Elbasy biylǵy joldaýynda da densaýlyq saqtaý salasynyń máselelerine erekshe toqtaldy. Dárigerler jalaqysyn ósirý, aýyl meditsinasynyń deńgeiin kóterý syndy búgingi kúnniń ózekti taqyryptarynyń joldaýǵa arqaý bolǵany qýantady.
Prezidenttiń tapsyrmasymen keler jyly Astanada Halyqaralyq ǵylymi onkologiialyq ortalyq salynatyn boldy. Bizdiń onkolog mamandar qazirden bastap ortalyq jumysyna qajetti alǵysharttardy daiyndap jatyr dese de bolady. Olar Amerika, Túrkiia, Koreia men Eýropanyń birqatar elderinde tájiribe jinaqtady. Iaǵni, bizdiń mamandarymyz bolashaqta atalǵan ortalyqta engiziletin sáýleli, lazerli, protondy terapiia, immýndyq emdeý, diagnostikanyń eń ozyq úlgilerin engizýge daiyndyq jasap jatyr. Máselen, álemniń 57 elinde ǵana paidalanylatyn protondy terapiia postkeńestik keńistikte múldem joq. Mamandardyń aitýynsha, bul ádis kóz obyry, súiek kemigi obyry, balalardyń miyndaǵy qaterli isik syndy sirek kezdesetin aýrýǵa shaldyqqan 1600 patsientti emdep jazýǵa, omyrtqa men mi obyry metastaz bergen naýqastarǵa kómektesýge múmkindik beredi.
Sonymen qatar, jańa onkologiialyq ortalyqta immýndy terapiia ádisi engiziledi degen jospar bar. Ókinishke orai, Qazaqstanda búginde tek ókpe obyryna shaldyqqandardy ǵana atalǵan ádispen emdeýge múmkindik bar. Al, álem elderi qaterli isiktiń teri obyry, melanoma, moiyn men bas obyry syndy túrlerin immýndaý arqyly emdeýdi áldeqashan jolǵa qoiǵan. Jospar boiynsha, jańa ortalyq jyl saiyn 8000 patsientti qabyldai alady jáne munyń bári qazaqstandyqtar úshin tegin júrgiziletini qýantady. Oǵan qosa, 2019 jyldan bastap onkologiialyq dispanserlerdegi qondyrǵylar parkin jańartyp, qyzmet kórsetý sapasyn jaqsartýǵa qosymsha 35 mlrd teńge bólinbek. Munyń myńdaǵan adamnyń ómirin saqtap qalýǵa kómekteseri haq.
Qazirgi tańda elimizde onkologiialyq aýrýlardy emdeý jaqsy jolǵa qoiylǵan. Jyl saiyn qaterli isik tyrnaǵyna ilikken patsientterdi emdeýge biýdjetten 36 mlrd teńge bólinedi. Al, onkologiialyq aýrýlardy anyqtaýǵa baǵyttalǵan tegin skriningtik tekserýlerge 4 mlrd teńge qarastyrylǵan.
20 qazanda sút bezi obyryna qarsy kúres kúni ótti. Osyǵan orai, elimizdegi barlyq onkodispanserler ashyq esik kúnderin ótkizdi. Maqsat – atalǵan indetke jurtshylyqtyń nazaryn aýdarý, qaterli isiktiń aldyn alý. Óitkeni, obyr – ólim-jitim kórsetkishi jaǵynan júrek-qan tamyry aýrýlarynan keiin ekinshi orynda tur. Dúniejúzilik densaýlyq saqtaý uiymynyń málimetinshe, 2020 jylǵa qarai atalǵan dert tyrnaǵyna ilikkender sany 2 millionǵa jetip jyǵylýy múmkin. Al, Qazaqstanda 163 myńdai adam osy diagnozben tirkelgen. Ókinishke orai, olardyń qatary jyl saiyn 35-36 myń naýqaspen tolyǵyp otyrady. Jylyna 15-16 myń adam obyrdan kóz jumady. Onkologiia jáne radiologiia institýtynyń málimetinshe, naýqastardyń 23 paiyzy ǵana aýrýdyń bastapqy satysynda onkologtardyń kómegine júginedi eken. Aldyn alsa qaterli isikti emdeýge ábden bolady. Sondyqtan mamandar 30 jastan asqan áielderge 4 jylda bir ret jatyr moiny obyryna, 40 jastan asqannan keiin 2 jylda bir ret sút bezi isigine tekserilip turýǵa keńes beredi.
Ár áiel ózi tirkelgen emhanaǵa baryp, mammografiialyq tekserýden tegin óte alady. Eger qandai da bir aqaýlar anyqtalyp jatsa ekinshi ret mammografiia jasatýǵa, ýltradybystyq zertteýden ótýge jáne biopsiia tapsyrýǵa joldama beriledi. Búginde kóptegen diagnostikalyq protsedýralar tegin jasalady. Kepildendirilgen tegin meditsinalyq kómek bar, úkimetten qosymsha qarajat bólinetin arnaiy skriningterge de bar. Eger ýltradybystyq zertteý nátijesinde kúmándi belgiler anyqtalsa, KT, MRT jasatyp, naqtylaý qajet bolady. Ókinishke orai, jurtshylyq munyń bárin jylyna bir ret tegin jasatýǵa bolatynyn bile bermeidi. «Aýyryp em izdegenshe, aýyrmaityn jol izdeiik».
Tileýhan Ábildaev
«Áleýmettik meditsinalyq saqtandyrý qory» KEAQ
Almaty qalalyq filialynyń direktory
.jpeg)