Jelige jegilgen ómir

Balabaqsha. Balalardyń baqshamen qoshtasý erteńgiligi. Tárbieshi-pedagogtar zyr júgirip júr, balalar da kóńildi, aitýly sharaǵa edáýir  jaýapkershilikpen  qaraidy. Uldar aq jeide, qara shalbar, qyz balalar ádemi kóilek kiip, zamannyń sánine sai keýdelerine «bitirýshi» dep jazylǵan kók taspa taqqan. Jetektesken ul men qyz áýezdi áýenniń yrǵaǵymen saltanatty túrde zalǵa kirip, ata-analarǵa  iilip amandasqan soń shetkerirek turady.

Kúni keshe ómirge kelgen sá­bii­niń qimylyn baǵyp, ár bas­qan qadamyna shattanyp júrgen ana­nyń bul qýanyshy burynǵydan ózgerek. Júrektiń  lúpili alqymǵa tyǵylyp, kózden qýanysh pen súiinishtiń ystyq tamshysy tamady. Ál-ázir bitetin bir ǵana shýmaq. Bal­dyrǵannyń taqpaǵyn máner­lep aitýǵa tyrysqan talaby,  qa­lyń  ata-analar arasynan  anasyn kózimen sholyp izdegeni qaita ainalyp kelmeitin shýaqty sát.Mý­zyka zalynyń jetekshisi bala­lar­dyń qimylyn muqiiat qada­ǵalap, ár balanyń ornyn isharatpen nusqaidy. Baldyrǵandardyń biriniń kezeginen jańylyp ortaǵa shyqpaǵany, endi biriniń taqpa­ǵynyń alǵashqy sózin umytyp tár­bieshige, ia anasyna jaýtań­daǵany, kelesileriniń bige arnal­ǵan kiimdi kiiý úshin aqyryn ǵana zaldan shyǵyp ketetini  de tabiǵi.  Sahna sekildi bezendirilgen zal­dyń tasasynda balalardyń kiimin jón­dep kigizetin apailardyń ja­nashyrlyǵy júregińizdi elji­re­tedi. Kórseń kóziń toiatyn, súisin­tip, súiindiretin-aq kórinis…

Ata-analarǵa arnap tizilgen oryn­dyqtarǵa biren-saran áje, birdi-ekili áke otyr, kóbine shesheler jaiǵasqan. Ájelerden bas­qasy qoldaryndaǵy telefon­nyń beinekamerasy qosylýly  bol­ǵan­dyqtan perzentteriniń taq­paq aityp, án salyp, bi bilegenine qol soǵa almaidy.Baldyrǵandar da beinejazbaǵa táýir tússem dei­tindei…

«Qurmetti ata-analar osymen balalarymyz daiyndaǵan «Qosh bol, balabaqsha!» atty erteńgiligi aiaqtaldy. Ýaqyttaryńyzdy bólip kelgenderińizge rahmet». Balalar topqa, ata-analar jumysqa tarady. Keshke úilerine jinalǵan olardyń keibiri telefondaǵy jazbany ákelerine kórsetti, endi biriniń telefonynda saqtalǵan kúii qala berdi.

***

Jas otbasy  jumystan birge qait­ty.  Kúnniń qalai ótkeni jai­ly bir-eki aýyz til qatysqan soń áieli telefonǵa shuqshidy. Dúkennen  úige kerekti zattardy alý úshin taǵy bir til qatysqany bol­masa áńgime aitpady. Úige kel­gen soń kelinshek tamaq qamy­na kir­isti, balalar teledidar, ákeleri telefon qarady.

– Mama, biz búgin kúshti oina­dyq, – dep bastalǵan balasynyń áńgimesin «Men tamaq jasap bolaiyn, sosyn tyńdaimyn», – dep qaiyrǵan sheshe tamaqtyń sýy qai­naǵanǵa deiingi  ýaqytta taǵy da telefonǵa jarmasty.

– Mama, seniń telefonyńnan «Ma­sha medved» kórsem bola ma?

– Qyzym, meniń telefonymnan internet durys ustamaidy, pa­pańnan surashy. YouTube qaraý­ǵa jaramaidy degen syltaýmen sheshesi qyzyn qaitaryp jiberip edi, ortanshysy «Papam, ózi watsapp-ta otyr ǵoi», – dep riiasyz jaýap qatty.

Otbasylyq ortaq  áńgime tamaqtaný ýaqyty qansha ýaqytqa sozylsa, sonsha ýaqyt qana aityldy. Arasynda erli-zaiyp­tylar bir-birinen watsapp-qa kelgen beinelerdiń eń qyzyqtysyn kórgen-kórmegen­derin surasty. Dastarhandy ji­naýǵa kirisken sheshege tuńǵyshy te­lefonynan  vkontakte jelisin­degi qyzyq derekterdi kórsetip máz.

– Balam, telefondy ziian degen saiyn jabysasyńdar, osy ýa­qytta kitap oqysań qaitady?

– Qazir, mama. Endi bir on bes minýt qarasam boldy.

Úlkeni atasynyń úiine ketkende Beiimbet Mailinniń áńgi­me­leri men Iliias  Jansúgirovtiń «Qula­ger» poemasyn oqy dep tapsyryp jibergen edi. Jasóspirim maldy aýylda  atqa minip qoi baǵa­tyn­dyqtan júirik at týraly shyǵar­maǵa qyzyǵar dep úmit­ten­gen.

– Mama, «Qulager» poemasy uz-a-a-q qoi.

– Siýjetke qurylyp, óleńmen ja­zylǵan shyǵarmany poema dei­di, biz sendei kezimizde poemalardy jattaitynbyz.

– Tym uza-a-a-a-q qoi, ony qa­lai jattaisyzdar?

– Jattasań jadyń shyń­dala­dy, oqyǵanyńdy kóp ýaqyt esińde saq­taisyń.

– Men birinshi klasta jattaǵan taq­paqtarymdy áli umytqan joq­pyn ǵoi…

– Ol saǵan ómir boiy azyq, sóz­dik qoryń molaiady. Bir áńgi­meni bastaǵanda kibirtiktep tur­mai, oiyńdy anyq  jetkize ala­syń. Bala sheshesiniń sózin ba­­iyp­­pen tyńdaǵanymen, qasy­nan tez ketip qaldy. Sońǵy sózde­riniń oǵan asa dari qoimaǵynyn ishtei sezse de anasy úndemedi. Jelige bai­lan­ǵan dúr­mek zaman­nyń aldynda dármensiz edi. Budan biraz ýaqyt buryn tuń­ǵyshynyń vkontak­tidegi paraq­shasyn ashyp kórip edi. Kóp aityla bermeitin qyzyqty derekter men keiingi kezde qatty qyzyǵyp júrgen fýtbol týraly málimet­ter­ge toly eken. Maǵynasyz dú­nie­lerdiń joqtyǵyna shúkirshilik etti.

As úiden shyqsa, ákesiniń aý­laǵa ketkenin paidalanǵan úshinshi ul telefon oinaýǵa kirisipti, qy­zy «Masha men aiý» kóre almai qal­ǵany úshin burtiyp júr. Ba­lala­ryna ertegi oqyp bermekshi bo­lyp edi, qajet kitapty qolyna alyp, balalardyń  zeiinin aýdar­ǵansha ýaqyt ta uzap ketipti. Erteń erte  turyp balalardy balabaq­sha­ǵa shyǵaryp salý kerek ekenin oilap ainyp qaldy. Qudai bu­iyrsa er­teń keshke oqyp berermin dep ju­bandy. Alaida, erteńgi kún­niń de osy ispetti óteri belgili edi…

***

Kórshi aýylda turatyn aǵasy qonaqqa shaqyrypty, týǵan kú­nine orai jeńgesi shaǵyn dastarhan jaiǵan eken. Alys jol bol­ǵa­syn bala-shaǵany ala shyqty. Buǵan deiin qashyqtaý jerge barsa ózara jumbaq jasyryp joldy qysqartatyn jaqsy  ádetteri bar edi. Balalar sál eseigeli sensorly telefonǵa  shuqshiiýmen qys­qara­tyn boldy. Balalardyń biri ekin­shisine Qairat Nurtastyń  Astanada turatynyn, Almatyda da úii bar ekenin,  sońǵy kóliginiń markasyn aityp keledi. «Ony qaidan bilesiń», – degen ákesiniń suraǵyna «Youtube-tan kórip aldym» dep jaýap berdi. Kópten kórmegen týys­tar jiylyp kútip qalǵan eken, birden dastarhanǵa otyrdy. Balalyq shaq, ótken ómir, bolashaq jaily jaqsy áń­gime aityldy. Týǵan kún iesine jaqsy tilek tilep, bala-shaǵa óleń oqyp, án aitty. Telefonnyń beinejazbasyna túsirilgen tilek­ter men ánder balabaqshadaǵy túsi­ri­lim­niń kebin kidi,  qaitalap esh­kim kórgen joq.

***

«8 naýryz merekesine orai biz­diń synyp shaǵyn kontsert be­redi, barlyǵyńyz qatys­sańyz­dar jaqsy bolar edi». Synyp jetek­shisiniń osy habarlandyrýynan keiin analardyń bári jinaldy. Analaryn qýantqysy kelgen aq nietteri balalardyń kózderinen anyq kórinedi, shetinen ónerlerin kórsetip jatyr. Ádettegidei tele­fonǵa túsirý bastalǵanda  Arailym esimdi qyz Aigúl Bajan-
o­vanyń «Asyl ana» ánin oryndady. Sál ýaqyt ótken soń telefonǵa túsirip otyrǵan ananyń biri sol qolymen kózinen tamǵan jasty jan-jaǵyna sezdirmeiin degendei aqyryn súrtip otyrdy. Qaiyr­masyna kelgende telefondy qoia salyp, kóziniń jasyn jasyrmai ándi tyńdai bastady. Tyńdaý men beinege túsirýdiń aiyrmasyn dál osy tusta shyn sezingen edi. Sol ýaqyttan beri balalardyń qýa­nyshynda qolyna telefon almaý­ǵa bekindi.

***

Keiingi kezde adamdardyń bar­lyǵy ózine  yńǵaily bir álemde júre­tindei. Sol yńǵaily dúnieni  internet  jelisinen tabady. Qoǵamdyq kólikke minseńiz de, ha­lyqqa qyzmet kórsetý oryndaryna, ia dárigerdiń kezeginde otyr­sańyz da telefonǵa shuqshi­ǵan turǵyndardy kóresiz.

Youtube qoryndaǵy beinejazbalardy kórip shyǵý úshin 1000 jyl­dan asa ýaqyt ketedi eken, al ol ýaqyt aralyǵynda  Youtube-qa milliardqa jýyq jazba júktelip úlgeretin kórinedi. Oǵan tirkelgen qoldanýshynyń 70%-y  AQSh-tan eken, al  50% -y  20-ǵa deiingi jas­­tar. Qazaqstan azamattarynyń qansha paiyzy Youtube-ta, qan­shasy áleýmettik jelilerde oty­ryp, oǵan qansha ýaqytyn arnaityny belgisiz. Alaida, tur­ǵyn­dardyń búgingi betalysyna qarasaq, jeliniń ishine kóshý dáýiri bastalyp ketkendei…

 Nazym DÚTBAEVA, "Qazaq ádebieti" gazeti