Qazir turǵyn úi naryǵy kúiip turǵan zaman. Bul sala «7-20-25» ipotekalyq baǵdarlamasy iske qosylǵan sátten tipten qyza tústi desek te artyq etpeidi. Al, Prezidenttiń pármenimen bastalǵan memlekettik baǵdarlama qolǵa alynǵanda buǵan deiin óz betimen turǵyn úi turǵyzyp, halyqqa usynyp kelgen jekemenshik qurylys kompaniialardyń aiaq alysy men bolashaq baǵdary qandai bolmaq? Osy rette kieli Mańǵystaý óńirindegi turǵyn úi naryǵyna belsene aralasyp júrgen «Niet stroi servis» JShS jáne «Alma- real partnership» qurylys kompaniiasynyń direktory Sángúl Amanjolovamen suhbat qurǵan edik.
- Sángúl hanym, qurylys naryǵynda qansha jyldan beri eńbektenip kelesiz? Estýimizshe, osyǵan deiin Aqtaýda birneshe baspanany az paiyzben halyqqa bergen ekensizder. Ózgeler eki asap qalýǵa tyrysatyn zamanda ne úshin mundai qadamǵa barǵan edińiz?
- Men alǵashynda rieltorlyq kompaniia ashyp, sonyń isin qolymnan kelgenshe dóńgeletken edim. Bul 2015 jyldyń naýryz aiy bolatyn. Rieltorlyq qyzmetti bári biledi ǵoi, bireýdiń úiin satýǵa nemese satyp alýǵa kómektesemin degendei. Aldyńa kóptegen adam keledi. Sóite júrip kóp nársege qanyqtym. Halyqty baspana máselesi qatty tolǵandyrady eken. Eldiń áleýmettik jaǵdaiy tikelei baspana joqtyǵyna bailanysty ekenine kózimdi jetkizdim. Bir qaraǵanda janyń ashidy. Biraq, qoldan keler qairan joq. Sodan 2016 jyly bir bailamǵa toqtap, Mańǵystaý óńirindegi beldi-bedeldi qurylysshy aǵalarǵa bardym. Ózim kórgen máselelerdi aityp, halyqtyń múmkindigi joq ekenin, sondyqtan bes jylǵa bólip tóleýge úi bereiik dedim. Qolymyzdan kelgenshe qarapaiym jurtqa kómegimizdi kórsetsek, halyqtyń batasyn alatynymyzdy jetkizdim. Osylai úi surap barǵanymda Suńǵat Ańshybaev degen aǵamyz betimdi qaitarǵan joq. Meniń suraýym boiynsha 30 páter berdi. Sol úilerdi turǵyn úige muqtaj jandarǵa bes jyl bólip tóleýge shyǵaryp berdim. Talap boiynsha jańa páterdiń iesi alǵashqy jarna retinde negizgi qunnyń 30 paiyzyn tóleý kerek, al qalǵan 70 paiyzynan 5 jyl ishinde qutylýy tiis. Basynda internetke habarlama taratqanbyz. Kóńilde kúdik te joq emes. Alaida, 30 páter pyshaq ústinde bólinip, lezde satylyp ketti. Tipti, úiden qur qalǵandar bizge renjip, «nege kóbirek páter bólmegensińder» dep jatqanyn da estidik.
Minekei, osy jaǵdaidan soń bolashaqqa jospar qura bastadym. Baspanaǵa degen suranys óte kóp. Biraq, barlyǵy halyqtyń kóńilinen shyqpaidy, ne bolmasa qaltasy kótere almai jatady. Azdy-kópti tájiribe jinaqtam úlgerdim. Endi batyl sheshim qabyldap, iske kirisýim qajet. Sodan ne kerek, 2016 jyldyń aiaǵynda kópqabatty turǵyn úi turǵyzý úshin yńǵaily jer alýǵa bekindim. Shynymdy aitsam, eshkimnen aqyl suramadym, keńespedim. Kózimdi tars jumdym da, oiǵa alǵan isimdi bastap kettim. Árine, adam balasy shyn nietimen igi is bastasa josparlaǵan jumysyńnyń tasy órge domalap, qiiýy kele ketedi eken. Qazirgi ýaqytta barlyǵyna shúkirshilik etemin. Qurylysy qarqyn alǵan turǵyn úiimiz boi kóterip, 2-shi, 3-shi qabatqa jetip qaldy. Muny biz joǵaryda ózim bastaǵan jobama orai 5 jyl merzimge satyp jatyrmyz. Satyp alýshy tek qana páterdiń óz baǵasyn tóleidi. Eshqandai paiyz, ústeme qospaimyz. Bizdiń usynymyzdy turǵyndar qyzý qoldap, kóptegen kelisimder jasalýda. Barlyǵy rizashylyǵyn aityp, ózderine qolaily jaǵdai týǵyzǵanymyz úshin alǵysyn jaýdyryp jatyr. Sirá, budan artyq baqyt joq shyǵar dep oilaimyn.
- Sonymen siz qolǵa alǵan kópqabatty turǵyn úidiń qurylysy qashan aiaqtalmaq?
- Árine, múmkindiginshe tezdetip qurylys jumystaryn aiaqtasaq, sol úshin páterge zárý turǵyndarǵa tiimdi bolmaq. Al, osy jyldyń sońynda bir kópqabatty turǵyn úidi qoldanysqa berýdi josparlap otyrmyz. Negizinde 16-shaǵyn aýdannan 0,5 gektarlyq eki jerden qurylys bastadyq. Birinshi bolyp satyp alýshylarǵa beriletin turǵyn úi 11 qabattan turady. Bul úide 180 páter ornalasqan.
- Qazir jurtshylyq memlekettik baǵdarlamalardan bólek, qurylys kompaniialardyń ózderimen tikelei kelisim-shartqa otyryp, nesiege baspana alyp jatyr. Máselen, sizder qandai paiyzdyq mólsherlememen beresizder jáne áleýmettik jaǵdaiy tómen jurtshylyqqa jeńildik qarastyrylǵan ba?
- Adamnyń bári baspanany arman etkenimen, oǵan ekiniń biriniń qoly jete bermeitini ras. Onyń ústine aldymen áleýmettik jaǵdaiy tómen túrli otbasylar kelip jatady. Bireýi kópbalaly bolsa, ekinshi biri jalǵyzbasty, odan ózgesi múgedek jandar degendei... Barlyǵy óziniń jai-kúiin túsindirip, nebir ótinish aitatyny jasyryn emes. Shyny kerek, mundai sátterde baspananyń alǵashqy bekitilgen qunyn tómendetip, barynsha satyp alýshyǵa yńǵaily baǵa usynýǵa tyrysamyn. Tipti, alǵashqy bekitilgen merzimdi 5 jyl emes, kerisinshe 7-8 jylǵa da sozamyn. Óitkeni, biz halyqtyń ál-aýqatymen, tap qazirgi turmysymen sanasýymyz qajet. Kerek deseńiz, bar muńyn jetkizgen jandy indete teksermeimin. «mynanyń aityp otyrǵany ras pa, álde ótirik pe» degen oi sanama kirip-shyqpaidy. Sebebi, árbir satyp alýshynyń sózine senimmen qaraimyn. Eger adamdar arasynda bir-birine degen senim bolmasa, onda qoǵam da, atqaryp otyrǵan isiń de alǵa jyljymaidy, eshqashan damymaidy. Al, bizge kelýshiler óziniń shama-sharqyna qarai keń kólemdegi úi alamyn nemese odan kishirek páter alamyn dep, tańdaýyna qarai satyp alady.
Osy rette taǵy bir qosarym, ómir bolǵasyn adamnyń basynan túrli oqiǵalar ótip jatady ǵoi. Keibireýler qaita kelip, «mynadai jaǵdai bolyp qaldy, ári qarai aqshamyzdy qaityp alamyz» deitin kezder kezigedi. Ondai sátte eshqashan tutynýshymyzdyń meselin qaitarǵan emespiz. Kez kelgen oraida buǵan deiin tólengen barlyq somany bir tiynyna deiin qaldyrmai qaitaryp beremin. Bul da halyqtyń bizge degen senimin kúsheitedi degen oidamyn.
- Sizderde naryq baǵasyna sáikes úidiń sharshy metriniń baǵasy qandai?
- Bizdiń baǵamyz boiynsha páterdiń 1 sharshy metri - 120 myń teńgege teń. Mundai baǵa halyqtyń qaltasyna sai keledi dep esepteimin. Árine, 2016-2017 jyldary 150-160 myń, tipti 180 myń teńgeden satylǵan kezder bolǵan. Biraq, qazir ondai baǵany alyp tastadym. Qaltama artyq paida túspese de baspanaǵa muqtaj jandar úi alyp, qonys toiyn toilasyn, baspana baǵynyń tátti sezimin sezinsin degen oiǵa bekidim. Bar maqsatym – halyqtyń alǵysyn alý.
- Ózińiz jaqsy bilesiz, jaqynda ǵana «7-20-25» baǵdralamasy iske qosylyp, qujat qabyldaý bastaldy. Alǵashqy nesie de berildi. Keibir sarapshylar turǵyn úi naryǵyndaǵy baǵa qubylýy múmkin deidi. Qurylys kompaniiasynyń basshysy retinde sizdiń aitaryńyz qandai?
- Memleket tarapynan halyqty baspanamen qamtý úshin túrli baǵdarlamalar qabyldanyp jatsa, nege qýanbasqa?! Sebebi, elmizdiń árbir turǵyny turǵyn úidiń zardabyn tartpai, kez kelgeni basyna baspana ala alsa, eldigimizdiń aiǵaǵy ǵoi... Árine, «7-20-25» baǵdarlamasyna úmit artqandardyń mindetti túrde resmi tabys kózi bolýy qajet. Ári ipotekalyq baǵdarlama boiynsha nesiege úi beretin bankke qurylysy aiaqtalǵan páter qajet. Al, mende áli de qurylys júrip jatyr. Meniń tájiribemde mundai igi bastama 2016 jyly bastalyp ketken bolatyn. Eshqandai paiyz qosylmaidy. Úidiń baǵalanǵan qarjysynyń belgili paiyzyn aldyn ala tóleidi, qalǵanyn asyqpai 5 jyl ishinde ótep bitýi shart. Sondyqtan bul turǵyda memlekettiń búgingi bastamasyn áldeqashan-aq qoldap keledi ekem. Tiisinshe, bul da durys joldy baǵytqa alǵanymyzdyń belgisi shyǵar.
- Endi úi sapasyna toqtalsaq. Osy naryqtaǵy áriptesterińizdiń salǵan baspanalaryna kóńilińiz tola ma jáne ózderińiz sapaǵa qanshalyqty mán beresizder?
- Qai qurylys kompaniiasyn almańyz, ózi turǵyzǵan úidiń sapasyn jaman demeitini aqiqat. Naryq zańdylyǵy. Óziniń taýarynan titimdei min kóretinderdi keziktirmeppin. Biraq, árkim ózi úshin jaýap berýi qajet. Sondyqtan men úidiń sapasyna qatty mán beremin. Sebebi, qurylysy aiaqtalǵan úiler ýaqytsha, is bitti, qý kettiniń kerin keltiretin dúnie emes qoi. Kúni erteń bir jeri qulap, ushyp ketip jatsa elden uiat qoi. Tutynýshylar saǵan senip bar qarjysyn salady, odan ári qalǵanyn bólip tóleidi. Al, sizdiń ónimińiz oǵan sai bolmasa jurtty aldaǵan bolyp shyǵasyń. Biz betondy qoldan quiamyz. Onyń ózine tán kebetin ýaqyty bar. Irgetasy myqty úi kez kelgen jaǵdaiǵa tótep bere alatyny sózsiz. Sondai-aq, satý bóliminde eshkimnen eshteńe jasyrmai barlyǵyn ashyp kórsetemiz. Onda barlyǵy taiǵa tańba basqandai bederlenip tur. Qandai tsement, qandai qum, qandai armatýra ketti, bári-bárin tutynýshyǵa aityp beremiz. Eger tek aqshany ǵana kózdeseń tez-tez tapsyryp, qutylyp ketýge bolady. Alaida, bolashaqta tirnektep jinaǵan abyroiyń men bedelińe kóleńke túseri haq.
- Turǵyn úi naryǵyn retetý úshin qandai usynys aitar edińiz?
- Eń birinshi aityrym, qazir kóptep salynyp jatqan elitalyq úilerdi halyqtyń qaltasy kótere bermeidi. Sondyqtan, jurttyń shamasy jetetindei turǵyn úilerdi kóbeitýimiz shart. Al, jekelegen qurylys kompaniialaryna memleket tarapynan qoldaý bildirilip, qarjy bólinse nur ústine nur bolatyn edi. Máselen, maǵan sondai qoldaý tanytsa sózsiz 150-200 baspanany jergilikti ákimdikke beretin edim. Bul úilerdi jetim-jesir, kópbalaly jáne jalǵyzbasty otbasylarǵa taratyp, saýap alýǵa bolady. Sebebi, meniń ózim de baspana zaryn bir kisidei tartqan janmyn. Sheshemiz ómirden erte ótip ketti, ózim ol kezde jas edim. Páter jaldap turdyq, bireýmen qońsylas ta boldyq. Sonda oilaitynmyn, «nege keibireýlerdiń qos-qostan páteri bar, nege ózgelerde joq» dep. Nege biz onsyz da jaǵdaiy jaqsy adamdy baiytyp, páterine aqsha tóleimiz degen suraq maza bermeitin. Al, biz usynǵan sharttar arqyly jurt osyndai qiyndyqtardan qutyla alady. Qalǵan qarjyny 5 jylǵa bólip tólese de, sońynda úi óziniń atynda qalady.
Sózimniń sońynda aitarym, halyqtyń aldyna adal eńbegiń, mańdai terińmen shyqsań betiń ashyq, júzin jarqyn bolady. Qai salada júrsek te áýeli qalta men qulqynnyń qamyn emes, halyqtyń jaiyn oilaýymyz kerek.
- Suhbatyńyzǵa rahmet!
