فوتو: ەرلان ايتمۇحامبەتتٸڭ جەكە مۇراعاتىنان
بٷگٸن الماتى قالاسىنداعى اباي ۇلتتىق مەكتەبٸندە «جارقىن بولاشاق» باعدارلاماسى اياسىندا ستۋدەنتتەرمەن اشىق موتيۆاتسييالىق كەزدەسۋ ٶتتٸ. قازاقستاننىڭ ادامي كاپيتالىن دامىتۋعا ٷلەس قوسۋ, جاستاردىڭ بٸلٸمگە دەگەن ىنتاسىن ارتتىرۋ جەنە ولاردىڭ كەسٸبي تۇرعىدا بٸلٸكتٸ مامان بولىپ قالىپتاسۋىنا قولداۋ كٶرسەتۋ ماقساتىندا ۇيىمداستىرىلعان شاراعا 250 ستۋدەنت قاتىسىپ جاتىر. وسى ورايدا Ult.kz تٸلشٸسٸ ٸس-شارانىڭ سپيكەرٸ «Bilim Foundation» كورپوراتيۆتٸك قورىنىڭ پرەزيدەنتٸ ەرلان ايتمۇحامبەتپەن سۇقباتتاستى.
– ەرلان امانجولۇلى, الدىمەن بٷگٸنگٸ شارادان باستاساق. بۇل قانداي ٸس-شارا, نەگٸزگٸ ماقساتى قانداي?
– بٷگٸنگٸ ٶتكٸزٸلٸپ وتىرعان شارا – الماتى قالاسىندا بٸلٸم الىپ جاتقان, ماڭعىستاۋ ٶڭٸرٸنەن كەلگەن جاستارعا ارنالعان كەزدەسۋ. نەگٸزگٸ ماقساتىمىز – جاستارعا وقۋ مەن بٸلٸمنٸڭ قۇندىلىعىن تٷسٸندٸرۋ, ٶمٸرلٸك تەجٸريبەمٸزبەن بٶلٸسۋ, سونداي-اق بٸلٸم مەن عىلىم سالاسىندا جەتٸستٸككە جەتكەن اعالارىمىز بەن باۋىرلارىمىزدى ٷلگٸ ەتۋ. وسى ارقىلى جاستاردىڭ وقۋعا دەگەن ىنتاسىن ارتتىرۋدى كٶزدەپ وتىرمىز.
– بۇل شاراعا كوللەدج ستۋدەنتتەرٸ قاتىسىپ وتىر ما?
– يە, نەگٸزٸنەن كوللەدج ستۋدەنتتەرٸ, سونداي-اق مەكتەپ وقۋشىلارى دا بار.
– نەگە بۇل جوبا تەك ماڭعىستاۋ ٶڭٸرٸنەن كەلگەن جاستارعا باعىتتالعان?
– ماڭعىستاۋ ٶڭٸرٸنە قولداۋ كٶرسەتٸپ وتىرعان – «قازمۇنايگاز» كومپانيياسى. ٶڭٸر مۇنايلى ايماق بولعانىمەن, جەرگٸلٸكتٸ حالىققا, ەسٸرەسە جاستارعا قولداۋ كٶرسەتۋ, ولاردىڭ ەلەۋەتٸن ارتتىرۋ ماڭىزدى. بولاشاقتا سول ٶڭٸردەن بٸلٸكتٸ ماماندار مەن تالانتتى جاستاردىڭ شىعۋىنا ىقپال ەتۋ ماقساتىندا «قازمۇنايگاز» كومپانيياسى بۇل جوباعا دەمەۋشٸلٸك كٶرسەتٸپ وتىر. قارجىلاندىرۋ «جارقىن بولاشاق» باعدارلاماسى ارقىلى جٷزەگە اسادى.
– جالپى «جارقىن بولاشاق» جوباسى قاشان قۇرىلدى? «بٸلٸم» قورىنىڭ تاريحىنا توقتالساڭىز.
– «بٸلٸم» قورى, ياعني Bilim Foundation شامامەن 16 جىلدان بەرٸ جۇمىس ٸستەپ كەلەدٸ. قور ۇزاق جىلدار بويى مەكتەپ جاسىنداعى بالالارمەن جۇمىس جاساپ, اۋىل مەكتەپتەرٸن قولداۋ, بٸلٸم ساپاسىن ارتتىرۋ باعىتىندا تٷرلٸ جوبالاردى ٸسكە اسىردى. قازٸرگٸ تاڭدا باتىس قازاقستان, سونىڭ ٸشٸندە ماڭعىستاۋ ٶڭٸرٸ جاستارىنىڭ ەلەۋەتٸن ارتتىرۋعا باعىتتالعان جوبالارعا باسىمدىق بەرٸپ وتىر.
ال «جارقىن بولاشاق» جوباسى 2022 جىلدان باستاپ «قازمۇنايگاز» جەنە «سامۇرىق-قازىنا» قورىنىڭ قولداۋىمەن جٷزەگە اسىرىلىپ كەلەدٸ. وسى ۋاقىت ٸشٸندە جوبامەن قامتىلعان بالالار سانى جىل سايىن ارتىپ كەلەدٸ. قازٸرگٸ تاڭدا 7–9 سىنىپ ارالىعىنداعى 1200-گە جۋىق ماڭعىستاۋلىق جاس وسى باعدارلاما اياسىندا بٸلٸم الۋدا.
ولار ٶزدەرٸ وقىپ جٷرگەن مەكتەپتەرٸنەن ەلٸمٸزدٸڭ ەڭ ٷزدٸك مەكتەپتەرٸ مەن كوللەدجدەرٸنە اۋىستىرىلىپ, استانا, الماتى, پەتروپاۆل, كٶكشەتاۋ, ٶسكەمەن, پاۆلودار, ەكٸباستۇز قالالارىندا بٸلٸم الۋدا.
– الماتى قالاسى بويىنشا قانداي مەكتەپتەر تاڭدالدى?
– بالالاردىڭ باسقا ٶڭٸردەن كەلٸپ, تۇراقتى وقۋىنا بارلىق جاعداي جاسالۋى تيٸس. ياعني, مەكتەپتٸڭ جاتاقحاناسى بولۋى, بٸلٸم ساپاسىنىڭ جوعارى بولۋى – باستى تالاپ. الماتىدا بٸز ەكٸ نەگٸزگٸ مەكتەپتٸ تاڭدادىق. بٸرٸنشٸسٸ – رەسپۋبليكالىق فيزيكا-ماتەماتيكا مەكتەبٸ. ەكٸنشٸسٸ – قازاق رۋحانيياتىنىڭ قارا شاڭىراعى سانالاتىن, كٶپتەگەن ديپلوماتتار مەن مەملەكەت قايراتكەرلەرٸن تەربيەلەگەن اباي اتىنداعى مەكتەپ. قازٸرگٸ تاڭدا بالالارىمىز وسى وقۋ ورىندارىندا بٸلٸم الۋدا.
– ال كوللەدج ستۋدەنتتەرٸن قالاي جەنە قاي باعىتتا وقىتىپ جاتىرسىزدار?
– 9-سىنىپتان كەيٸن بالا ٷشٸن ەڭ ماڭىزدىسى – كەسٸپ تاڭداۋ. سوندىقتان بٸز جاستاردى كوللەدجدەردە وقىتامىز. الماتى قالاسىندا مەديتسينا, IT, تەحنيكالىق جەنە تەحنولوگييالىق باعىتتاعى كوللەدجدەر ٶتە جاقسى دامىعان. سونىمەن قاتار مۇعالٸمدەر دايارلايتىن كوللەدجدەر دە بار. قازٸرگٸ تاڭدا «جارقىن بولاشاق» جوباسىنداعى 1200 بالانىڭ 250-گە جۋىعى الماتى قالاسىنداعى كوللەدجدەردە بٸلٸم الۋدا.
– ماماندىق تاڭداۋدا جاستارعا باعىت-باعدار بەرەسٸزدەر مە, ەلدە ولار ٶزدەرٸ تاڭداي ما?
– ەرينە, باعىت-باعدار بەرٸلەدٸ. اقپان-ناۋرىز ايلارىنان باستاپ ماڭعىستاۋ ٶڭٸرٸندە كەسٸبي باعدار بەرۋ كەزدەسۋلەرٸ ۇيىمداستىرىلادى. اتا-انالارمەن دە ارنايى جيىندار ٶتەدٸ. بۇل جۇمىستارعا وبلىستىق جەنە اۋداندىق بٸلٸم باسقارمالارى, جاڭاٶزەن قالاسىنىڭ بٸلٸم بٶلٸمٸ بەلسەندٸ قولداۋ كٶرسەتەدٸ.
بٸزدٸڭ ماماندار مەكتەپتەردٸ ارالاپ, وقۋشىلارعا قانداي ماماندىقتاردىڭ بولاشاعى بار ەكەنٸن, ەل ەكونوميكاسىنا قانداي سالا ماماندارى قاجەت ەكەنٸن تٷسٸندٸرەدٸ. مامىر-ماۋسىم ايلارىنا دەيٸن دايىندىق جٷرگٸزٸلٸپ, كەيٸن ماڭعىستاۋ ٶڭٸرٸندە ٸرٸكتەۋ ٶتكٸزٸلەدٸ.
ٸرٸكتەۋدٸڭ باستى ٶلشەمٸ – بالانىڭ وقۋعا دەگەن ىنتاسى, تاڭداعان ماماندىعىنا دەگەن شىنايى قىزىعۋشىلىعى جەنە دەربەس ٶمٸر سٷرۋگە دايىندىعى. بۇل بالالاردىڭ باسىم بٶلٸگٸ ەلەۋمەتتٸك وسال توپتان شىققان, كٶپبالالى نەمەسە قارجىلىق مٷمكٸندٸگٸ شەكتەۋلٸ وتباسىلاردان. ولاردىڭ موتيۆاتسيياسى ٶتە جوعارى.
– وقۋ اياقتالعاننان كەيٸن ستۋدەنتتەرگە قانداي دا بٸر مٸندەتتەمە جٷكتەلە مە?
– بٸتٸرگەننەن كەيٸن قاتاڭ تالاپ قويىلمايدى. نەگٸزگٸ ماقسات – بالانىڭ ەرٸ قاراي جولىن تابۋى. ياعني, جۇمىسقا ورنالاسۋ نەمەسە جوعارى وقۋ ورنىنا تٷسٸپ, بٸلٸمٸن جالعاستىرۋ. قازٸرگٸ تاڭدا تٷلەكتەردٸڭ شامامەن 70 پايىزى وقۋىن جالعاستىرسا, 30 پايىزى جۇمىسقا ورنالاسىپ جاتىر.
الايدا وقۋىن سەبەپسٸز توقتاتقان, تەرتٸپ بۇزعان جاعدايدا بٶلٸنگەن قارجى قايتارىلادى. ول قاراجات باسقا بالالاردى وقىتۋعا جۇمسالادى.
– جاستاردى جۇمىسپەن قامتۋدا قانداي ۇستانىم بار? ولاردى مٸندەتتٸ تٷردە ماڭعىستاۋعا قايتارۋ كٶزدەلە مە?
– بٸزدٸڭ ماقسات – جاستاردى مٸندەتتٸ تٷردە ماڭعىستاۋعا قايتارۋ ەمەس. قازٸر قازاقستاننىڭ وڭتٷستٸك جەنە ٸرٸ ٶنەركەسٸپتٸك ٶڭٸرلەرٸندە جۇمىس كٷشٸ مەن ينجەنەرلٸك ماماندارعا سۇرانىس جوعارى. مەملەكەت ساياساتىنا ساي, بٸز جاستاردى سول ٶڭٸرلەردە وقىتىپ, ٶندٸرٸس پەن ەكونوميكاعا تارتۋدى كٶزدەيمٸز.
– قازٸرگٸ تاڭدا قانداي ماماندىقتارعا سۇرانىس جوعارى?
– بۇل – مەملەكەتتٸك ساياسات پەن ەكونوميكالىق قاجەتتٸلٸككە تٸكەلەي بايلانىستى. ەڭ الدىمەن تەحنيكالىق ماماندىقتار قاجەت, سەبەبٸ قازاقستان يندۋسترييالىق ەلگە اينالۋ جولىندا. بٸزدٸڭ وقۋشىلاردىڭ 60 پايىزدان استامى تەحنيكالىق باعىتتى تاڭداعان.
ەكٸنشٸ ماڭىزدى باعىت – IT سالاسى. قازاقستان بۇل باعىتتا قارقىندى دامىپ كەلەدٸ. ٷشٸنشٸسٸ – پەداگوگيكا, ٶيتكەنٸ جاڭا مەكتەپتەر سالىنىپ, مۇعالٸمدەرگە سۇرانىس ارتىپ وتىر. تٶرتٸنشٸسٸ – مەديتسينا. ەسٸرەسە اۋىلدىق جەرلەردە دەرٸگەر تاپشىلىعى ەلٸ دە ٶزەكتٸ.
– جاساندى ينتەللەكت پەن روبوتوتەحنيكا دامىعان سايىن جۇمىس ورىندارى قىسقارادى دەگەن پٸكٸر بار. بۇل قانشالىقتى ورىندى?
– جاساندى ينتەللەكت كەيبٸر ماماندىقتاردى الماستىرۋى مٷمكٸن, بٸراق سونىمەن قاتار جاڭا ماماندىقتاردىڭ پايدا بولۋىنا جول اشادى. عىلىم, تەحنولوگييا, ستارتاپ باعىتتارى داميدى. بٸزدٸڭ ماقسات – جاستاردى تەك جۇمىس ٸزدەۋشٸ ەمەس, بولاشاقتا جۇمىس بەرۋشٸ دەڭگەيٸنە جەتكٸزۋ.
سوندىقتان قازٸرگٸ جاستار ٷشٸن ەڭ باستى تالاپ – بەيٸمدەلۋ قابٸلەتٸ. تەحنولوگييا دامىعان سايىن جاڭا مٷمكٸندٸكتەر دە قاتار پايدا بولادى دەپ سەنەمٸن.
– ەڭگٸمەڭٸزگە راقمەت!
سۇقباتتاسقان
اقبوتا مۇسابەكقىزى
