Qazaqstan Táýelsizdiginiń 30 jyldyǵyna orai 25 aqpanda Ulttyq akademiialyq kitaphanada «Amanat» Qazaq kúileri antologiiasy»/«Antologiia kazahskogo kiýia «Amanat»/Amanat Anthology of Kazakh kyui» atty qazaq, orys jáne aǵylshyn tilderindegi jinaqtyń tusaýkeseri ótti, dep habarlaidy QazAqparat.
Jinaqty «Saýap» qoǵamdyq qory óz qarajatyna shyǵarǵan. Árbir kitap baiyrǵy ári biregei kúiler jazylǵan tsifrlyq tasyǵyshpen jabdyqtalǵan.
Belgili kúishilerdiń mýzykalyq súiemeldeýimen ótken is-sharada jinaqty qurastyrýshylar men avtorlar sóz sóilep, óner kórsetti.
Atap aitqanda, tusaýkeserge «Saýap» qoǵamdyq qorynyń Qamqorshylyq keńesiniń tóraǵasy, Májilis depýtaty Baqytbek Smaǵul, kúishi, qobyzshy, QR Ortalyq memlekettik kino-fotoqujattar men dybysjazbalar arhiviniń qyzmetkeri Saian Aqmolda, kúishi, óner zertteýshisi, professor Aitjan Toqtaǵan, Qazaq ulttyq óner ýniversitetiniń professory Janǵali Júzbai, sybyzǵyshy, T.Júrgenov atyndaǵy Qazaq ulttyq óner akademiiasynyń dotsenti Talǵat Muqyshev, kúishi-zertteýshi, ónertaný PhD doktory Ardabi Máýletuly, jobanyń birlesken avtory, zertteýshi, PhD Múslim Hasenov, Design Strategy Group direktory Asqar Muhamedjanov, «Indigo Print» baspa ortalyǵynyń bas direktory Evgenii Momot, sondai-aq joba avtory, «Saýap» qoǵamdyq qorynyń direktory Sveta Babaǵul qatysty.
Elbasy «Qazaqstan-2050» strategiiasynda dástúr men mádenietti – ulttyń genetikalyq kody dep joǵary baǵalai kele: «Biz ózimizdiń ulttyq mádenietimiz ben dástúrlerimizdi osy áralýandyǵymen jáne ulylyǵymen qosyp qorǵaýymyz kerek, mádeni igiligimizdi bólshektep bolsa da jinastyrýymyz kerek», – dep atap ótti.
Al Qazaqstan Prezidenti Qasym-Jomart Toqaev biylǵy «Táýelsizdik bárinen qymbat» atty baǵdarlamalyq maqalasynda: «Jańa zamannyń jaqsy-jamanyn ekshep, artyqshylyqtaryn boiǵa sińirýmen qatar, tamyrymyzdy berik saqtaýymyz qajet! Ulttyq bolmysymyzdan, tól mádenietimiz ben salt-dástúrimizden ajyrap qalmaý – barlyq órkenietter midai aralasqan alasapyranda jutylyp ketpeýdiń birden bir kepili», – dep qadap aitty.
Ultymyzdyń uly rýhy, tarihi jady halqymyzdyń asa bai mýzykalyq jáne poeziialyq qazynasynda tunyp turǵany sózsiz.
Qazaqtyń mýzykalyq murasyn saqtaýdyń ult úshin ómirlik mańyzdy ekenin túsine otyryp, «SAÝAP» (SAUAP) qoǵamdyq qory keiingi bes jyl boiy tól qarajaty esebinen «Amanat» Qazaqtyń án-kúiler antologiiasy»/«Antologiia kazahskih kiýev i pesen «Amanat» atty jobalar tsiklyn júzege asyrýda.
Bul joba – qazaq halqynyń baiyrǵy bai mýzykalyq jáne shyǵarmashylyq murasyn qaita jandandyrýǵa, qazaqtyń myńdaǵan ǵasyrlyq mýzyka mádenietiniń injý-marjandaryn keler urpaqqa tabystaýǵa, ultymyzdyń rýhani asyl qazynasyn elimizde ǵana emes, shet memleketterde de nasihattaýǵa, azamattardyń estetikalyq jáne mádeni qajettilikterin qanaǵattandyrýǵa baǵyttalǵan.
«Amanat» – ulttyq mýzyka óneri salasyndaǵy teńdesi joq, memlekettik emes iri joba sanalady. Bul turǵydan alǵanda, ony kezinde Elbasynyń bastamasymen qolǵa alynǵan «Mádeni mura» baǵdarlamasynyń ózindik bir jalǵasy dep sanaýǵa bolady. Bir ereksheligi, «Amanat» jobasyn «Saýap» qory biýdjettik emes, óz qarajatyna júzege asyrýda.
Jobanyń birinshi bólimi bolyp esepteletin «Amanat» Qazaq kúileri antologiiasy»/«Antologiia kazahskogo kiýia «Amanat»/Amanat Anthology of Kazakh kyui» jinaǵynyń taǵy bir ereksheligi men qundylyǵy – onda baiyrǵy kúishiler týraly málimetter, sondai-aq kúilerdiń shyǵý tarihtary men ańyz-áńgimeleri de úsh tilde berilgen.
Jinaqty shyǵarý barysynda «Saýap» qory buǵan deiin jaryq kórgen jinaqtarǵa kirmegen jáne esh jerde jariialanbaǵan, tipti ultymyzdyń qazirgi urpaǵynyń ózi estimegen qazaqtyń dástúrli mýzykasynyń baiyrǵy úlgilerin jinaýdy, óńdeýdi, restavratsiialaýdy, aýtentti oryndaýdy jáne tsifrlandyrýdy júzege asyrdy.
«Saýaptyń» «Amanat» jobasyn júzege asyrý nátijesinde buryn Uly dala únine ainalǵan, endi otandyq jáne sheteldik, memlekettik jáne jeke arhivter men qorlarda shań basyp jatqan qazaqtyń 500-den astam biregei, kóne kúileri qalpyna keltirildi, sondai-aq zamanaýi aýdiotasyǵyshtarǵa kóshirildi.
Antologiia tek Qazaqstan óńirlerimen ǵana shektelip qalmady. Sheteldegi qazaqtardyń kúi murasy da ortamyzǵa oralyp, rýhani muramyzdyń, altyn qorymyzdyń qataryna qosylyp otyr. Muny el tarihyndaǵy eleýli oqiǵalardyń biri dep aitýǵa bolady.
Osy antologiiada belgili kúishi-zertteýshi Ardabi Máýletulynyń jeke muraǵatynan alynǵan Shyńjańdaǵy Altai-Tarbaǵatai, Ile qazaqtarynyń sybyzǵy jáne dombyra kúileri ata-jurtqa jetken asyl mura bolmaq. Ǵanibat Sarqytuly, Mansur Bórekeuly, Beiilhan Qaliaqparuly, Quttybai Sydyquly siiaqty sybyzǵyshylardyń oryndaýyndaǵy kúiler sony jańashyldyq, tyń týyndy ekeni daýsyz. Zupar Kábenulynyń oryndaýyndaǵy Qoshanai Elikbaiulynyń «Bozingen», «Býryl attyń júrisi», «Jetim qyzdyń zary» siiaqty kúiler osy jinaqta tuńǵysh ret jariialandy.
Aityken Beiisbaiuly, Sarqyt Iisqanuly, Sairash Jarmuhameduly, Boranbek Shúkiránuly, Nurymbai Súleimenuly, Ǵalym Sydyquly, Ómirbek Sadyrbaiuly sekildi dáýlesker dombyrashylardyń oryndaýyndaǵy shetelden jetken dombyra kúileriniń saryndary ultymyzdyń umytyla jazdaǵan úni, dástúrli oryndaýshylyqtyń taptyrmas úlgileri sanalady.
Jetisý kúishilik mektebiniń kórnekti ókili Qojeke Nazarulynyń kúilerin onyń nemeresi Tursynǵazy Raqyshuly oryndady. Tumsa kúiin saqtaǵan bul dástúrli oryndaý úlgisi – osy jinaqtaǵy óte qundy dúnielerdiń biri. Sol siiaqty aqyn, ánshi kompozitor Shaltabai Alparulynyń «Arman» atty kúii Tursynǵazy Raqyshulynyń oryndaýynda qalyń tyńdarman qaýymǵa alǵash ret usynylmaq.
Antologiiaǵa Ortalyq memlekettik kino-fotoqujattar men dybysjazbalar arhivinen tabylǵan shyǵysqazaqstandyq áigili sybyzǵyshy Shanaq Aýǵanbaevtyń oryndaýyndaǵy 20 kúi endi. Bul qazaq mýzyka ónerindegi úlken jańashyldyq, baǵa jetpes asyl mura. Ásirese, «Musanyń kúii», «Sháýjińniń kúii» siiaqty avtorlyq shyǵarmalarǵa ǵalymdar «sybyzǵy dástúrindegi tyń týyndy» dep baǵa berdi.
Jetisý kúishilik mektebiniń negizin qalaýshy tulǵalardyń biri Baiserke Qulyshulynyń «Kósh toqtatqan» týyndysy ataqty Kenen Ázirbaevtyń oryndaýynda osy jinaq arqyly tuńǵysh ret elge taraǵaly tur.
Belgili jýrnalist Jaýlybai Imanalievtiń jeke qorynan alynǵan mańǵystaýlyq áigili kúishi Qaraǵul Qonarshievtiń oryndaýyndaǵy Qulshar kúileri, qarataýlyq kúishiler – Seiithan Álimbekov, Qaly Barhiev, Orazbek Sársenov, General Asqarov, Faizolla Úrmizov, Ergentai Borsabaev, Samar Súiindikulynyń sheber oryndaýshylyq daryndary eriksiz tańdantady, tánti etedi.
Sonymen qatar Qarataý jurtynyń áigili kúishisi Súgir Áliulynyń «Kaýfman», «Amangeldi batyr», «Bazarbai Táshen» sekildi týyndylarynyń buryn esh jerde jaryq kórmegeni anyqtaldy.
Antologiiaǵa engen tarbaǵatailyq tarlanboz kúishi Baǵanaly Saiatólekovtiń oryndaýyndaǵy kúiler – shertpe kúi tartý mektebiniń óz tusynda talaidy tamsandyrǵan jarqyn úlgileriniń biri. Sol siiaqty Tólegen Qarajanov, Ábdiqadyr Ábdihalyqov, Jalǵasbai Aralbaev, Erbolat Mustafaevtardyń oryndaýyndaǵy syr óńiriniń kúileri erekshe oryndaý naqyshymen, airyqsha mánerimen erekshelenedi.
Kúishi-kompozitor, dirijer Nurǵisa Tilendievtiń «Kóńildi bikesh», «Ata tolǵaýy» siiaqty kúileriniń avtordyń ózi, tól dombyrasymen súiemeldei otyryp oryndaǵan, arhivte shań basyp jatqan nusqalary – tyńdarman úshin tyń tartýǵa, keleshek jas dombyrashylar úshin taptyrmas jádigerge ainalmaq.
Sol siiaqty Qarshyǵa Ahmediiarov, Ábiken Hasenov, Ǵylman Áljanov, Rústembek Omarov, Aisa Sháripov, Ýáli Bekenov, Maǵaýiia Hamzin, Baqyt Qarabalina, Shámil Ábiltai, Aitjan Toqtaǵan, Qoshqarbek Tasbergenov jáne basqa da talantty dombyrashylardyń oryndaýyndaǵy kúi nusqalary Antologiiadan laiyqty oryn aldy.
Boranqul Kóshmaǵambetov, Ábdimomyn Jeldibaev, Samiǵolla Andarbaev, Qazen Ábýǵazyuly, Sádýaqas Balmaǵambetov, Murat Sydyqov, Aman Maldybaev, Muqash Tańǵyt, Ómirǵali Ertýǵan jáne ózge de kúishilerdiń tól týyndylary avtorlardyń óz oryndaýynda alǵash el nazaryna usynylýda.
Asylbek Kenegesov, Nurken Áshirov, Aitolqyn Toqtaǵan, Azamat Shynarov, Ásen Smaiyl tárizdi qazirgi zaman, jas býyn kúishileriniń oryndaýyndaǵy erekshe kúiler de osy jinaqqa kirgizildi.
Halyq bar jerde – qazyna bar. Zertteýshi ǵalymdardyń paiymdaýynsha, qazaqta kem degende 7 myńǵa tarta kúi bolǵan. Búginde olardyń birazy qaita qalpyna kelmestei, túpkilikti joǵaldy. Al endi úlken bir bóligi otandyq jáne sheteldik arhivterde shań basyp, tozyp jatyr. Eski jazba materialdardyń, taspalardyń jáne basqa tasyǵyshtardyń kónerýi saldarynan olarǵa da joǵalý qaýpi tónýde.
Endeshe «Saýap» qoǵamdyq qorynyń «Amanat» Qazaqtyń án-kúiler antologiiasy» atty úsh tildi jobalar tsikly aiasynda bolashaqta atqarylatyn jumystar áli de qyrýar.
Joba munymen aiaqtalmaidy: «Saýap» qory «Amanat» tsiklynyń II-shi bóligin – «Qazaqtyń jyr-dastan, terme-tolǵaýlary» jobasyn júzege asyrýǵa kiristi. «Amanat» jobasynyń III-shi bóligi – «Qazaq óleńderi» bolady.
