بٷگٸن جاس ەدەبيەتشٸلەر جازۋشى مۇحتار ماعاۋيننٸڭ «شاحان شەرٸ» اتتى حيكاياتىن تالدادى. اتالعان تالداۋعا جازۋشى الماس نٷسٸپ, قانات تٸلەۋحان جەنە باعاشار تۇرسىنبايۇلى قاتىستى, – دەپ حابارلايدى «ۇلت اقپارات».
جاس جازۋشىلار «شاحان شەرٸ» حيكاياتىن عانا ەمەس, قالامگەردٸڭ ٶمٸرٸ مەن شىعارماشىلىعىن تالداۋعا تىرىستى. مودەراتور جٷسٸپبەك قورعاسبەك مۇحتار ماعاۋيننٸڭ شىعارماشىلىعىنا قاتىستى ويلارىن ورتاعا سالا وتىرىپ, قوناقتاردى ەڭگٸمەگە تارتتى.
بەلگٸلٸ جازۋشى قانات تٸلەۋحاننىڭ ايتۋىنشا, ماعاۋين - ابايدى ەرتە تاپقان, ونىمەن بٸرگە ٶسكەن ادام.
«بۇل كٸسٸ جالپى قالىپتاسۋىنىڭ ٶزٸندە ەرتە ابايدى تاپقان ادام. ابايمەن ٶسكەن ادام. اتاسى ماعاۋييا اقساقال كەرەيدٸڭ ٸشٸندە دەرٸگەر بٶجەي دەگەن بولعان. سول ۋاقىتتا بايدىڭ بالالارىن وقۋعا جٸبەرگەن كەزدە بايلار سەكەم الىپ, قارانىڭ, كەدەيدٸڭ بالالارىن ومبىعا وقۋعا جٸبەرٸپ وتىرعان. سول اباي قاتتى اۋىرىپ جاتقان كەزدە سول دەرٸگەر بٶجەيدٸ الدىرعان. ابايدىڭ حالٸن بٸلۋگە, وعان ەم-دوم جاساۋعا. سول 15 جاستاعى ماعاۋييا اتقوسشى بولىپ ٸلەسٸپ بارعان. ابايدى ەڭ سوڭعى كٶرگەن ادامداردىڭ بٸرٸ – وسى مۇقاڭنىڭ اتاسى. بۇل كٸسٸنٸڭ جازۋشى بولۋى, شىعۋى دا تەگٸن ەمەس. سوندا مەن ەل ٸشٸندە ەستٸگەن ەڭگٸمەدەن, ماعاۋييا اقساقال ٶزٸنٸڭ وڭ تٸزەسٸنە وتىرعىزىپ الىپ, بالا مۇحتارعا: «سەن كەيٸن قازاقتىڭ ٷلكەن مەشھٷر جازۋشىسى بولاسىڭ» دەگەن سٶزدٸ انىق ايتقان. الاش زييالىلارىنىڭ ولاردىڭ وتباسىندا بولۋى, احمەت پەن مٸرجاقىپتىڭ, مۇنىڭ بەرٸ, مۇقاڭنىڭ سول كەزدە, قالىپتاسقان كەزەڭٸنەن باستاپ ۇلت جازۋشىسىنىڭ ٶزٸ ەۋەزوۆتٸ الدىعا قويىپ, ەۋەزوۆتٸ جاقسى كٶرۋٸ, ەۋەزوۆتٸ ٶزٸنە ۇستاز ەسەپتەۋٸ... ەۋەزوۆتٸڭ ماقتانىپ ايتاتىنى بار عوي: «مەندە اباي تٸلٸنٸڭ مەدەنيەتٸ بار, ماقتاننىڭ ەڭ زورى - وسى» دەپ ايتاتىنى دا تەگٸن ەمەس. جەنە بۇل كٸسٸ عالىم ادام, تاريحشى ادام. بۇل كٸسٸنٸڭ شىعارماشىلىعى تۋرالى ايتقان كەزدە بۇل كٸسٸ جان-جاقتى جازۋشى. ونىڭ ارتىقشىلىعى, ەرەكشەلٸگٸ دەسەك تە بولادى. مىسالى, بٸر جازۋشىلار بولادى, ٶزٸنٸڭ بەلگٸلٸ بٸر تاقىرىبى بولادى. سول تاقىرىپتىڭ اياسىندا جازادى. «تازىنىڭ ٶلٸمٸن» وقىپ وتىرساڭىز, پسيحولوگييالىق تۋىندى. بٸز ەرتەرەكتە وقىعان «بٸر ٷيدٸڭ بالالارى» دەگەن پوۆەسٸ بولدى, ول جەردە يۋمور بار. «قارا قىز» مٷلدە باسقا ستيل, بايقاساڭىز. بۇل كٸسٸ - جازۋ جاعىنان دا ارسەنالى جان-جاقتى, كٶپ پلاندى جازۋشى», – دەيدٸ قانات تٸلەۋحان.
ال قالامگەر الماس نٷسٸپ مۇحتار ماعاۋيننٸڭ «مەن» دەگەن عۇمىرلىق مەمۋارىن العا تارتا وتىرىپ, «جازۋشى تۋا بولا ما, جٷرە بولا ما?» دەگەن سۇراقتىڭ جاۋابىن قاراستىردى.
«مۇحتار ماعاۋيننٸڭ زاماندى ەرتە تانۋى, بالا كەزٸنەن باستاپ, «ۋىزىنا جارىعان» دەيدٸ عوي قازاق, ٶزٸ تۋمىسى ەرەكشە ادام. «مەن» دەگەن عۇمىرلىق مەمۋارىندا ايتادى عوي, «جازۋشى تۋا بولا ما, جٷرە بولا ما?» دەيدٸ. سول كەزدە 50\50 دەپ باعا بەرەدٸ. تولستوي ايتقان «90% ٸزدەنٸس» دەگەنٸن جوققا شىعارادى. تۋمىستا بولماسا سەندە ەشتەڭە بولمايدى, بٸراق ارى قاراي مٸندەتتٸ تٷردە وقۋ كەرەك. سول سيياقتى بۇل كٸسٸنٸڭ تۋمىسى دا, تابيعات بەرگەن كەرەمەت دارىنى دا بار. جەنە مٸنەزٸ قانداي قاتقىل, ۇستامدى, قايراتتى ادام. بالا كەزٸنەن باستاپ ماعاۋييا سيياقتى اتانىڭ تەربيە بەرۋٸ, قازٸرگٸ ۋاقىتتا ادامعا قولداۋ بٸلدٸرۋٸ تۋرالى نەبٸر ترەنينگتەر ٶتكٸزٸپ جٷرمٸز عوي, سول سيياقتى تەربيە مەن تۋمىس ۇشتاسقان ٶتە بٸر قايراتتى, دارىندى ادامنىڭ زامانىن دەر كەزٸندە تانۋى جەنە ٶزٸ دە ۇلتشىل ادامداردى ٶمٸر باقي ٷلگٸ تۇتۋى, سولاردىڭ جولىن قۇبىلا سيياقتى ۇستاپ, سول باقىتتى ۇستانۋى جازۋشىنىڭ قاي ۋاقىتتا دا قازاقتىڭ جوعالىپ بارا جاتقان نەرسەلەرٸن قاي ۋاقىتتا دا, قاي شىعارماسىنا دا كٸرگٸزٸپ وتىرۋى, قازاقتىڭ قۇرىپ بارا جاتقان قانداي دا بٸر قاسيەتتەرٸن ساقتاپ قالۋى ٶمٸرلٸك باعىتى قىلىپ ۇستاعان ادام», – دەيدٸ الماس نٷسٸپ.
ال مودەراتور جٷسٸپبەك قورعاسبەك «شاحان شەرٸگە» ورالىپ, ونىڭ مەن-ماعىناسىن اشۋعا باعىتتايتىن سۇراقتاردى ورتاعا سالدى. ول ٶزٸ وقىعان شىعارمانى تالقىلاي كەلە, تەرەڭگە ٷڭٸلدٸ.
«شاحان شەرٸگە» كەلەيٸكشٸ. مەن وسى پوۆەستٸ وقىپ وتىرعان كەزدە ادامدى سۋرەتتەگەننەن كٶرٸ اڭدى كەرەمەت سۋرەتتەيتٸنٸن, جەنە ادامدى اڭ سيياقتى قىلىپ سۋرەتتەگٸسٸ كەلگەنٸن بايقادىم. شاحان شەرٸنٸ اتىن عانا شەرٸ دەپ قويىپ وتىرعان جوق, شاحان شەرٸ دەگەن جولبارىس دەگەن اتاۋدى بەرٸپ وتىر عوي. ونىڭ اتىن عانا سولاي قويىپ وتىرعان جوق. وتارلاۋشىلاردىڭ ۇلىعىنىڭ الدىنا كەلەدٸ عوي, سول كەزدە بٷكٸل ٷستٸندەگٸ كيٸمٸنٸڭ بارلىعى جولبارىستىڭ تەرٸسٸنەن تٸگٸلگەن دەيدٸ. سىرت كيٸمٸ عانا ەمەس, ٸشٸندەگٸ بار كيٸمٸ, تٸپتٸ اياق كيٸمٸ دە جولبارىستىڭ تەرٸسٸنەن تٸگٸلگەن دەيدٸ. سٶيتٸپ بۇل ماعاۋيننٸڭ «شاحان شەرٸنٸ» جالپى قازاقتى جوعارى قويعىسى كەلگەنٸ مە, جوق ەلدە سونداي بٸر قازاقتىڭ وبرازىن جاساپ, بٸز وسىنداي دەڭگەيگە كٷرەسپەن, ٶلمەيتٸن كٷرەس جاساماساق بٸزدٸڭ جولىمىزدا باسقا مٷمكٸنشٸلٸك جوق دەگەندٸ سول كەزدە ايتقىسى كەلٸپ تۇر ما? بٸز اڭشا كٷرەسٸپ ٶتۋٸمٸز كەرەك, اڭشا كٷرەسٸپ تەۋەلسٸزدٸككە جەتۋٸمٸز كەرەك دەگەن يدەيا جاتقان جوق پا وسى جەردە?», – دەگەن سۇراقتاردى ورتاعا سالدى جٷٸسپبەك قورعاسبەك.
بۇل سۇراقتاردىڭ استارىنا ٷڭٸلگەن جاس جازۋشى باعاشار تۇرسىنبايۇلى جازۋشىنىڭ جازۋ ستيلٸمەن قاتار, ونىڭ دەرەكتٸ شىعارمالار تاريحىنا دا تەرەڭ بويلاعان جازۋشى ەكەنٸن العا تارتتى.
«ۇلتتىڭ جوعالعان نەرسەلەرٸن جەنە بار نەرسەسٸن ساقتاۋ دەگەن نەرسە, «تازىنىڭ ٶلٸمٸ» دە سونداي شىعارما, «شاحان شەرٸسٸ» دە سونداي شىعارما. بٸراق ەندٸ بۇل شىعارمانىڭ نەگٸزٸ بار. ٶزٸ جازاتىنداي, تٷركٸستان وكرۋگٸندە شىعاتىن بٸر باسىلىمنىڭ اڭشى شاحان تۋرالى دەرەك وقيعانى وسى شىعارمانىڭ سوڭىندا ايتادى عوي. ول سىر بويىندا بولعان, ٸلە بويىندا بولعان, ول جالپى بٸر شاحان با, بٸرنەشە ادام با دەيتٸندەي ناقتى نەگٸزٸ بار. ول ارحيۆتە كٶپ جۇمىس ٸستەگەن ادام. جالپى ونداي تەسٸل ماعاۋين اقساقالدىڭ بولمىسىنا كەلمەيدٸ. شىن مەنٸندە, قازاقتىڭ رۋحىنا, تەۋەلسٸزدٸگٸنە, ونىڭ جەنە بودان بولىپ قالعانىنا كٷيٸنە وتىرىپ, بٸراق كٷرەسۋ كەرەك ەكەنٸن دە, سول رۋحتى جوعالتپاۋ كەرەك ەكەنٸن, مٸنەزدٸ جوعالتپاۋ كەرەك ەكەنٸن جازادى. بٸراق ەندٸ قازاق ٶزٸ دەل سول شاحانداي اشىندى ما, اشىنبادى ما دەگەن دە ساۋالدار جاتىر دەپ ويلايمىن», – دەدٸ ب.تۇرسىنبايۇلى.
شاحان شەرٸ مەن جولبارىستىڭ اراسىندا بٸر كەرەمەت پارالليزم بار ەكەنٸن ايتقان الماس نٷسٸپ بٸرنەشە مىسال كەلتٸردٸ.
«مىسالى, شاحان شىعارمانىڭ باسىندا كەدٸمگٸدەي ٶز ەلٸنە ٶكپەلەپ, اعايىندارىنا ٶكپەلەپ, قاپشاعايدىڭ اراسىنداعى قامىسقا بارىپ, جالعىز ٶزٸ تۇرادى. سودان كەيٸن ونىڭ بالاسىن جولبارىس الىپ كەتەدٸ, ەيەلٸنٸڭ باسىن جۇلادى. سٶيتٸپ ەكەۋٸن ٶلتٸرگەننەن كەيٸن شاحاندا جولبارىسقا دەگەن كەك پايدا بولادى دا, ٶمٸر باقي سول جولبارىس قىرۋمەن اينالىسىپ كەتەدٸ, مەن ٶلگەن اداممىن دەپ. سوعان ۇقساس نەرسە, جولبارىستىڭ بەرٸ ادامعا شابا بەرمەيدٸ. جٷز جىلدا بٸر تۋاتىن جالماۋىز دەپ ايتادى. جازۋشىنىڭ ٶزٸ كەيٸپكەرلەرٸنە سالادى. بۇل جەردە ەڭ تاڭعالاتىن نەرسە, جولبارىس تاقىرىبى سۇمدىق زەرتتەلگەن. بٸر اشىلماي قالعان نەرسە جوق. سول جەردە جولبارىس جايدان-جاي ادامعا شاپپايدى. ول بٸرٸنشٸدەن, ادامنان بٸر زەبٸر كٶرگەن. بٸر جەرٸنە وق تيگەن, بٸر كەمٸستٸگٸ بار, سودان جالماۋىزعا اينالادى. الىپ جەيتٸن ەڭ وڭاي ولجا – ادام. ەكەۋٸنٸڭ تاعدىرى ٶتە ۇقساس. جولبارىستىڭ تاعدىرى مەن ادامنىڭ تاعدىرى. بۇل جەردە شاحاننىڭ اعايىنداردان الىس كەتۋٸ – بۇل جالپى قازاقتىڭ جەرٸنەن ايىرىلا باستاعان كەزٸ. سول كەزدەگٸ قازاقتىڭ ەلدٸكتەن ايىرىلا باستاعان كەزٸ. سوسىن يت-قۇسقا جەم بولدىق دەگەن نەرسە. سوسىن جولبارىستىڭ قانشىعى مەن شٶنجٸگٸمەن بٸرگە ۇياسىندا جاتقان كەزدە شەگٸنٸس ارقىلى ونىڭ دا كەزٸندە تالعار تاۋىنىڭ اراسىندا كەرەمەت ٶمٸر سٷرگەنٸن, سول جەردٸ ٶمٸر باقي ساعىناتىنىن ايتادى. ول دا كەزٸندە قوساياقتىلاردىڭ كەلۋٸمەن ەنەسٸ قاقپانعا تٷسٸپ, بالاسى قاشىپ وسى قاپشاعايدىڭ قۇمىنا كەلەدٸ. قامىستىڭ اراسىنا. ول دا جەرٸنەن ايىرىلدى, ادام دا جەرٸنەن ايىرىلدى. وسىنداي ەكٸ تاعدىردى سوڭىنا دەيٸن بٸرگە الىپ وتىرادى», – دەدٸ الماس نٷسٸپ.
