استانا قالاسى, «سەدۋاقاس قاجى عىلماني» مەشٸتٸنٸڭ باس يمامى جۇمانازار قاري ٶسەرحانۇلى:
- ...ەسەرٸنەن ەلٸ ارىلا الماي جٷرمٸز. وسى ٶتكەن قاسيەتتٸ رامازان ايى نەسٸمەن ەستە قالدى? باس يمام رەتٸندە قانداي ٸس شارالار اتقاردىڭىزدار?
– ايلاردىڭ سۇلتانى بولعان قاسيەتتٸ رامازان ايىمەن قيماي-قيماي قوشتاستىق. بٸراق, اللا تاعالا قاسيەتتٸ ايدى مۇسىلمانداردىڭ ساعىنىشى ٷشٸن ەر جىلى ون كٷن العا ٸلگەرلەتٸپ قويعان سيياقتى. ساحابالار التى اي بويى رامازاندى قييا الماي جٷرسە, كەلەسٸ ايلاردا سونشالىق اڭساپ, ساعىنىپ جٷرەدٸ ەكەن. مٸنە, بۇل بابادان قالعان قيماستىق, بابادان قالعان ساعىنىش... ەگەر ادام سەزٸنە الاتىن بولسا, بۇل ايدا ەرەكشە بٸر رۋحاني نۇرعا بٶلەنەتٸن اي. سونىمەن قاتار, ەربٸر قۇلشىلىقتىڭ ساۋابى ەسەلەنەتٸن, دۇعالار-تٸلەكتەر, نيەتتەر قابىل بولاتىن اي. سول ٷشٸن دە ەربٸر ەستٸ مۇسىلمان كٸسٸ بۇل ايدا كٶپتەپ ساۋاپتى امالدار جاساۋعا قۇلشىنادى.
ال, مەشٸت تىنىش-تٸرشٸلٸگٸنەن الىپ ايتار بولساق, حال-قادٸرٸمٸزشە ساۋاپتى ٸستەر اتقارۋعا قۇلشىندىق. رامازاننىڭ ەر كٷنٸ ەستە قالدى دەپ ايتۋعا دا بولاتىن شىعار. ەر كٷن سايىن بٸرنەشە جەردە اۋىزاشارلار جاسالىپ, كٶپتەن كٶرٸسپەي جٷرگەن ادامدارمەن مەيٸرٸمدٸ جٷزدەردە كەزدەسۋ – بەرٸ-بەرٸ رامازان ايىنىڭ ەرەكشەلٸكتەرٸ رەتٸندە ەستە قالدى.
ٸس-شارالارعا كەلسەك, بٸر جىلدا اينالىپ ٶتەتٸن 360 كٷندەگٸ ەر اتاۋلى كٷندەر مەن قاسيەتتٸ ايلاردى قازاقستان مۇسىلماندارى دٸني باسقارماسىنىڭ تٶراعاسى, باس مٷفتي ەرجان قاجى مالعاجىۇلى حازٸرەتتٸڭ تاپسىرماسىمەن, ەلٸمٸزدەگٸ بارلىق مەشٸتتەردە ەرەكشە اتالىپ ٶتٸلۋدە. ونى اعىمداعى باق-تان كٶرٸپ وتىرعان دا بولارسىزدار.
رامازان ايىنىڭ الدىنداعى ەرەجەپ, شاعبان, يسرا كەشٸ ت.ب قاسيەتتٸ بولعان كٷندەردە استانا قالاسى «سەدۋاقاس قاجى عىلماني» مەشٸتٸندە اۋىزاشار داستارقاندارى جايىلىپ, قايىرىمدىلىق شارالارى ۇيىمداستىرىلىپ, ارنايى داتالارعا بايلانىستى ۋاعىز-ناسيحاتتار جٷرٸلٸپ كەلدٸ.
ەۋەلٸ, رامازان – قۇران ايى. بۇل ايدا كٶپتەن حاتىم جاسالۋى كەرەك. ياعني, قۇران كەرٸم وقىلۋى تيٸس. وسىعان وراي, جاماعاتىمىز دا بۇل ساۋاپتى امالدان تاراۋىق نامازىندا, جاماعاتپەن بٸرگە قۇران حاتىم ەتتٸ. بيىل ٶزٸممەن بٸرگە شەكٸرتٸم, «كٶكتٶبە» قاريلار ورتالىعىنىڭ تٷلەگٸ, قايىرباي قاري دەۋكەنۇلى قاتىستى. مەشٸتٸمٸزدٸڭ ساۋات اشۋ كۋرسىندا ساباق الاتىن اقساقالدار توبى مەن اپالار توبى دا قاسيەتتٸ قادٸر تٷنٸنە دەيٸن جەكە-جەكە بٸر-بٸر حاتىم جاسادى.
سونىمەن قاتار, رامازان ايىندا مەشٸتتە اتقارىلعان ٸس-شارالاردىڭ بٸرٸ – اي بويى بەرٸلەتٸن اۋىزاشار. بيىل بٸر بەرەكەتتٸ جىل بولدى. مەشٸت قىزمەتكەرلەرٸنٸڭ اتسالىسۋىمەن «حالال», «ال-مايدا» كافەلەرٸ, «التاي» دەمحاناسى مەن مەشٸت اۋلاسىندا كٷن سايىن اۋىزاشار داستارقانى جايىلىپ, كٷنٸنە بٸرنەشە جەردە جٷزدەگەن جاماعاتتىڭ تاماقتانۋىنا (اۋىزاشۋىنا) مٷمكٸندٸك جاسالدى.
كەسٸپكەر ازاماتتاردىڭ دەمەۋشٸلٸگٸمەن قاسيەتتٸ رامازان ايىندا 9,433,500 تەڭگەگە 12,265 ادامدى قامتىعان 68 رەت اۋىزاشار داستارقانى جايىلدى. قادٸر تٷنٸنە وراي, مەشٸت اۋلاسىندا 3000 ادامعا سەرەسٸ بەرٸلدٸ.
وسى سۇحباتتى پايدالانا وتىرىپ, دەمەۋشٸلٸك جاساعان كەسٸپكەر ازاماتتارعا اللا رازى بولسىن دەگەن تٸلەگٸمدٸ بٸلدٸرەمٸن!
– ەل ەگەمەندٸك الىپ, ەتەك-جەڭٸمٸزدە ەندٸ تٷزەگەن تۇستا العاشقى بولىپ, قۇران جاتتاعان قاريلارىمىزدىڭ بٸرٸسٸز. كەيٸڭٸگٸ جاستارعا ٶنەگە رەتٸندە قۇران جاتتاۋدىڭ قىر-سىرىن ايتىپ بەرسەڭٸز?
– قۇراندى وقۋ – ەر بٸر مۇسىلمانداردىڭ اسىل مٸندەتٸ, ال قۇراندى جاتتاۋ – ول اللانىڭ سۇراعان قۇلىنا بەرگەن نىعمەتٸ!
قازٸرگٸ كەزدە قۇران وقۋ دا, جاتتاۋ دا قيىن ەمەس, شىن نيەتٸ بار ادامدارعا. كەز كەلگەن مەشٸتتەرگە بارساڭىز, تەگٸن كۋرستار بار. قۇراندى وقىتىپ ٷيرەتەتٸن ۇستازدار ٷزدٸكسٸز قىزمەت ەتۋدە.
قازٸرگٸ تاڭدا ەلٸمٸز بويىنشا استانا جەنە الماتى قالالارىندا ارناۋلى قاريلار ورتالىعى بار. قۇران جاتتاۋشى جاستارعا ارنالعان. رەسپۋبليكالىق 9 مەدرەسە, 1 جوعارى وقۋ ورىنى جۇمىس جاسايدى. بۇنىڭ ٸشٸندە قىزدار مەدرەسەسٸ تاعى بار. وسى وقۋ وردالارىنان بٸلٸم الىپ, عىلىمعا تالپىنعان جاستاردىڭ قۇران جاتتاۋىنا دا مٷمكٸندٸكتەر قاراستىرىلىپ وتىر.
سونىمەن قاتار, ەر جاز ايلارىندا, ياعني وقۋشىلار كانيكۋلعا شىعاتىن ۋاقىتىندا ەلٸمٸزدٸڭ بارلىق مەشٸتتەرٸندە وقۋشىلارعا ارنالعان تەگٸن «يماني جاز» اتتى جازعى ساۋات اشۋ لاگەرٸ ۇيىمداستىرىلىپ كەلەدٸ. جاز ايلارىندا وقۋشىلاردىڭ كٶپتەگەن قىلمىستارعا, بۇزاقىلىقتارعا باراتىندىعىن ايتىپ, ماماندارىمىز دابىل قاققان بولاتىن. مٸنە, وسى مەسەلەنٸڭ الدىن الۋ ماقساتىندا قازاقستان مۇسىلماندارى دٸني باسقارماسىنىڭ وڭ شەشٸمٸمەن ەر جاز ايلارىندا بٸر اي كٶلەمٸندە وقۋشالارعا قۇران وقىپ ٷيرەنۋ, پايعامبارىمىزدىڭ ٶنەگٸلٸ ٸستەرٸمەن سٷننەت امالدارى, پايدالى دۇعالار, قىسقا سٷرەلەرٸن وقىتىپ, جاتتاتىپ شىعارادى. مۇنداي يگٸ باستامالار كەيبٸر مەملەكەتەردە ەلٸ دە بولسا جوقتىڭ قاسى.
ال, قاريلىققا ٸڭكەر جاستار بولسا, ونىڭ دا شاراسى جەڭٸل. قۇران جاتتاۋدىڭ بٸر قۇپيياسى – بالانى جاستايىنان بەرگەن ابزال. جەنە جٷرەگٸ بايلاۋلى بولعان لەزٸم. سونىمەن بٸرگە, قايتپاس قايسارلىق پەن تاباندىلىق كەرەك.
كەيبٸر ستاتيستيكالارعا قاراساق, كٶرشٸلەس مۇسىلماندار تۇراتىن مەملەكتەتەردەن قاريلار تەربيەلەۋ جاعىنان ەلٸمٸز بٸرشاما كەمشٸن كەلە جاتقانىمىز دا جاسىرىن ەمەس. اللا نەسٸپ ەتسە ول ولقىلىقتىڭ ورنى دا تولار, ينشاللا.
– كٷنٸ بٷگٸنگە دەيٸن ەكٸ ادامنىڭ باسى قوسىلا قالسا جات اعىم مەسەلەسٸن تالقىلاپ جاتقاندعىن جيٸ بايقايمىز. مەشٸت تىنىس-تٸرشٸلٸگٸندە, سٸزدەر, جات اعىممەن قانشالىقتى كٷرەسٸپ جٷرسٸزدەر?
– قازاقستن مۇسىلماندار دٸني باسقارماسى بۇل جاعىنداعى جۇمىستاردى ەلدە قاشان قولعا الىپ, كەيبٸر قاۋٸپتٸ اعىمدار تۋرالى باق-تا دابىل قاعىپ, سايتتار, گازەت-جۋرنالدار ارقىلى تانىمدىق ماقالالار جارييالاپ كەلەدٸ. ال, مەشٸت اياسىندا اتقارىلعان جۇمىستار دا از ەمەس.
قمدب-نىڭ تٶراعاسى, باس مٷفتي ەرجان قاجى مالعاجىۇلى حازٸرەتتٸڭ تاپسىرماسىمەن ەل مەشٸتتەرٸندە ارناۋلى تٶرت باعىت بەلگٸلەنگەن بولاتىن. سونىڭ بٸرٸ – جات اعىممەن كٷرەس جۇمىستارى. ياعني, مەشٸت جاماعاتىنىڭ ٸشٸندەگٸ سەنٸمٸندە سەلكەۋ بار ازاماتتارعا تٷسٸندٸرۋ, ناسيحات جاساۋ.
مۇنداي جات اعىمدارمەن كٷرەس ەر مەشٸتتەردە دە قارقىندى جٷرٸلۋدە. مەسەلەن بٸزدٸڭ مەشٸتتە دە ەرتٷرلٸ جاماعاتتاردىڭ بارى راس. ونى جاسىرا المايمىز. بٸراق يسلام ەدەبٸ بويىنشا ۋاعىز-ناسيحاتتار ايتىلۋدا. ەر جۇما سايىن ۋاعىزداردا دا جات اعىم مەسەلەسٸ كٷن تەرتٸبٸنەن تٷسكەن ەمەس. ايتۋداي-اق ايتىلىپ كەلدٸ. ينشالا, بۇل بٸر ٶتپەلٸ كەزەڭ شىعار دەگەن ٷمٸتتەمٸز.
مەشٸتٸمٸزدەگٸ يمامدارىمىزدىڭ اتسالىسۋىمەن, كەيبٸر ساقالى ۇزىن, بالاعى قىسقا, يمانى شابلونعا قۇرىلعان ازاماتتارمەن جەكەلەي كەزدەسۋلەر ۇيىمداستىرىلىپ, ارنايى تٷسٸندٸرۋ جۇمىستارى جىل بويى, كٷن سايىن جٷرٸلۋدە. نەتيجەسٸندە جىل باسىنان بەرٸ جٷزدەن استام ازاماتقا تٷرلٸشە دەڭگەيدە ناسيحات جۇمىستارى جٷرگٸزٸلدٸ. بٸراق, بٸر ايتا كەتەتٸنٸ كەيبٸر اسقىنعان توپ ٶكٸلدەرٸ يمامدارىمىزبەن ساناسپاي جاتاتىن جاعدايلار دا جوق ەمەس.
قالا بەردٸ, مۇنداي بٷلٸك تۋدىرىپ ەلدٸڭ ٸشٸنە ٸرتكٸ سالعان, ەل سەنٸمٸنە سەلكەۋ تٷسٸرگەن, اتا دٸنٸمٸز يسلام اتىن جامىلعان جات اعىمداردىڭ الدىن الۋ ماقساتىندا مەشٸت پورتالى مەن باسقا دا باق بەتتەرٸندە, تەلەارنالار مەن گازەت-جۋرنالداردا مەشٸت يمامدارىنىڭ ماقالالارى, جوو مەن كوللەجدەردە, تٷزەتۋ مەكەمەلەرٸندە, قوعامدىق ۇيىمداردا ٶتكٸزٸلەتٸن كەزدەسۋلەر, دٶڭگەلەك ٷستەلدەرگە بەلسەنە قاتىسىپ كەلەدٸ. سەبەبٸ, بٸزدٸڭ ويلايتىنىمىز ەلدٸڭ تىنىشتىعى, ازاماتتاردىڭ ىنتىماق بٸرلٸگٸ.
– جات اعىمنىڭ اسقىنۋىنا مەشٸتتەردٸ كٸنەلايتىن پٸكٸرلەردٸ جۇرت اراسىنان ەستٸپ قالىپ جاتامىز...
– بۇل جاڭساقتىقپەن ايتىلعان پٸكٸر. قمدب-نا قاراستى قىزمەتكەرلەر بۇل مەسەلەدە تٸپتٸ ەڭ الدىمەن دابىل قاعىپ, قوعامدى ساقتاندىرىپ كەلە جاتقانىن دا ايتا كەتۋ كەرەك. ينتەرنەتتٸ اشىپ قالاڭىز, بٸر عانا youtube سايتىنان يمامداردىڭ جات اعىمدار – تەكبٸرشٸلٸك, سەلەفيتتٸك, قۇرانشىلىق, احماديياشىلىق, تابيعي جاماعاتى, ت.ب. اعىمدار تۋرالى قانشاما ۆيدەولار بار. بۇنىڭ ٶزٸ – وسى باعىتتا ەل يمامدارىنىڭ ەل بٸرلٸگٸنە, مەملەكەتتٸك يدەيالوگييانىڭ تۇتاستىعىنا, ۇلت بولاشاعىنان قوسقان ٷلەسٸ دەۋگە بولادى. بٸزدٸڭشە, بۇل – ەلٸمٸزدٸڭ بايلىعى مەن بٸرلٸگٸنە سىزات تٷسٸرگٸسٸ كەلەتٸن دٸن اتىن جامىلعان جىمىسقا ەرەتكەتتەر دەپ توپشالايمىز.
ەگەرەكي مازھاب ۇستانبايمىز دەگەن اعامداردىڭ كەز كەلگەن ليدەرلەرٸن الىپ كەلٸڭٸز, اسىلىق بولماسىن, دٸني باسقارمادا قىزمەت ٸستەيتٸن ۇستازداردىڭ بٸرەۋٸنٸڭ دە شيرەگٸنە كەلمەيدٸ. مىسالى, ارمان قۋانىشباەۆ, ەرسٸن ەمٸرە, قابىلبەك ەلٸپبايۇلى قاتارلى جاس عالىمدار بار. باسقا دا ٶمٸرٸن يسلامدى زەرتتەۋگە ارناعان اقساقالدارىمىز بار. سولار شەشەتٸن داۋ ەدٸ.
– ساليحالى سۇحباتتارىڭىز ٷشٸن راحمەت.
سۇحباتتاسقان: ورازبەك ساپارحان
muftyat.kz
