Foto: Erlan Aitmuhambettiń jeke muraǵatynan
Búgin Almaty qalasyndaǵy Abai ulttyq mektebinde «Jarqyn Bolashaq» baǵdarlamasy aiasynda stýdenttermen ashyq motivatsiialyq kezdesý ótti. Qazaqstannyń adami kapitalyn damytýǵa úles qosý, jastardyń bilimge degen yntasyn arttyrý jáne olardyń kásibi turǵyda bilikti maman bolyp qalyptasýyna qoldaý kórsetý maqsatynda uiymdastyrylǵan sharaǵa 250 stýdent qatysyp jatyr. Osy oraida Ult.kz tilshisi is-sharanyń spikeri «Bilim Foundation» korporativtik qorynyń prezidenti Erlan Aitmuhambetpen suqbattasty.
– Erlan Amanjoluly, aldymen búgingi sharadan bastasaq. Bul qandai is-shara, negizgi maqsaty qandai?
– Búgingi ótkizilip otyrǵan shara – Almaty qalasynda bilim alyp jatqan, Mańǵystaý óńirinen kelgen jastarǵa arnalǵan kezdesý. Negizgi maqsatymyz – jastarǵa oqý men bilimniń qundylyǵyn túsindirý, ómirlik tájiribemizben bólisý, sondai-aq bilim men ǵylym salasynda jetistikke jetken aǵalarymyz ben baýyrlarymyzdy úlgi etý. Osy arqyly jastardyń oqýǵa degen yntasyn arttyrýdy kózdep otyrmyz.
– Bul sharaǵa kolledj stýdentteri qatysyp otyr ma?
– Iá, negizinen kolledj stýdentteri, sondai-aq mektep oqýshylary da bar.
– Nege bul joba tek Mańǵystaý óńirinen kelgen jastarǵa baǵyttalǵan?
– Mańǵystaý óńirine qoldaý kórsetip otyrǵan – «QazMunaiGaz» kompaniiasy. Óńir munaily aimaq bolǵanymen, jergilikti halyqqa, ásirese jastarǵa qoldaý kórsetý, olardyń áleýetin arttyrý mańyzdy. Bolashaqta sol óńirden bilikti mamandar men talantty jastardyń shyǵýyna yqpal etý maqsatynda «QazMunaiGaz» kompaniiasy bul jobaǵa demeýshilik kórsetip otyr. Qarjylandyrý «Jarqyn bolashaq» baǵdarlamasy arqyly júzege asady.
– Jalpy «Jarqyn bolashaq» jobasy qashan quryldy? «Bilim» qorynyń tarihyna toqtalsańyz.
– «Bilim» qory, iaǵni Bilim Foundation shamamen 16 jyldan beri jumys istep keledi. Qor uzaq jyldar boiy mektep jasyndaǵy balalarmen jumys jasap, aýyl mektepterin qoldaý, bilim sapasyn arttyrý baǵytynda túrli jobalardy iske asyrdy. Qazirgi tańda Batys Qazaqstan, sonyń ishinde Mańǵystaý óńiri jastarynyń áleýetin arttyrýǵa baǵyttalǵan jobalarǵa basymdyq berip otyr.
Al «Jarqyn bolashaq» jobasy 2022 jyldan bastap «QazMunaiGaz» jáne «Samuryq-Qazyna» qorynyń qoldaýymen júzege asyrylyp keledi. Osy ýaqyt ishinde jobamen qamtylǵan balalar sany jyl saiyn artyp keledi. Qazirgi tańda 7–9 synyp aralyǵyndaǵy 1200-ge jýyq mańǵystaýlyq jas osy baǵdarlama aiasynda bilim alýda.
Olar ózderi oqyp júrgen mektepterinen elimizdiń eń úzdik mektepteri men kolledjderine aýystyrylyp, Astana, Almaty, Petropavl, Kókshetaý, Óskemen, Pavlodar, Ekibastuz qalalarynda bilim alýda.
– Almaty qalasy boiynsha qandai mektepter tańdaldy?
– Balalardyń basqa óńirden kelip, turaqty oqýyna barlyq jaǵdai jasalýy tiis. Iaǵni, mekteptiń jataqhanasy bolýy, bilim sapasynyń joǵary bolýy – basty talap. Almatyda biz eki negizgi mektepti tańdadyq. Birinshisi – Respýblikalyq fizika-matematika mektebi. Ekinshisi – qazaq rýhaniiatynyń qara shańyraǵy sanalatyn, kóptegen diplomattar men memleket qairatkerlerin tárbielegen Abai atyndaǵy mektep. Qazirgi tańda balalarymyz osy oqý oryndarynda bilim alýda.
– Al kolledj stýdentterin qalai jáne qai baǵytta oqytyp jatyrsyzdar?
– 9-synyptan keiin bala úshin eń mańyzdysy – kásip tańdaý. Sondyqtan biz jastardy kolledjderde oqytamyz. Almaty qalasynda meditsina, IT, tehnikalyq jáne tehnologiialyq baǵyttaǵy kolledjder óte jaqsy damyǵan. Sonymen qatar muǵalimder daiarlaityn kolledjder de bar. Qazirgi tańda «Jarqyn bolashaq» jobasyndaǵy 1200 balanyń 250-ge jýyǵy Almaty qalasyndaǵy kolledjderde bilim alýda.
– Mamandyq tańdaýda jastarǵa baǵyt-baǵdar beresizder me, álde olar ózderi tańdai ma?
– Árine, baǵyt-baǵdar beriledi. Aqpan-naýryz ailarynan bastap Mańǵystaý óńirinde kásibi baǵdar berý kezdesýleri uiymdastyrylady. Ata-analarmen de arnaiy jiyndar ótedi. Bul jumystarǵa oblystyq jáne aýdandyq bilim basqarmalary, Jańaózen qalasynyń bilim bólimi belsendi qoldaý kórsetedi.
Bizdiń mamandar mektepterdi aralap, oqýshylarǵa qandai mamandyqtardyń bolashaǵy bar ekenin, el ekonomikasyna qandai sala mamandary qajet ekenin túsindiredi. Mamyr-maýsym ailaryna deiin daiyndyq júrgizilip, keiin Mańǵystaý óńirinde irikteý ótkiziledi.
Irikteýdiń basty ólshemi – balanyń oqýǵa degen yntasy, tańdaǵan mamandyǵyna degen shynaiy qyzyǵýshylyǵy jáne derbes ómir súrýge daiyndyǵy. Bul balalardyń basym bóligi áleýmettik osal toptan shyqqan, kópbalaly nemese qarjylyq múmkindigi shekteýli otbasylardan. Olardyń motivatsiiasy óte joǵary.
– Oqý aiaqtalǵannan keiin stýdentterge qandai da bir mindetteme júktele me?
– Bitirgennen keiin qatań talap qoiylmaidy. Negizgi maqsat – balanyń ári qarai jolyn tabýy. Iaǵni, jumysqa ornalasý nemese joǵary oqý ornyna túsip, bilimin jalǵastyrý. Qazirgi tańda túlekterdiń shamamen 70 paiyzy oqýyn jalǵastyrsa, 30 paiyzy jumysqa ornalasyp jatyr.
Alaida oqýyn sebepsiz toqtatqan, tártip buzǵan jaǵdaida bólingen qarjy qaitarylady. Ol qarajat basqa balalardy oqytýǵa jumsalady.
– Jastardy jumyspen qamtýda qandai ustanym bar? Olardy mindetti túrde Mańǵystaýǵa qaitarý kózdele me?
– Bizdiń maqsat – jastardy mindetti túrde Mańǵystaýǵa qaitarý emes. Qazir Qazaqstannyń ońtústik jáne iri ónerkásiptik óńirlerinde jumys kúshi men injenerlik mamandarǵa suranys joǵary. Memleket saiasatyna sai, biz jastardy sol óńirlerde oqytyp, óndiris pen ekonomikaǵa tartýdy kózdeimiz.
– Qazirgi tańda qandai mamandyqtarǵa suranys joǵary?
– Bul – memlekettik saiasat pen ekonomikalyq qajettilikke tikelei bailanysty. Eń aldymen tehnikalyq mamandyqtar qajet, sebebi Qazaqstan indýstriialyq elge ainalý jolynda. Bizdiń oqýshylardyń 60 paiyzdan astamy tehnikalyq baǵytty tańdaǵan.
Ekinshi mańyzdy baǵyt – IT salasy. Qazaqstan bul baǵytta qarqyndy damyp keledi. Úshinshisi – pedagogika, óitkeni jańa mektepter salynyp, muǵalimderge suranys artyp otyr. Tórtinshisi – meditsina. Ásirese aýyldyq jerlerde dáriger tapshylyǵy áli de ózekti.
– Jasandy intellekt pen robototehnika damyǵan saiyn jumys oryndary qysqarady degen pikir bar. Bul qanshalyqty oryndy?
– Jasandy intellekt keibir mamandyqtardy almastyrýy múmkin, biraq sonymen qatar jańa mamandyqtardyń paida bolýyna jol ashady. Ǵylym, tehnologiia, startap baǵyttary damidy. Bizdiń maqsat – jastardy tek jumys izdeýshi emes, bolashaqta jumys berýshi deńgeiine jetkizý.
Sondyqtan qazirgi jastar úshin eń basty talap – beiimdelý qabileti. Tehnologiia damyǵan saiyn jańa múmkindikter de qatar paida bolady dep senemin.
– Áńgimeńizge raqmet!
Suqbattasqan
Aqbota Musabekqyzy
