قازٸر تۇرعىن ٷي نارىعى كٷيٸپ تۇرعان زامان. بۇل سالا «7-20-25» يپوتەكالىق باعدارلاماسى ٸسكە قوسىلعان سەتتەن تٸپتەن قىزا تٷستٸ دەسەك تە ارتىق ەتپەيدٸ. ال, پرەزيدەنتتٸڭ پەرمەنٸمەن باستالعان مەملەكەتتٸك باعدارلاما قولعا الىنعاندا بۇعان دەيٸن ٶز بەتٸمەن تۇرعىن ٷي تۇرعىزىپ, حالىققا ۇسىنىپ كەلگەن جەكەمەنشٸك قۇرىلىس كومپانييالاردىڭ اياق الىسى مەن بولاشاق باعدارى قانداي بولماق? وسى رەتتە كيەلٸ ماڭعىستاۋ ٶڭٸرٸندەگٸ تۇرعىن ٷي نارىعىنا بەلسەنە ارالاسىپ جٷرگەن «نيەت ستروي سەرۆيس» جشس جەنە «الما- رەال partnership» قۇرىلىس كومپانيياسىنىڭ ديرەكتورى سەنگٷل امانجولوۆامەن سۇحبات قۇرعان ەدٸك.
- سەنگٷل حانىم, قۇرىلىس نارىعىندا قانشا جىلدان بەرٸ ەڭبەكتەنٸپ كەلەسٸز? ەستۋٸمٸزشە, وسىعان دەيٸن اقتاۋدا بٸرنەشە باسپانانى از پايىزبەن حالىققا بەرگەن ەكەنسٸزدەر. ٶزگەلەر ەكٸ اساپ قالۋعا تىرىساتىن زاماندا نە ٷشٸن مۇنداي قادامعا بارعان ەدٸڭٸز?
- مەن العاشىندا ريەلتورلىق كومپانييا اشىپ, سونىڭ ٸسٸن قولىمنان كەلگەنشە دٶڭگەلەتكەن ەدٸم. بۇل 2015 جىلدىڭ ناۋرىز ايى بولاتىن. ريەلتورلىق قىزمەتتٸ بەرٸ بٸلەدٸ عوي, بٸرەۋدٸڭ ٷيٸن ساتۋعا نەمەسە ساتىپ الۋعا كٶمەكتەسەمٸن دەگەندەي. الدىڭا كٶپتەگەن ادام كەلەدٸ. سٶيتە جٷرٸپ كٶپ نەرسەگە قانىقتىم. حالىقتى باسپانا مەسەلەسٸ قاتتى تولعاندىرادى ەكەن. ەلدٸڭ ەلەۋمەتتٸك جاعدايى تٸكەلەي باسپانا جوقتىعىنا بايلانىستى ەكەنٸنە كٶزٸمدٸ جەتكٸزدٸم. بٸر قاراعاندا جانىڭ اشيدى. بٸراق, قولدان كەلەر قايران جوق. سودان 2016 جىلى بٸر بايلامعا توقتاپ, ماڭعىستاۋ ٶڭٸرٸندەگٸ بەلدٸ-بەدەلدٸ قۇرىلىسشى اعالارعا باردىم. ٶزٸم كٶرگەن مەسەلەلەردٸ ايتىپ, حالىقتىڭ مٷمكٸندٸگٸ جوق ەكەنٸن, سوندىقتان بەس جىلعا بٶلٸپ تٶلەۋگە ٷي بەرەيٸك دەدٸم. قولىمىزدان كەلگەنشە قاراپايىم جۇرتقا كٶمەگٸمٸزدٸ كٶرسەتسەك, حالىقتىڭ باتاسىن الاتىنىمىزدى جەتكٸزدٸم. وسىلاي ٷي سۇراپ بارعانىمدا سۇڭعات اڭشىباەۆ دەگەن اعامىز بەتٸمدٸ قايتارعان جوق. مەنٸڭ سۇراۋىم بويىنشا 30 پەتەر بەردٸ. سول ٷيلەردٸ تۇرعىن ٷيگە مۇقتاج جاندارعا بەس جىل بٶلٸپ تٶلەۋگە شىعارىپ بەردٸم. تالاپ بويىنشا جاڭا پەتەردٸڭ يەسٸ العاشقى جارنا رەتٸندە نەگٸزگٸ قۇننىڭ 30 پايىزىن تٶلەۋ كەرەك, ال قالعان 70 پايىزىنان 5 جىل ٸشٸندە قۇتىلۋى تيٸس. باسىندا ينتەرنەتكە حابارلاما تاراتقانبىز. كٶڭٸلدە كٷدٸك تە جوق ەمەس. الايدا, 30 پەتەر پىشاق ٷستٸندە بٶلٸنٸپ, لەزدە ساتىلىپ كەتتٸ. تٸپتٸ, ٷيدەن قۇر قالعاندار بٸزگە رەنجٸپ, «نەگە كٶبٸرەك پەتەر بٶلمەگەنسٸڭدەر» دەپ جاتقانىن دا ەستٸدٸك.
مٸنەكەي, وسى جاعدايدان سوڭ بولاشاققا جوسپار قۇرا باستادىم. باسپاناعا دەگەن سۇرانىس ٶتە كٶپ. بٸراق, بارلىعى حالىقتىڭ كٶڭٸلٸنەن شىقپايدى, نە بولماسا قالتاسى كٶتەرە الماي جاتادى. ازدى-كٶپتٸ تەجٸريبە جيناقتام ٷلگەردٸم. ەندٸ باتىل شەشٸم قابىلداپ, ٸسكە كٸرٸسۋٸم قاجەت. سودان نە كەرەك, 2016 جىلدىڭ اياعىندا كٶپقاباتتى تۇرعىن ٷي تۇرعىزۋ ٷشٸن ىڭعايلى جەر الۋعا بەكٸندٸم. شىنىمدى ايتسام, ەشكٸمنەن اقىل سۇرامادىم, كەڭەسپەدٸم. كٶزٸمدٸ تارس جۇمدىم دا, ويعا العان ٸسٸمدٸ باستاپ كەتتٸم. ەرينە, ادام بالاسى شىن نيەتٸمەن يگٸ ٸس باستاسا جوسپارلاعان جۇمىسىڭنىڭ تاسى ٶرگە دومالاپ, قييۋى كەلە كەتەدٸ ەكەن. قازٸرگٸ ۋاقىتتا بارلىعىنا شٷكٸرشٸلٸك ەتەمٸن. قۇرىلىسى قارقىن العان تۇرعىن ٷيٸمٸز بوي كٶتەرٸپ, 2-شٸ, 3-شٸ قاباتقا جەتٸپ قالدى. مۇنى بٸز جوعارىدا ٶزٸم باستاعان جوباما وراي 5 جىل مەرزٸمگە ساتىپ جاتىرمىز. ساتىپ الۋشى تەك قانا پەتەردٸڭ ٶز باعاسىن تٶلەيدٸ. ەشقانداي پايىز, ٷستەمە قوسپايمىز. بٸزدٸڭ ۇسىنىمىزدى تۇرعىندار قىزۋ قولداپ, كٶپتەگەن كەلٸسٸمدەر جاسالۋدا. بارلىعى ريزاشىلىعىن ايتىپ, ٶزدەرٸنە قولايلى جاعداي تۋعىزعانىمىز ٷشٸن العىسىن جاۋدىرىپ جاتىر. سٸرە, بۇدان ارتىق باقىت جوق شىعار دەپ ويلايمىن.
- سونىمەن سٸز قولعا العان كٶپقاباتتى تۇرعىن ٷيدٸڭ قۇرىلىسى قاشان اياقتالماق?
- ەرينە, مٷمكٸندٸگٸنشە تەزدەتٸپ قۇرىلىس جۇمىستارىن اياقتاساق, سول ٷشٸن پەتەرگە زەرۋ تۇرعىندارعا تيٸمدٸ بولماق. ال, وسى جىلدىڭ سوڭىندا بٸر كٶپقاباتتى تۇرعىن ٷيدٸ قولدانىسقا بەرۋدٸ جوسپارلاپ وتىرمىز. نەگٸزٸندە 16-شاعىن اۋداننان 0,5 گەكتارلىق ەكٸ جەردەن قۇرىلىس باستادىق. بٸرٸنشٸ بولىپ ساتىپ الۋشىلارعا بەرٸلەتٸن تۇرعىن ٷي 11 قاباتتان تۇرادى. بۇل ٷيدە 180 پەتەر ورنالاسقان.
- قازٸر جۇرتشىلىق مەملەكەتتٸك باعدارلامالاردان بٶلەك, قۇرىلىس كومپانييالاردىڭ ٶزدەرٸمەن تٸكەلەي كەلٸسٸم-شارتقا وتىرىپ, نەسيەگە باسپانا الىپ جاتىر. مەسەلەن, سٸزدەر قانداي پايىزدىق مٶلشەرلەمەمەن بەرەسٸزدەر جەنە ەلەۋمەتتٸك جاعدايى تٶمەن جۇرتشىلىققا جەڭٸلدٸك قاراستىرىلعان با?
- ادامنىڭ بەرٸ باسپانانى ارمان ەتكەنٸمەن, وعان ەكٸنٸڭ بٸرٸنٸڭ قولى جەتە بەرمەيتٸنٸ راس. ونىڭ ٷستٸنە الدىمەن ەلەۋمەتتٸك جاعدايى تٶمەن تٷرلٸ وتباسىلار كەلٸپ جاتادى. بٸرەۋٸ كٶپبالالى بولسا, ەكٸنشٸ بٸرٸ جالعىزباستى, ودان ٶزگەسٸ مٷگەدەك جاندار دەگەندەي... بارلىعى ٶزٸنٸڭ جاي-كٷيٸن تٷسٸندٸرٸپ, نەبٸر ٶتٸنٸش ايتاتىنى جاسىرىن ەمەس. شىنى كەرەك, مۇنداي سەتتەردە باسپانانىڭ العاشقى بەكٸتٸلگەن قۇنىن تٶمەندەتٸپ, بارىنشا ساتىپ الۋشىعا ىڭعايلى باعا ۇسىنۋعا تىرىسامىن. تٸپتٸ, العاشقى بەكٸتٸلگەن مەرزٸمدٸ 5 جىل ەمەس, كەرٸسٸنشە 7-8 جىلعا دا سوزامىن. ٶيتكەنٸ, بٸز حالىقتىڭ ەل-اۋقاتىمەن, تاپ قازٸرگٸ تۇرمىسىمەن ساناسۋىمىز قاجەت. كەرەك دەسەڭٸز, بار مۇڭىن جەتكٸزگەن جاندى ٸندەتە تەكسەرمەيمٸن. «مىنانىڭ ايتىپ وتىرعانى راس پا, ەلدە ٶتٸرٸك پە» دەگەن وي ساناما كٸرٸپ-شىقپايدى. سەبەبٸ, ەربٸر ساتىپ الۋشىنىڭ سٶزٸنە سەنٸممەن قارايمىن. ەگەر ادامدار اراسىندا بٸر-بٸرٸنە دەگەن سەنٸم بولماسا, وندا قوعام دا, اتقارىپ وتىرعان ٸسٸڭ دە العا جىلجىمايدى, ەشقاشان دامىمايدى. ال, بٸزگە كەلۋشٸلەر ٶزٸنٸڭ شاما-شارقىنا قاراي كەڭ كٶلەمدەگٸ ٷي الامىن نەمەسە ودان كٸشٸرەك پەتەر الامىن دەپ, تاڭداۋىنا قاراي ساتىپ الادى.
وسى رەتتە تاعى بٸر قوسارىم, ٶمٸر بولعاسىن ادامنىڭ باسىنان تٷرلٸ وقيعالار ٶتٸپ جاتادى عوي. كەيبٸرەۋلەر قايتا كەلٸپ, «مىناداي جاعداي بولىپ قالدى, ەرٸ قاراي اقشامىزدى قايتىپ الامىز» دەيتٸن كەزدەر كەزٸگەدٸ. ونداي سەتتە ەشقاشان تۇتىنۋشىمىزدىڭ مەسەلٸن قايتارعان ەمەسپٸز. كەز كەلگەن ورايدا بۇعان دەيٸن تٶلەنگەن بارلىق سومانى بٸر تيىنىنا دەيٸن قالدىرماي قايتارىپ بەرەمٸن. بۇل دا حالىقتىڭ بٸزگە دەگەن سەنٸمٸن كٷشەيتەدٸ دەگەن ويدامىن.
- سٸزدەردە نارىق باعاسىنا سەيكەس ٷيدٸڭ شارشى مەترٸنٸڭ باعاسى قانداي?
- بٸزدٸڭ باعامىز بويىنشا پەتەردٸڭ 1 شارشى مەترٸ - 120 مىڭ تەڭگەگە تەڭ. مۇنداي باعا حالىقتىڭ قالتاسىنا ساي كەلەدٸ دەپ ەسەپتەيمٸن. ەرينە, 2016-2017 جىلدارى 150-160 مىڭ, تٸپتٸ 180 مىڭ تەڭگەدەن ساتىلعان كەزدەر بولعان. بٸراق, قازٸر ونداي باعانى الىپ تاستادىم. قالتاما ارتىق پايدا تٷسپەسە دە باسپاناعا مۇقتاج جاندار ٷي الىپ, قونىس تويىن تويلاسىن, باسپانا باعىنىڭ تەتتٸ سەزٸمٸن سەزٸنسٸن دەگەن ويعا بەكٸدٸم. بار ماقساتىم – حالىقتىڭ العىسىن الۋ.
- ٶزٸڭٸز جاقسى بٸلەسٸز, جاقىندا عانا «7-20-25» باعدرالاماسى ٸسكە قوسىلىپ, قۇجات قابىلداۋ باستالدى. العاشقى نەسيە دە بەرٸلدٸ. كەيبٸر ساراپشىلار تۇرعىن ٷي نارىعىنداعى باعا قۇبىلۋى مٷمكٸن دەيدٸ. قۇرىلىس كومپانيياسىنىڭ باسشىسى رەتٸندە سٸزدٸڭ ايتارىڭىز قانداي?
- مەملەكەت تاراپىنان حالىقتى باسپانامەن قامتۋ ٷشٸن تٷرلٸ باعدارلامالار قابىلدانىپ جاتسا, نەگە قۋانباسقا?! سەبەبٸ, ەلمٸزدٸڭ ەربٸر تۇرعىنى تۇرعىن ٷيدٸڭ زاردابىن تارتپاي, كەز كەلگەنٸ باسىنا باسپانا الا السا, ەلدٸگٸمٸزدٸڭ ايعاعى عوي... ەرينە, «7-20-25» باعدارلاماسىنا ٷمٸت ارتقانداردىڭ مٸندەتتٸ تٷردە رەسمي تابىس كٶزٸ بولۋى قاجەت. ەرٸ يپوتەكالىق باعدارلاما بويىنشا نەسيەگە ٷي بەرەتٸن بانككە قۇرىلىسى اياقتالعان پەتەر قاجەت. ال, مەندە ەلٸ دە قۇرىلىس جٷرٸپ جاتىر. مەنٸڭ تەجٸريبەمدە مۇنداي يگٸ باستاما 2016 جىلى باستالىپ كەتكەن بولاتىن. ەشقانداي پايىز قوسىلمايدى. ٷيدٸڭ باعالانعان قارجىسىنىڭ بەلگٸلٸ پايىزىن الدىن الا تٶلەيدٸ, قالعانىن اسىقپاي 5 جىل ٸشٸندە ٶتەپ بٸتۋٸ شارت. سوندىقتان بۇل تۇرعىدا مەملەكەتتٸڭ بٷگٸنگٸ باستاماسىن ەلدەقاشان-اق قولداپ كەلەدٸ ەكەم. تيٸسٸنشە, بۇل دا دۇرىس جولدى باعىتقا العانىمىزدىڭ بەلگٸسٸ شىعار.
- ەندٸ ٷي ساپاسىنا توقتالساق. وسى نارىقتاعى ەرٸپتەستەرٸڭٸزدٸڭ سالعان باسپانالارىنا كٶڭٸلٸڭٸز تولا ما جەنە ٶزدەرٸڭٸز ساپاعا قانشالىقتى مەن بەرەسٸزدەر?
- قاي قۇرىلىس كومپانيياسىن الماڭىز, ٶزٸ تۇرعىزعان ٷيدٸڭ ساپاسىن جامان دەمەيتٸنٸ اقيقات. نارىق زاڭدىلىعى. ٶزٸنٸڭ تاۋارىنان تيتٸمدەي مٸن كٶرەتٸندەردٸ كەزٸكتٸرمەپپٸن. بٸراق, ەركٸم ٶزٸ ٷشٸن جاۋاپ بەرۋٸ قاجەت. سوندىقتان مەن ٷيدٸڭ ساپاسىنا قاتتى مەن بەرەمٸن. سەبەبٸ, قۇرىلىسى اياقتالعان ٷيلەر ۋاقىتشا, ٸس بٸتتٸ, قۋ كەتتٸنٸڭ كەرٸن كەلتٸرەتٸن دٷنيە ەمەس قوي. كٷنٸ ەرتەڭ بٸر جەرٸ قۇلاپ, ۇشىپ كەتٸپ جاتسا ەلدەن ۇيات قوي. تۇتىنۋشىلار ساعان سەنٸپ بار قارجىسىن سالادى, ودان ەرٸ قالعانىن بٶلٸپ تٶلەيدٸ. ال, سٸزدٸڭ ٶنٸمٸڭٸز وعان ساي بولماسا جۇرتتى الداعان بولىپ شىعاسىڭ. بٸز بەتوندى قولدان قۇيامىز. ونىڭ ٶزٸنە تەن كەبەتٸن ۋاقىتى بار. ٸرگەتاسى مىقتى ٷي كەز كەلگەن جاعدايعا تٶتەپ بەرە الاتىنى سٶزسٸز. سونداي-اق, ساتۋ بٶلٸمٸندە ەشكٸمنەن ەشتەڭە جاسىرماي بارلىعىن اشىپ كٶرسەتەمٸز. وندا بارلىعى تايعا تاڭبا باسقانداي بەدەرلەنٸپ تۇر. قانداي تسەمەنت, قانداي قۇم, قانداي ارماتۋرا كەتتٸ, بەرٸ-بەرٸن تۇتىنۋشىعا ايتىپ بەرەمٸز. ەگەر تەك اقشانى عانا كٶزدەسەڭ تەز-تەز تاپسىرىپ, قۇتىلىپ كەتۋگە بولادى. الايدا, بولاشاقتا تٸرنەكتەپ جيناعان ابىرويىڭ مەن بەدەلٸڭە كٶلەڭكە تٷسەرٸ حاق.
- تۇرعىن ٷي نارىعىن رەتەتۋ ٷشٸن قانداي ۇسىنىس ايتار ەدٸڭٸز?
- ەڭ بٸرٸنشٸ ايتىرىم, قازٸر كٶپتەپ سالىنىپ جاتقان ەليتالىق ٷيلەردٸ حالىقتىڭ قالتاسى كٶتەرە بەرمەيدٸ. سوندىقتان, جۇرتتىڭ شاماسى جەتەتٸندەي تۇرعىن ٷيلەردٸ كٶبەيتۋٸمٸز شارت. ال, جەكەلەگەن قۇرىلىس كومپانييالارىنا مەملەكەت تاراپىنان قولداۋ بٸلدٸرٸلٸپ, قارجى بٶلٸنسە نۇر ٷستٸنە نۇر بولاتىن ەدٸ. مەسەلەن, ماعان سونداي قولداۋ تانىتسا سٶزسٸز 150-200 باسپانانى جەرگٸلٸكتٸ ەكٸمدٸككە بەرەتٸن ەدٸم. بۇل ٷيلەردٸ جەتٸم-جەسٸر, كٶپبالالى جەنە جالعىزباستى وتباسىلارعا تاراتىپ, ساۋاپ الۋعا بولادى. سەبەبٸ, مەنٸڭ ٶزٸم دە باسپانا زارىن بٸر كٸسٸدەي تارتقان جانمىن. شەشەمٸز ٶمٸردەن ەرتە ٶتٸپ كەتتٸ, ٶزٸم ول كەزدە جاس ەدٸم. پەتەر جالداپ تۇردىق, بٸرەۋمەن قوڭسىلاس تا بولدىق. سوندا ويلايتىنمىن, «نەگە كەيبٸرەۋلەردٸڭ قوس-قوستان پەتەرٸ بار, نەگە ٶزگەلەردە جوق» دەپ. نەگە بٸز ونسىز دا جاعدايى جاقسى ادامدى بايىتىپ, پەتەرٸنە اقشا تٶلەيمٸز دەگەن سۇراق مازا بەرمەيتٸن. ال, بٸز ۇسىنعان شارتتار ارقىلى جۇرت وسىنداي قيىندىقتاردان قۇتىلا الادى. قالعان قارجىنى 5 جىلعا بٶلٸپ تٶلەسە دە, سوڭىندا ٷي ٶزٸنٸڭ اتىندا قالادى.
سٶزٸمنٸڭ سوڭىندا ايتارىم, حالىقتىڭ الدىنا ادال ەڭبەگٸڭ, ماڭداي تەرٸڭمەن شىقساڭ بەتٸڭ اشىق, جٷزٸن جارقىن بولادى. قاي سالادا جٷرسەك تە ەۋەلٸ قالتا مەن قۇلقىننىڭ قامىن ەمەس, حالىقتىڭ جايىن ويلاۋىمىز كەرەك.
- سۇحباتىڭىزعا راحمەت!
