Búgin jas ádebietshiler jazýshy Muhtar Maǵaýinniń «Shahan Sheri» atty hikaiatyn taldady. Atalǵan taldaýǵa jazýshy Almas Núsip, Qanat Tileýhan jáne Baǵashar Tursynbaiuly qatysty, – dep habarlaidy «Ult aqparat».
Jas jazýshylar «Shahan Sheri» hikaiatyn ǵana emes, qalamgerdiń ómiri men shyǵarmashylyǵyn taldaýǵa tyrysty. Moderator Júsipbek Qorǵasbek Muhtar Maǵaýinniń shyǵarmashylyǵyna qatysty oilaryn ortaǵa sala otyryp, qonaqtardy áńgimege tartty.
Belgili jazýshy Qanat Tileýhannyń aitýynsha, Maǵaýin - Abaidy erte tapqan, onymen birge ósken adam.
«Bul kisi jalpy qalyptasýynyń ózinde erte Abaidy tapqan adam. Abaimen ósken adam. Atasy Maǵaýiia aqsaqal Kereidiń ishinde dáriger Bójei degen bolǵan. Sol ýaqytta baidyń balalaryn oqýǵa jibergen kezde bailar sekem alyp, qaranyń, kedeidiń balalaryn Ombyǵa oqýǵa jiberip otyrǵan. Sol Abai qatty aýyryp jatqan kezde sol dáriger Bójeidi aldyrǵan. Abaidyń halin bilýge, oǵan em-dom jasaýǵa. Sol 15 jastaǵy Maǵaýiia atqosshy bolyp ilesip barǵan. Abaidy eń sońǵy kórgen adamdardyń biri – osy Muqańnyń atasy. Bul kisiniń jazýshy bolýy, shyǵýy da tegin emes. Sonda men el ishinde estigen áńgimeden, Maǵaýiia aqsaqal óziniń oń tizesine otyrǵyzyp alyp, bala Muhtarǵa: «Sen keiin qazaqtyń úlken máshhúr jazýshysy bolasyń» degen sózdi anyq aitqan. Alash ziialylarynyń olardyń otbasynda bolýy, Ahmet pen Mirjaqyptyń, munyń bári, Muqańnyń sol kezde, qalyptasqan kezeńinen bastap ult jazýshysynyń ózi Áýezovti aldyǵa qoiyp, Áýezovti jaqsy kórýi, Áýezovti ózine ustaz esepteýi... Áýezovtiń maqtanyp aitatyny bar ǵoi: «Mende Abai tiliniń mádenieti bar, maqtannyń eń zory - osy» dep aitatyny da tegin emes. Jáne bul kisi ǵalym adam, tarihshy adam. Bul kisiniń shyǵarmashylyǵy týraly aitqan kezde bul kisi jan-jaqty jazýshy. Onyń artyqshylyǵy, ereksheligi desek te bolady. Mysaly, bir jazýshylar bolady, óziniń belgili bir taqyryby bolady. Sol taqyryptyń aiasynda jazady. «Tazynyń ólimin» oqyp otyrsańyz, psihologiialyq týyndy. Biz erterekte oqyǵan «Bir úidiń balalary» degen povesi boldy, ol jerde iýmor bar. «Qara qyz» múlde basqa stil, baiqasańyz. Bul kisi - jazý jaǵynan da arsenaly jan-jaqty, kóp plandy jazýshy», – deidi Qanat Tileýhan.
Al qalamger Almas Núsip Muhtar Maǵaýinniń «Men» degen ǵumyrlyq memýaryn alǵa tarta otyryp, «jazýshy týa bola ma, júre bola ma?» degen suraqtyń jaýabyn qarastyrdy.
«Muhtar Maǵaýinniń zamandy erte tanýy, bala kezinen bastap, «ýyzyna jaryǵan» deidi ǵoi qazaq, ózi týmysy erekshe adam. «Men» degen ǵumyrlyq memýarynda aitady ǵoi, «jazýshy týa bola ma, júre bola ma?» deidi. Sol kezde 50\50 dep baǵa beredi. Tolstoi aitqan «90% izdenis» degenin joqqa shyǵarady. Týmysta bolmasa sende eshteńe bolmaidy, biraq ary qarai mindetti túrde oqý kerek. Sol siiaqty bul kisiniń týmysy da, tabiǵat bergen keremet daryny da bar. Jáne minezi qandai qatqyl, ustamdy, qairatty adam. Bala kezinen bastap Maǵaýiia siiaqty atanyń tárbie berýi, qazirgi ýaqytta adamǵa qoldaý bildirýi týraly nebir treningter ótkizip júrmiz ǵoi, sol siiaqty tárbie men týmys ushtasqan óte bir qairatty, daryndy adamnyń zamanyn der kezinde tanýy jáne ózi de ultshyl adamdardy ómir baqi úlgi tutýy, solardyń jolyn qubyla siiaqty ustap, sol baqytty ustanýy jazýshynyń qai ýaqytta da qazaqtyń joǵalyp bara jatqan nárselerin qai ýaqytta da, qai shyǵarmasyna da kirgizip otyrýy, qazaqtyń quryp bara jatqan qandai da bir qasietterin saqtap qalýy ómirlik baǵyty qylyp ustaǵan adam», – deidi Almas Núsip.
Al moderator Júsipbek Qorǵasbek «Shahan Sherige» oralyp, onyń mán-maǵynasyn ashýǵa baǵyttaityn suraqtardy ortaǵa saldy. Ol ózi oqyǵan shyǵarmany talqylai kele, tereńge úńildi.
«Shahan Sherige» keleiikshi. Men osy povesti oqyp otyrǵan kezde adamdy sýrettegennen kóri ańdy keremet sýretteitinin, jáne adamdy ań siiaqty qylyp sýrettegisi kelgenin baiqadym. Shahan Sherini atyn ǵana Sheri dep qoiyp otyrǵan joq, Shahan Sheri degen jolbarys degen ataýdy berip otyr ǵoi. Onyń atyn ǵana solai qoiyp otyrǵan joq. Otarlaýshylardyń ulyǵynyń aldyna keledi ǵoi, sol kezde búkil ústindegi kiiminiń barlyǵy jolbarystyń terisinen tigilgen deidi. Syrt kiimi ǵana emes, ishindegi bar kiimi, tipti aiaq kiimi de jolbarystyń terisinen tigilgen deidi. Sóitip bul Maǵaýinniń «Shahan Sherini» jalpy qazaqty joǵary qoiǵysy kelgeni me, joq álde sondai bir qazaqtyń obrazyn jasap, biz osyndai deńgeige kúrespen, ólmeitin kúres jasamasaq bizdiń jolymyzda basqa múmkinshilik joq degendi sol kezde aitqysy kelip tur ma? Biz ańsha kúresip ótýimiz kerek, ańsha kúresip Táýelsizdikke jetýimiz kerek degen ideia jatqan joq pa osy jerde?», – degen suraqtardy ortaǵa saldy Júispbek Qorǵasbek.
Bul suraqtardyń astaryna úńilgen jas jazýshy Baǵashar Tursynbaiuly jazýshynyń jazý stilimen qatar, onyń derekti shyǵarmalar tarihyna da tereń boilaǵan jazýshy ekenin alǵa tartty.
«Ulttyń joǵalǵan nárselerin jáne bar nársesin saqtaý degen nárse, «Tazynyń ólimi» de sondai shyǵarma, «Shahan Sherisi» de sondai shyǵarma. Biraq endi bul shyǵarmanyń negizi bar. Ózi jazatyndai, Túrkistan okrýginde shyǵatyn bir basylymnyń ańshy Shahan týraly derek oqiǵany osy shyǵarmanyń sońynda aitady ǵoi. Ol Syr boiynda bolǵan, Ile boiynda bolǵan, ol jalpy bir shahan ba, birneshe adam ba deitindei naqty negizi bar. Ol arhivte kóp jumys istegen adam. Jalpy ondai tásil Maǵaýin aqsaqaldyń bolmysyna kelmeidi. Shyn máninde, qazaqtyń rýhyna, Táýelsizdigine, onyń jáne bodan bolyp qalǵanyna kúiine otyryp, biraq kúresý kerek ekenin de, sol rýhty joǵaltpaý kerek ekenin, minezdi joǵaltpaý kerek ekenin jazady. Biraq endi qazaq ózi dál sol Shahandai ashyndy ma, ashynbady ma degen de saýaldar jatyr dep oilaimyn», – dedi B.Tursynbaiuly.
Shahan Sheri men jolbarystyń arasynda bir keremet parallizm bar ekenin aitqan Almas Núsip birneshe mysal keltirdi.
«Mysaly, Shahan shyǵarmanyń basynda kádimgidei óz eline ókpelep, aǵaiyndaryna ókpelep, Qapshaǵaidyń arasyndaǵy qamysqa baryp, jalǵyz ózi turady. Sodan keiin onyń balasyn jolbarys alyp ketedi, áieliniń basyn julady. Sóitip ekeýin óltirgennen keiin Shahanda jolbarysqa degen kek paida bolady da, ómir baqi sol jolbarys qyrýmen ainalysyp ketedi, men ólgen adammyn dep. Soǵan uqsas nárse, jolbarystyń bári adamǵa shaba bermeidi. Júz jylda bir týatyn jalmaýyz dep aitady. Jazýshynyń ózi keiipkerlerine salady. Bul jerde eń tańǵalatyn nárse, jolbarys taqyryby sumdyq zerttelgen. Bir ashylmai qalǵan nárse joq. Sol jerde jolbarys jaidan-jai adamǵa shappaidy. Ol birinshiden, adamnan bir zábir kórgen. Bir jerine oq tigen, bir kemistigi bar, sodan jalmaýyzǵa ainalady. Alyp jeitin eń ońai olja – adam. Ekeýiniń taǵdyry óte uqsas. Jolbarystyń taǵdyry men adamnyń taǵdyry. Bul jerde Shahannyń aǵaiyndardan alys ketýi – bul jalpy qazaqtyń jerinen aiyryla bastaǵan kezi. Sol kezdegi qazaqtyń eldikten aiyryla bastaǵan kezi. Sosyn it-qusqa jem boldyq degen nárse. Sosyn jolbarystyń qanshyǵy men shónjigimen birge uiasynda jatqan kezde sheginis arqyly onyń da kezinde Talǵar taýynyń arasynda keremet ómir súrgenin, sol jerdi ómir baqi saǵynatynyn aitady. Ol da kezinde qosaiaqtylardyń kelýimen enesi qaqpanǵa túsip, balasy qashyp osy Qapshaǵaidyń qumyna keledi. Qamystyń arasyna. Ol da jerinen aiyryldy, adam da jerinen aiyryldy. Osyndai eki taǵdyrdy sońyna deiin birge alyp otyrady», – dedi Almas Núsip.
