Jasandy intellekt sailaý naýqandarynyń jańa quramdas bóligine ainalyp, saiasi kontent óndirý tásilderin ózgertip qana qoimai, sailaý úderisine degen senimge qatysty jańa táýekelderdi de týyndatyp otyr. Bul týraly QR Prezidenti janyndaǵy Qazaqstan strategiialyq zertteýler institýty Almatyda uiymdastyrǵan «Sailaý-2026: saiasi naýqannyń sipaty» sarapshylar alańynda qoǵam qairatkeri Erlan Smailov málimdedi.
Sarapshynyń aitýynsha, qazirgi sailaý naýqanynyń erekshelikteriniń biri – saiasi partiialardyń generativti jasandy intellekt quraldaryn belsendi qoldanýy. Bul ásirese mediakontent óndirý salasynda aiqyn baiqalady. Óitkeni jańa tehnologiialar kontent ázirleýge ketetin ýaqyt pen qarjylyq shyǵyndardy edáýir qysqartýǵa múmkindik beredi.
Neirondyq jelilerdi baiandamalar men mátinder ázirleýge, partiialardyń baǵdarlamalaryn taldaýǵa, úgit-nasihat materialdaryn, pikirlerdi, keskinderdi, aýdio jáne beinematerialdardy jasaýǵa paidalanýǵa bolady. Nátijesinde saiasi kontent óndirý úderisi jyldam ári qoljetimdi bola túsýde.
«Jasandy intellekt búginde jai ǵana jańa tehnologiia emes – ol memlekettik kún tártibiniń, qoǵamdyq pikirtalastyń jáne tikelei saiasi básekeniń bir bóligine ainalyp keledi. Bul úrdis sailaýaldy baǵdarlamalar deńgeiinen-aq baiqalady», – dedi Erlan Smailov.
Sarapshynyń aitýynsha, JI taqyryby partiialardyń teledebattary barysynda da kóterilýde. Máselen, saiasi partiialardyń biriniń baǵdarlamasynda keminde 5 mln qazaqstandyqty jasandy intellekt quraldaryn qoldanýǵa oqytý jáne JI negizderin mektep baǵdarlamasyna engizý mindeti qoiylǵan. Bul jańa tehnologiialarǵa degen kózqarastyń birtindep saiasi kún tártibi men partiialar arasyndaǵy básekeniń derbes elementine ainalyp kele jatqanyn kórsetedi.
Sonymen qatar generativti jasandy intellekttiń keń taralýy jańa táýekelderdi de týyndatady. Kontent óndirýdiń jeńildeýi dezinformatsiia men dipfeikterdi taratýǵa, sondai-aq qoǵamdyq pikirdi manipýliatsiialaýǵa qosymsha múmkindik beredi. Smailovtyń aitýynsha, mundai tehnologiialar jekelegen kandidattardyń, sailaý naýqanynyń jáne memlekettik institýttardyń bedeline nuqsan keltirý maqsatynda paidalanylýy múmkin.
«Qazirgi sailaý naýqany jasandy intellekt birden eki qyrynan kórinis tabatyn alǵashqy naýqandardyń biri bolýy múmkin: bir jaǵynan, ol saiasi ýádelerdiń taqyrybyna ainalsa, ekinshi jaǵynan, saiasi kúrestiń tehnologiialyq quraly retinde qoldanylýda. Sondyqtan másele endi JI-diń sailaýda qoldanylý-qoldanylmaýynda emes, tehnologiialyq damý saiasi aqparatqa jáne jalpy sailaý úderisine degen senimge nuqsan keltirmeýi úshin ony paidalanýdyń qandai qaǵidalary men erejeleri qalyptasýy kerektiginde», – dep atap ótti sarapshy.
Erlan Smailov JI-diń damýy sailaý úderisiniń aldyna qoiyp otyrǵan úsh negizgi syn-qaterge toqtaldy.
Birinshi syn-qater senim máselesimen bailanysty. Sailaýshy úshin saiasatkerdiń shynaiy málimdemesin jasandy túrde jasalǵan nemese ózgertilgen kontentten ajyratý barǵan saiyn qiyndai túsýde. Qazirdiń ózinde internet keńistiginde partiia jetekshileriniń, shoý-biznes ókilderiniń beinesi men esimderi dezinformatsiia taratýǵa baǵyttalǵan rolikterdi jasaýda paidalanylǵan jaǵdailar tirkelgen. Olardyń qatarynda Baian Alagózova, Ermuhamet Ertisbaev, Aidarbek Hodjanazarov jáne basqa da tulǵalar bar. Osyǵan bailanysty tiisti teriske shyǵarýlardy Bas prokýratýra, Dezinformatsiiaǵa qarsy is-qimyl ortalyǵy jáne atalǵan tulǵalardyń ózderi jariialaǵan.
Ekinshi syn-qater jalǵan jáne dáieksiz materialdardy óndirý men taratqany úshin jaýapkershilikke qatysty. Jasandy intellektini paidalaný mundai kontent úshin kimniń jaýap berýi tiis ekenin anyqtaýdy kúrdelendiredi: suranysty qalyptastyrǵan avtor ma, kontentti paidalanýshy ma, ony taratqan tulǵa ma, tehnologiialyq platforma ma, álde ony ázirlegen kompaniia ma?
Úshinshi syn-qater qoǵamnyń jańa aqparattyq ortaǵa daiyndyǵymen bailanysty. Sarapshynyń pikirinshe, bul máseleni tek zańnamalyq retteý arqyly sheshý jetkiliksiz. Generativti tehnologiialar keńinen taraǵan saiyn azamattardyń aqparatty syni turǵydan qabyldaý, derekkózderdi tekserý jáne manipýliatsiialyq kontentti ajyrata bilý qabiletiniń mańyzy arta túsedi.
«JI saýattylyǵy men syni oilaýdy damytý búginde tek bilim berý salasynyń ǵana emes, saiasi kún tártibiniń de mańyzdy mindetine ainalyp otyr», – dep atap ótti Smailov.
Sonymen qatar sarapshy Qazaqstanda jasandy intellektini qoldanýdyń zańnamalyq jáne etikalyq negizderi qalyptasqanyn atap ótti. Onyń pikirinshe, bul saiasi jáne aqparattyq keńistikte jańa tehnologiialardy yqtimal destrýktivti maqsatta paidalanýdy shekteýge múmkindik beredi.
Erlan Smailovtyń pikirinshe, tehnologiialardyń qoǵam ómirine keńinen enýi qazirgi sailaý naýqanyn buǵan deiingi naýqandardan túbegeili erekshelendirip otyr. Jasandy intellekt saiasi kommýnikatsiia quraldaryn ózgertip qana qoimai, partiialardyń baǵdarlamalarynyń mazmunyna jáne aqparattyq táýekelderdiń sipatyna da yqpal etýde. Bul óz kezeginde otandyq saiasi tehnologiialardyń damýynyń jańa kezeńin qalyptastyrýda.
«Sailaý-2026: saiasi naýqannyń sipaty» sarapshylar alańy 13 tamyzda Almaty qalasynda ótti. Is-sharany QR Respýblikasy Prezidenti janyndaǵy Qazaqstan strategiialyq zertteýler institýty uiymdastyrdy. Talqylaýǵa saiasattanýshylar, akademiialyq jáne sarapshylyq qoǵamdastyq ókilderi, zertteý jáne taldaý ortalyqtarynyń mamandary, qoǵam qairatkerleri, sondai-aq saiasi kommýnikatsiialar men sailaý úderisteri salasynyń sarapshylary qatysty. Onlain formatta pikirtalasqa Qazaqstannyń barlyq óńirinen sarapshylar qosyldy.
