Foto: ashyq derekkózden
Halyqtyń reprodýktivti densaýlyǵyn qorǵaý – memleketimizdiń densaýlyq saqtaý salasyndaǵy basty baǵyttardyń biri, dep otyr mamandar.
Qazirgi tańda Qazaqstanda 20 mln-nan astam halyq tursa, onyń 10 mln-nan astamy áielder, 4 mln-nan astam fertildi jastaǵy áielder jáne 6 mln-nan astam balalar. 15-17 jastaǵy jasóspirimder sany 987 450 (qyzdar-477 378, uldar -501 072) bolsa, jasóspirimder arasyndaǵy erte jynystyq qatynas 16,5 jasty quraidy.
Mamandardyń aitýy boiynsha sońǵy 5 jylda jasóspirimder arasynda bosaný sany 37%-ǵa tómendedi jáne túsik jasaý úlesi 36%-ǵa tómendedi. Jalpy alǵanda, 15 jastan 18 jasqa deiingi júkti qyzdar sany 41%-ǵa azaiypty.
Sonymen qatar, halyqtyń reprodýktivti minez-qulqyn zertteý nátijesi boiynsha, jasóspirimderdiń kontratseptsiiamen qamtylýy tómen, iaǵni 30%-y quraǵan.
"Memleket tarapynan halyqtyń densaýlyǵyn saqtaý salasyna qomaǵai qarjylandyrý, materialdyq jabdyqtaý boiynsha únemi qoldaý kórsetilýde. Sonymen qatar ana men balanyń quqyǵyn qorǵaý, áleýmettik jáne densaýlyq jaǵdaiyn jasaý týraly túrli qorlar, keńester men qoǵamdyq uiymdar jumys isteýde. Halyqaralyq uiymdar tarapynan da únemi praktikalyq qoldaý kórsetiledi. Osyǵan qaramastan, jasóspirimder arasynda bosaný men túsik jasatý, jynystyq jolmen beriletin infektsiialar, ana men bala ólimi faktileri oryn alýda. Sondyqtan bul sala áleýmettik kómekti qajet etetin eń ózekti máselege ainaldy", -dep otyr QR Parlament Senaty depýtaty, QR Prezidentiniń janyndaǵy Áielder isteri jáne otbasylyq-demografiialyq saiasat jónindegi ulttyq komissiia múshesi Lázzat Qaltaeva.
Dúniejúzilik densaýlyq saqtaý uiymy jyl saiyn búkil álemde 15-19 jas aralyǵyndaǵy 12 mln. qyz bala ana atanatyn bolsa, onyń 777 myńy - 15 jasqa deiingi jasóspirim ekenin málimdep otyr.
"Jynystyq qatynastyń erte bastalýy osy saladaǵy bilimniń tómendigimen, kontratseptsiianyń quraldary men ádisteri týraly nashar bilýmen jáne olardy jetkiliksiz qoldanýmen birge jasóspirimderde júktiliktiń ósýine, túsik jasatýdyń kóbeiýine jáne jasóspirimderdiń reprodýktivti densaýlyǵynyń nasharlaýyna ákeledi. Sonymen qatar, jasóspirimderdiń jasy neǵurlym jas bolsa, soǵurlym olar túsik jasatady. Qyzdar men jasóspirimderdiń reprodýktivti fýnktsiiasy men somatikalyq densaýlyǵynyń buzylýy bala týýǵa jáne bolashaqta ana men náreste óliminiń koeffitsientterine tikelei áser etedi.Ókinishke orai, Qazaqstanda túsik túsirý áli de bala týýdy retteýdiń keń taralǵan tájiribesi bolyp tabylady", -deidi Lázzat Jańylysqyzy.
Mamannyń sózinshe, aborttyń negizgi sebepteri — jynystyq zorlyq-zombylyqtan bolǵan júktilik, seriktestiń balaly bolǵysy kelmeýi, ajyrasý, jumysynan aiyrylý, sondai-aq áielderdiń reprodýktivti densaýlyqty saqtaý úshin aqparattylyǵy men ortaq jaýapkershiliginiń tómendigi.
Reprodýktivti densaýlyqqa áser etetin faktorlar:ómir salty, iaǵni sozylmaly stress, fizikalyq belsendiliktiń tómendigi, bei-bereket jynystyq qatynas; jaman ádetter (alkogolge táýeldilik), sýsyndar, temeki shegý jáne ekologiia, tabiǵi ortanyń lastanýy men áleýmettik orta, iaǵni tómen kúnkóris deńgeii, jumyssyzdyq eken.
.jpg)
