Astana qalasy, «Sádýaqas qajy Ǵylmani» meshitiniń Bas imamy Jumanazar qari Óserhanuly:
- ...Áserinen áli aryla almai júrmiz. Osy ótken qasietti Ramazan aiy nesimen este qaldy? Bas imam retinde qandai is sharalar atqardyńyzdar?
– Ailardyń sultany bolǵan qasietti Ramazan aiymen qimai-qimai qoshtastyq. Biraq, Alla Taǵala qasietti aidy musylmandardyń saǵynyshy úshin ár jyly on kún alǵa ilgerletip qoiǵan siiaqty. Sahabalar alty ai boiy Ramazandy qiia almai júrse, kelesi ailarda sonshalyq ańsap, saǵynyp júredi eken. Mine, bul babadan qalǵan qimastyq, babadan qalǵan saǵynysh... Eger adam sezine alatyn bolsa, bul aida erekshe bir rýhani nurǵa bólenetin ai. Sonymen qatar, árbir qulshylyqtyń saýaby eselenetin, duǵalar-tilekter, nietter qabyl bolatyn ai. Sol úshin de árbir esti musylman kisi bul aida kóptep saýapty amaldar jasaýǵa qulshynady.
Al, meshit tynysh-tirshiliginen alyp aitar bolsaq, hal-qadirimizshe saýapty ister atqarýǵa qulshyndyq. Ramazannyń ár kúni este qaldy dep aitýǵa da bolatyn shyǵar. Ár kún saiyn birneshe jerde aýyzasharlar jasalyp, kópten kórispei júrgen adamdarmen meiirimdi júzderde kezdesý – bári-bári Ramazan aiynyń erekshelikteri retinde este qaldy.
Is-sharalarǵa kelsek, bir jylda ainalyp ótetin 360 kúndegi ár ataýly kúnder men qasietti ailardy Qazaqstan musylmandary dini basqarmasynyń Tóraǵasy, Bas múfti Erjan qajy Malǵajyuly Hazirettiń tapsyrmasymen, elimizdegi barlyq meshitterde erekshe atalyp ótilýde. Ony aǵymdaǵy BAQ-tan kórip otyrǵan da bolarsyzdar.
Ramazan aiynyń aldyndaǵy Erejep, Shaǵban, Isra keshi t.b qasietti bolǵan kúnderde Astana qalasy «Sádýaqas qajy Ǵylmani» meshitinde aýyzashar dastarqandary jaiylyp, qaiyrymdylyq sharalary uiymdastyrylyp, arnaiy datalarǵa bailanysty ýaǵyz-nasihattar júrilip keldi.
Áýeli, Ramazan – Quran aiy. Bul aida kópten hatym jasalýy kerek. Iaǵni, Quran Kárim oqylýy tiis. Osyǵan orai, jamaǵatymyz da bul saýapty amaldan taraýyq namazynda, jamaǵatpen birge Quran hatym etti. Biyl ózimmen birge shákirtim, «Kóktóbe» qarilar ortalyǵynyń túlegi, Qaiyrbai qari Dáýkenuly qatysty. Meshitimizdiń saýat ashý kýrsynda sabaq alatyn aqsaqaldar toby men apalar toby da qasietti Qadir túnine deiin jeke-jeke bir-bir hatym jasady.
Sonymen qatar, Ramazan aiynda meshitte atqarylǵan is-sharalardyń biri – ai boiy beriletin aýyzashar. Biyl bir bereketti jyl boldy. Meshit qyzmetkerleriniń atsalysýymen «Halal», «Al-Maida» kafeleri, «Altai» dámhanasy men meshit aýlasynda kún saiyn aýyzashar dastarqany jaiylyp, kúnine birneshe jerde júzdegen jamaǵattyń tamaqtanýyna (aýyzashýyna) múmkindik jasaldy.
Kásipker azamattardyń demeýshiligimen qasietti Ramazan aiynda 9,433,500 teńgege 12,265 adamdy qamtyǵan 68 ret aýyzashar dastarqany jaiyldy. Qadir túnine orai, meshit aýlasynda 3000 adamǵa sáresi berildi.
Osy suhbatty paidalana otyryp, demeýshilik jasaǵan kásipker azamattarǵa Alla razy bolsyn degen tilegimdi bildiremin!
– El egemendik alyp, etek-jeńimizde endi túzegen tusta alǵashqy bolyp, Quran jattaǵan qarilarymyzdyń birisiz. Keiińigi jastarǵa ónege retinde Quran jattaýdyń qyr-syryn aityp berseńiz?
– Qurandy oqý – ár bir musylmandardyń asyl mindeti, al qurandy jattaý – ol Allanyń suraǵan qulyna bergen nyǵmeti!
Qazirgi kezde Quran oqý da, jattaý da qiyn emes, shyn nieti bar adamdarǵa. Kez kelgen meshitterge barsańyz, tegin kýrstar bar. Qurandy oqytyp úiretetin ustazdar úzdiksiz qyzmet etýde.
Qazirgi tańda elimiz boiynsha Astana jáne Almaty qalalarynda arnaýly qarilar ortalyǵy bar. Quran jattaýshy jastarǵa arnalǵan. Respýblikalyq 9 medrese, 1 joǵary oqý oryny jumys jasaidy. Bunyń ishinde qyzdar medresesi taǵy bar. Osy oqý ordalarynan bilim alyp, ǵylymǵa talpynǵan jastardyń Quran jattaýyna da múmkindikter qarastyrylyp otyr.
Sonymen qatar, ár jaz ailarynda, iaǵni oqýshylar kanikýlǵa shyǵatyn ýaqytynda elimizdiń barlyq meshitterinde oqýshylarǵa arnalǵan tegin «Imani jaz» atty jazǵy saýat ashý lageri uiymdastyrylyp keledi. Jaz ailarynda oqýshylardyń kóptegen qylmystarǵa, buzaqylyqtarǵa baratyndyǵyn aityp, mamandarymyz dabyl qaqqan bolatyn. Mine, osy máseleniń aldyn alý maqsatynda Qazaqstan musylmandary dini basqarmasynyń oń sheshimimen ár jaz ailarynda bir ai kóleminde oqýshalarǵa Quran oqyp úirený, paiǵambarymyzdyń ónegili isterimen súnnet amaldary, paidaly duǵalar, qysqa súrelerin oqytyp, jattatyp shyǵarady. Mundai igi bastamalar keibir memleketerde áli de bolsa joqtyń qasy.
Al, qarilyqqa ińkár jastar bolsa, onyń da sharasy jeńil. Quran jattaýdyń bir qupiiasy – balany jastaiynan bergen abzal. Jáne júregi bailaýly bolǵan lázim. Sonymen birge, qaitpas qaisarlyq pen tabandylyq kerek.
Keibir statistikalarǵa qarasaq, kórshiles musylmandar turatyn memlekteterden qarilar tárbieleý jaǵynan elimiz birshama kemshin kele jatqanymyz da jasyryn emes. Alla násip etse ol olqylyqtyń orny da tolar, inshalla.
– Kúni búginge deiin eki adamnyń basy qosyla qalsa jat aǵym máselesin talqylap jatqandǵyn jii baiqaimyz. Meshit tynys-tirshiliginde, sizder, jat aǵymmen qanshalyqty kúresip júrsizder?
– Qazaqstn musylmandar dini basqarmasy bul jaǵyndaǵy jumystardy álde qashan qolǵa alyp, keibir qaýipti aǵymdar týraly BAQ-ta dabyl qaǵyp, saittar, gazet-jýrnaldar arqyly tanymdyq maqalalar jariialap keledi. Al, meshit aiasynda atqarylǵan jumystar da az emes.
QMDB-nyń tóraǵasy, Bas múfti Erjan qajy Malǵajyuly hazirettiń tapsyrmasymen el meshitterinde arnaýly tórt baǵyt belgilengen bolatyn. Sonyń biri – jat aǵymmen kúres jumystary. Iaǵni, meshit jamaǵatynyń ishindegi seniminde selkeý bar azamattarǵa túsindirý, nasihat jasaý.
Mundai jat aǵymdarmen kúres ár meshitterde de qarqyndy júrilýde. Máselen bizdiń meshitte de ártúrli jamaǵattardyń bary ras. Ony jasyra almaimyz. Biraq Islam ádebi boiynsha ýaǵyz-nasihattar aitylýda. Ár juma saiyn ýaǵyzdarda da jat aǵym máselesi kún tártibinen túsken emes. Aitýdai-aq aitylyp keldi. Inshala, bul bir ótpeli kezeń shyǵar degen úmittemiz.
Meshitimizdegi imamdarymyzdyń atsalysýymen, keibir saqaly uzyn, balaǵy qysqa, imany shablonǵa qurylǵan azamattarmen jekelei kezdesýler uiymdastyrylyp, arnaiy túsindirý jumystary jyl boiy, kún saiyn júrilýde. Nátijesinde jyl basynan beri júzden astam azamatqa túrlishe deńgeide nasihat jumystary júrgizildi. Biraq, bir aita ketetini keibir asqynǵan top ókilderi imamdarymyzben sanaspai jatatyn jaǵdailar da joq emes.
Qala berdi, mundai búlik týdyryp eldiń ishine irtki salǵan, el senimine selkeý túsirgen, ata dinimiz Islam atyn jamylǵan jat aǵymdardyń aldyn alý maqsatynda meshit portaly men basqa da BAQ betterinde, telearnalar men gazet-jýrnaldarda meshit imamdarynyń maqalalary, JOO men kollejderde, túzetý mekemelerinde, qoǵamdyq uiymdarda ótkiziletin kezdesýler, dóńgelek ústelderge belsene qatysyp keledi. Sebebi, bizdiń oilaitynymyz eldiń tynyshtyǵy, azamattardyń yntymaq birligi.
– Jat aǵymnyń asqynýyna meshitterdi kinálaityn pikirlerdi jurt arasynan estip qalyp jatamyz...
– Bul jańsaqtyqpen aitylǵan pikir. QMDB-na qarasty qyzmetkerler bul máselede tipti eń aldymen dabyl qaǵyp, qoǵamdy saqtandyryp kele jatqanyn da aita ketý kerek. Internetti ashyp qalańyz, bir ǵana youtube saitynan imamdardyń jat aǵymdar – tákbirshilik, sáláfittik, Quranshylyq, ahmadiiashylyq, tabiǵi jamaǵaty, t.b. aǵymdar týraly qanshama videolar bar. Bunyń ózi – osy baǵytta el imamdarynyń el birligine, memlekettik ideialogiianyń tutastyǵyna, ult bolashaǵynan qosqan úlesi deýge bolady. Bizdińshe, bul – elimizdiń bailyǵy men birligine syzat túsirgisi keletin din atyn jamylǵan jymysqa áretketter dep topshalaimyz.
Ágáráki mazhab ustanbaimyz degen aǵamdardyń kez kelgen liderlerin alyp kelińiz, asylyq bolmasyn, dini basqarmada qyzmet isteitin ustazdardyń bireýiniń de shiregine kelmeidi. Mysaly, Arman Qýanyshbaev, Ersin Ámire, Qabylbek Álipbaiuly qatarly jas ǵalymdar bar. Basqa da ómirin Islamdy zertteýge arnaǵan aqsaqaldarymyz bar. Solar sheshetin daý edi.
– Salihaly suhbattaryńyz úshin rahmet.
Suhbattasqan: Orazbek SAPARHAN
muftyat.kz