىڭ پروبلەماسىن جەتٸك تٷسٸنەدٸ. ٶتكەن جىلى مارقاكٶل ٶڭٸرٸنە بارعان زيياتكەرلٸكتەر ساياباقتا ورىندىقتار قويىپ, لاس اۋىلداردا قوقىس جەشٸكتەرٸن ورناتىپ, اۋىلدى اباتتاندىرۋعا بٸرشاما ٷلەس قوسىپ قايتىپتى. ەكٸ اپتادا قىر ادامدارىنا قازاق ەندەرٸن جاتتاتىپ, جاستارمەن فلەشموب ۇيىمداستىرىپتى. «TEDx NIS» كلۋبىن ۇيىمداستىرىپتى. بۇل جوبادا بالالار تاراتۋعا تۇراتىن يدەيالارىن ورتاعا سالادى. سوسىن سونى قورعاپ شىعۋعا مٸندەتتٸ.
- كەيٸن زيياتكەر تٷلەكتەرٸمٸز ٷكٸمەت باسىندا قىزمەت ەتكەندە, سول اۋىلداردىڭ تاعدارىنا كٶز قىرلارىن سالا جٷرەر, جەتٸمدەر مەن ەرەكشە بالالاردىڭ, قارييالارىمىزدىڭ مۇڭىن ايتىپ, جوعىن جوقتار. كٶرگەندەرٸ سانالارىنىڭ بٸر تٷپكٸرٸندە جاتتالىپ قالارى حاق. سوندا قول ۇشىن بەرٸپ, جاعداي جاسار, - دەپ سەنٸممەن ايتادى گٷلشات مۇحتارحانوۆا.
ديرەكتوردىڭ ورىنباسارى بولاشاقتا زيياتكەر وقۋشىلاردىڭ قاتارىنان مٷمكٸندٸگٸ شەكتەۋلٸ بالالاردى دا كٶرەتٸندەرٸنە ٷمٸتتەنەدٸ. ٶيتكەنٸ ولارمەن تىعىز بايلانىس بارىسىندا دارىندىلاردىڭ بار ەكەنٸن بايقاپتى. سالىنىپ جاتقان ينتەرنات عيماراتىندا ەرەكشە جاندارعا بارلىق قولايلى جاعدايلار قاراستىرىلىپتى, جەدەلساتى بار, پاندۋستار ورناتىلعان.
بٸلٸمنٸڭ جاڭا مازمۇنى - نازارباەۆ زيياتكەرلٸك مەكتەبٸنٸڭ تەجٸريبەسٸ
ٶزٸنٸڭ قازاقستان حالقىنا ارناعان جولداۋىندا نۇرسۇلتان نازارباەۆ: «بٷگٸندە حالىقارالىق ستاندارتتار نەگٸزٸندە نازارباەۆ ۋنيۆەرسيتەتٸ مەن زيياتكەرلٸك مەكتەپتەرٸ تابىستى جۇمىس ٸستەۋدە. ولاردىڭ تەجٸريبەسٸن بٷكٸل قازاقستاندىق بٸلٸم بەرۋ جٷيەسٸنە تاراتىپ, بارلىق بٸلٸم بەرۋ مەكەمەلەرٸن سولاردىڭ دەڭگەيٸنە تارتۋ قاجەت»,- دەپ اتاپ ٶتكەن بولاتىن.
دەمەك نازارباەۆ زيياتكەرلٸك مەكتەبٸندە ٶتٸپ جاتقان تەجٸريبەلەر بٸر مەكتەپتٸڭ جٷيەسٸ ٷشٸن عانا جاسالىپ جاتقان جوق. جاڭا وقۋ جىلىنان باستاپ رەسپۋبليكانىڭ 1 سىنىپتارىندا بٸلٸمنٸڭ جاڭا مازمۇنى ەنگٸزٸلگەنٸ بەلگٸلٸ. ونىڭ نەگٸزٸ – نازارباەۆ زيياتكەرلٸك مەكتەبٸنٸڭ كٸرٸكتەندٸرٸلگەن باعدارلاماسى. ەلٸمٸزدە جاڭارتىلعان وقۋ باعدارلامالارىن ەزٸرلەۋ جەنە سىناقتان ٶتكٸزۋدە اۋقىمدى جۇمىستار اتقارىلدى. بىلتىر باعدارلاما رەسپۋبليكا كٶلەمٸندە 30 مەكتەپتە پيلوتتىق باعدارلاما رەتٸندە ەنگٸزٸلگەن بولاتىن. نازارباەۆ زيياتكەرلٸك مەكتەبٸ وسىنداي مەكتەپتەردٸڭ بٸرٸ - ٶسكەمەندەگٸ №39 مەكتەپپەن تىعىز بايلانىس ورناتقان.
-108 وقۋشىسى بار, ورىس تٸلٸندە وقىتاتىن مەكتەپتە ٶزٸمٸزدٸڭ باعدارلامامەن وقىتۋ جولدارىن ٷيرەتتٸك. وقىتۋدىڭ وزىق ەدٸس-تەسٸلدەرٸ, جوسپاردى قالاي جازۋ كەرەك, جاڭاشا باعالاۋ جٷيەسٸ سيياقتى تاقىرىپتارعا ترەنينگ, سەمينارلار, شەبەرلٸك سىنىپتارىن ۇيىمداستىرىپ, تەجٸريبەمٸزبەن بٶلٸستٸك. ساباقتارىنا قاتىسىپ, كەڭەس بەردٸك. ٶزٸمٸزدە قۇرىلعان شىعارماشىلىق توپ مٷشەلەرٸ تٸل جاعىنان تٸلدٸك داعدىلاردى قالىپتاستىرۋدا جاڭا ەدٸستەردٸ مەڭگەرتۋ ٷشٸن ولارمەن كوماندا قۇرىپ, ساباقتار جٷرگٸزدٸ. بٸلٸم وشاعىنىڭ مۇعالٸمدەر ۇجىمى دا, اتا-انالار دا وسى باعدارلاماعا رازى. بالالار ٶز پٸكٸرلەرٸن اشىق ايتا الاتىن بولدى, توپپەن, جۇپپەن جۇمىس ٸستەپ, پٸكٸر تالاستىرىپ ٷيرەندٸ, - دەگەن ديرەكتوردىڭ پروفيلدٸ-ەكسپەريمەنتتٸ جۇمىستار جٶنٸندەگٸ ورىنباسارى الميرا قاليەۆا ٶز جۇمىستارىنا وسىلايشا باعا بەردٸ.
بيىلدان باستاپ كانيكۋل كەزٸندە اۋداندارعا شىعىپ, وسىنداي تەجٸريبە الماسۋ جۇمىستارىن ۇيىمداستىرۋ جوسپارلانعان كٶرٸنەدٸ. اۋىلداردا دا دەڭگەيلٸك كۋرستاردى بٸتٸرگەن ۇستازدار بار, سولاردىڭ كٶمەگٸمەن بٸلٸمنٸڭ جاڭا مازمۇنىن تەرەڭدەتە تٷسٸنٸپ, باسشىلىققا الۋعا جاعداي جاسالماق.
«ٶركەن» بٸلٸم گرانتىن الۋعا مٷمكٸندٸك بار
نازارباەۆ زيياتكەرلٸك مەكتەبٸ باسقا بٸلٸم وشاقتارىنىڭ تالابى بار دارىندى وقۋشىلارىن جىلدا ۆيرتۋالدى مەكتەپكە شاقىرادى. بۇل جوباعا ينتەرنەتٸ بار كەز كەلگەن بالانىڭ قاتىسۋىنا بولادى.
- جەلٸلٸك مۇعالٸم ٷمٸتكەرمەن سٶيلەسٸپ, تاپسىرما بەرەدٸ. ەگەر وقۋشى تيٸستٸ پايىز جيناسا بولعانى, كانيكۋليارلىق مەكتەپكە شاقىرامىز. ولار بٸزدٸڭ بٸلٸم ورداسىندا بٸر اپتا تەگٸن وقيدى. نانو, بيوتەحنولوگييالار زەرتحانالارىندا جۇمىس ٸستەپ, روبوتوتەحنيكا ٷيٸرمەسٸنە قاتىسا الادى, شەتەل ەرٸپتەستەرٸنەن تٸل ٷيرەنۋگە مٷمكٸندٸك تۋادى. بٸز ولاردى وسىلايشا «ٶركەن» بٸلٸم گرانتىن الۋعا دايىندايمىز, - دەپ تٷسٸندٸرگەن ديرەكتوردىڭ عىلىمي-ەدٸستەمەلٸك جۇمىستار بويىنشا ورىنباسارى جانات ماراتقىزى مىناداي مەسەلەنٸڭ دە ۇشىن شىعاردى. ورىنباساردىڭ سٶزٸنە قاراعاندا, اۋىلداعى مەكتەپتەردٸڭ كەيبٸر باسشىلارى ٷزدٸك وقۋشىلارىنان ايىرىلعىلارى كەلمەگەندٸكتەن, وسىنداي جوبا تۋرالى تٸس جارىپ ايتپايدى ەكەن. بارلىق بٸلٸم شاڭىراقتارىنا اقپارات جٸبەرٸلگەنٸنە قاراماستان, كٶپتەگەن اتا-انالار بۇل جايىندا مٷلدە ەستٸمەگەندەرٸن ايتىپ, شاعىمداناتىن كٶرٸنەدٸ.
- بٸزدٸڭ ويىمىزشا, ٶڭٸر مەكتەپتەرٸندە دارىندى بالا ٶتە كٶپ. ولاردىڭ باعىن بايلاماۋ كەرەك. ەلباسى مەكتەبٸنٸڭ ەسٸگٸ تالابى تاۋداي ەربٸر بالاعا اشىق. نەگٸزگٸ ميسسيياسى دا سول. وسى ساياساتتى مەكتەپ باسشىلارى دۇرىس تٷسٸنٸپ, قولداسا دەگٸم كەلەدٸ. كەزٸندە نازارباەۆ زيياتكەرلٸك مەكتەبٸنٸڭ اشىلعانى جايلى سٸزدەردٸڭ گازەتتەرٸڭٸزدەن وقىپ, كٶپ بالالار كەلگەن ەدٸ. وسى جولى دا نازىمىزدى ٶزدەرٸڭٸز ارقىلى جەتكٸزۋدٸ جٶن كٶرٸپ وتىرمىز, - دەيدٸ جانات سەيتاحمەتوۆا.
ەلٸن سٷيگەن جاستار وسىنداي بولادى
نازارباەۆ زيياتكەرلٸك مەكتەبٸنٸڭ بيىلعى ون سەگٸز تٷلەگٸ سەمەي مەملەكەتتٸك مەديتسينالىق ۋنيۆەرسيتەتٸن تاڭداپتى. ايماعىمىزعا دەرٸگەر ماماندارىنىڭ جەتٸسپەيتٸنٸن جاقسى بٸلەتٸن زيياتكەرلٸكتەر ٶزدەرٸنٸڭ وتانسٷيگٸشتٸكتەرٸن وسى بٸر عانا ٸس-ەرەكەتتەرٸمەن كٶرسەتٸپ تۇرعان جوق پا?! مەكتەپ باسشىلىعى ۋنيۆەرسيتەت رەكتورىنان تاماشا ازاماتتار دايىنداعاندارى ٷشٸن العىس حات العاندارىن ماقتانىشپەن ايتادى. وسى مەكتەپتٸ ەر جىلدارى تەمامداعان جٷزدەن استام تٷلەك بٷگٸندە بٸلٸمدەرٸن نازارباەۆ ۋنيۆەرسيتەتٸندە جالعاستىرۋدا. سەگٸز جاس ۆەنگرييادا, جەتەۋٸ رەسەيدٸڭ, باسقالارى قىتاي مەن وڭتٷستٸك كورەيانىڭ, فينلياندييانىڭ, اراب بٸرٸككەن ەميراتتارىنىڭ, امەريكا قۇراما شتاتتارىنىڭ جوعارى وقۋ ورىندارىندا وقىپ جاتىر. ولاردىڭ بارلىعى دا ەلٸن-جەرٸن سٷيەتٸن, قازاقستاننىڭ ەلەۋمەتتٸك-ەكونوميكالىق جاعدايىنىڭ جاقسارۋىنا كٷش-جٸگەرلەرٸن ايامايتىن ناعىز ۇلتجاندى ازامات بولىپ قالىپتاسقاندارىنا كٷمەن كەلتٸرمەيمٸز.
اينا ەسكەنقىزى, "ديدار" گازەتٸ
