AŃYZ BA, ÁLDE ShYNDYQ PA?
Muny bizge jel jetkizgen joq, sý sybyrlaǵan joq. Ańyz deseńiz, bolǵan oqiǵany tiri adam óziniń urpaǵyna aityp ketken. Al shyndyq deseńiz, ertegi keiipkerimen kezdesken kisiniń sózine sengińiz kelmeidi. Biraq artyna qaldyrǵan sózi bar...
Sonymen, aýylymyzda erterekte óz zamanynyń bai-baqýattysy bolǵan Aiapbergen degen kisi ómir súrgen. Eki adamnyń basy qosylsa, bai-baǵlandar týraly áńgime órbise, osy kisi jaily áńgime tiegi aǵytyla bastaidy. Ne qudireti baryn ózim de túsinbeimin.
Bir kúni Aiapbergenniń bir úiir jylqysy joǵalady. Jylqyshylary kúni-túni izdegenimen tabylmaidy. Buǵan shydai almaǵan Aiapbergen bai dereý qarýyn asynyp, atyna minip, joq izdeýge shyǵady. Aýyr qystan aq kórpesin aiqara ashyp tastap, ádemi bir túrli tústi kóilek kigendei Jer-Ana kóktep neshe túrli gúlge oranǵan shaq eken. Jańa ǵana kóktep bir qarystai ósken, iisi burqyraǵan jýsandy byrt-byrt úzip jep kele jatqan jaramdy aiǵyrynyń aýyzdyǵyn salyp, tebinip qalyp shoqyta jónelgen Aiapbergen bai tabiǵattyń ásem áserine eltip masattanyp, jan-jaǵyna qaraǵyshtap jortyp keledi. Kóp júrdi me, az júrdi me, áiteýir, dala kezip, elden biraz jer shyǵyndap ketipti.
Bir kezde oida joqta sap etip aldynan alba-julba kiingen, shashy doda-doda, tyrnaqtary qarystai, túri adam shoshyrlyq bir kempir shyǵa kelipti. Erkek emes pe, Aiekeńniń júregi bylq etpepti. Kempir kelgen bette Aiapbergenge jabysypty. Aiekeń de eńgezerdei qarýly, alyp kúshtiń iesi, myǵym kisi eken. Kezdese ketken kempirdiń jeztyrnaq ekenin sezgen ol bas salyp kempirdiń keńirdeginen ala túsipti de, taqymǵa alyp shaba jónelipti. Astyndaǵy aiǵyry shoshyp, móńkip ala qashyp bir alapat bolǵan eken. Kúsh-qairaty boiyna syimai alasurǵan Aiapbergen sonda da attan túspei, jalmaýyzdyń moinynan aiyrylmapty. Álden ýaqytta jeztyrnaq qyryldap, álsiregen kezde Aiekeń kempirge:
– Óziń kelip tiistiń, al, endi ait, seni óltirip jibereiin be, joq álde tilegimdi oryndaisyń ba? – depti.
Albasty kempir zorǵa dem alyp: «Tilegińdi ait!» – depti.
– Tilegim sol – ózim turmaq, urpaqtaryma jaýlyǵyń bolmasyn. Artymdaǵy bala-shaǵa, nemere-shóberelerim ósip-ónsin, baqytty, baqýatty bolsyn. Osyǵan ýádeńdi ber! – depti.
Dal-duly shyqqan kempir: – Bolsyn, tilegiń! – degen eken.
Sodan soń Aiapbergen álgi kempirdi bosatyp qoia beredi de, «shý» dep atyna qamshy basyp shaýyp ala jónelgen eken. Bir qyzyǵy, osydan keiin joǵalǵan úiir jylqysy da aldynan shyǵypty.
Aýylǵa kelgen soń aǵaiyndary men bala-shaǵasyn jinap alyp, osy bir bolǵan oqiǵany aityp beripti. Oǵan bireý sengen, bireý senbegen. Al sol Aiapbergen baidyń keiingi urpaqtary ósip-ónip, baqytty, baqýatty ómir keship jatqany bizge aian.
P.RAHYMBERDIULY
Oiyq aýyly
Talas aýdany
Jambyl oblysy
"Jas Alash" gazeti
