Árbir memlekettiń damý deńgeii men jarqyn bolashaqqa jasaǵan strategiialyq baǵyttarynyń laiyqty júzege asýy eń áýeli adami kapitalǵa tikelei bailanysty ekeni belgili. Bul dáleldeýdi qajet etpeitin aksioma. Iaǵni, zamanǵa sai bilimmen qarýlanǵan ári mádenieti bai adamdar el tuǵyryn qalyptastyrady, memleketti ilgeri bastyrady, halyqty jańa satyǵa kóteredi.
Sonymen birge, eldiń órkeniet deńgeii de azamattardyń parasattylyǵymen, olardyń ishki rýhani qundylyǵymen ólshenedi. Bul oraida, álemdik tájiribe kórsetkendei, jalpy halyqtyń basym bóligin jastar quraityn jáne bilim berý júiesi ornyqty qalyptasqan elderdiń tabysqa jetý múmkindigi ózgelerge qaraǵanda áldeqaida joǵary ekenin san ret dálendengen.
Adami kapitaldyń negizgi kózi – jastar ekeni daýsyz. Sondyqtan da búgingi kúni elimiz «Qazaqstan-2050» Strategiiasynda aiqyndalǵan mindetter men maqsattarǵa sáikes, memleket damýynyń jańa baǵytyna bet burdy. Onyń maqsaty – berekeli qoǵam qurý, Qazaqstannyń álemdegi eń damyǵan 30 eldiń qatarynda bolýy. Bul maqsattarǵa jetý úshin «Qazaqstan-2050» Strategiiasy uzaqmerzimdi basymdyqtardy iske asyrýdy qarastyrady. Basymdyqtardyń biri retinde jastardyń jan-jaqty damý joldaryn da aitýǵa bolar. Jastardy tárbieleýde jaýapty azamat beinesin qalyptastyrý da jeke aitylǵan. «Bizdiń jastarymyz oqýǵa, jańa ǵylym-bilimdi igerýge, jańa mashyqtar alýǵa, bilim men tehnologiiany kúndelikti ómirde sheber de tiimdi paidalanýǵa tiis.
Memlekettiń osy bastamalary kezinde aǵa býynnyń ornyn basý úshin jańa tolqyn kelýde jáne ol tolyǵymen tabiǵi zańdylyq. Osy oraida, jastardyń ózimen birge jańa lep, intellektýaldyq jańashyldyqty ala kelýi, jastardyń bilimdiligi, olardyń rýhani qundylyqtardy boiyna sińirgen jańasha kózqarastary, saiasi mádenieti bizdiń qoǵamymyzdyń damýynyń betalysyn aiqyndaityny da belgili.
Bizdiń ult jas, sebebi, eldiń árbir ekinshi turǵyny áli 30 jasqa tolmaǵan. Halyqtyń jalpy sanyndaǵy jas qazaqstandyqtardyń úlesi álemdegi ortasha kórsetkishten asyp túsedi.
Sondyqtan, biylǵy jyly óziniń táýelsiz damýynda 30 jyldyq belesine bara jatqan Qazaqstan úshin dáiekti jastar saiasaty árqashan tán ekenin atap ótýimiz kerek.
"Nur Otan" partiiasynyń Tóraǵasy – Elbasy Nursultan Nazarbaev pen Qazaqstan Respýblikasynyń Prezidenti Qasym-Jomart Toqaev jastar problemalaryn qoldaý men ýaqtyly sheshýdiń mańyzdylyǵyn atap ótip, óskeleń urpaqqa árqashan erekshe kóńil bólip keledi.
Jastar ózgeristerge beiim. Búginde olar innovatsiiany, jańa tehnologiialardy qoldanýda aldyńǵy qatarda. Jastarda sarqylmaityn energiia, jańa ideialardy qalyptastyrý qabileti jáne optimizmniń joǵary deńgeii erekshelendiredi.
Jastardyń áleýetin tiimdi paidalaný jáne jastardyń energiiasyn elimizdiń qazirgi jáne senimdi bolashaǵyn qurýǵa baǵyttaý mańyzdy. Bul, ásirese, koronavirýstyq pandemiiadan týyndaǵan buryn-sońdy bolmaǵan jahandyq daǵdarys tusynda asa qajet. Onyń saldaryn eńserý standartty emes ideialar men sheshimderdi, barlyq syndarly kúshterdi, ásirese jastardy jumyldyrýdy talap etedi. Ol úshin jas urpaqqa ýaqtyly qoldaý kórsetý, ózin-ózi júzege asyrý, eńbek etý, bilim alý, ómir súrý sapasyn jaqsartý úshin jańa múmkindikter ashý mańyzdy.
Sondyqtan "Nur Otan" partiiasynyń jastar qanaty – "Jas Otan" elimizdiń 20 jyldyq tarihy bar, elimizdiń jas azamattarynyń keń sanatynyń múddelerin bildiretin iri jastar uiymy retinde óziniń negizgi maqsaty-jas qazaqstandyqtardyń jan – jaqty damýy men ózin-ózi júzege asyrýy úshin jaǵdai jasaidy.
"Jas Otan" - búginde elimizdiń barlyq 17 óńirinde filialdary bar jalǵyz jastar birlestigi. Qalalar men aýdandarda, iri kásiporyndar men joǵary oqý oryndarynda 534 bólimshesi jumys isteidi.
Qazaqstan Respýblikasynyń Táýelsizdiginiń alǵashqy kúnderinen bastap jastar saiasaty memlekettiń basty basymdyqtarynyń biri bolyp qala berdi. Qazaqstan Respýblikasynyń Tuńǵysh Prezidenti – Elbasy, "Nur Otan" partiiasynyń kóshbasshysy N.Á. Nazarbaevtyń udaiy nazary men qamqorlyǵynyń arqasynda jastardyń damýy men ózin-ózi júzege asyrýy úshin berik irgetas qalyptasty.
Búginde 14-29 jas aralyǵyndaǵy azamattar 3,8 mln adamdy nemese halyqtyń 21% - yn quraidy. 14-35 jas aralyǵyndaǵy qazaqstandyqtardyń sany - 6,1 mln adam nemese 33%. Bul joǵary synyp oqýshylary, stýdentter, jumys isteitin jastar, sonymen qatar NEET sanaty.
2016 jyly "Jas Otan" bastamasy boiynsha volonterlik mádeniet pen volonterlik bastamalardy damytý maqsatynda "volonterlik qyzmet týraly" Qazaqstan Respýblikasynyń Zańy qabyldandy.
"Ulttyq volonterlik jeli"quryldy. "Qazaqstan Eriktiler ligasy" iri eriktiler uiymy Almaty qalasynda Qysqy Ýniversiada-2017 ótkizýge qatysýdyń biregei tájiribesine ie. Jalpy, búginde 200-den astam volonterlik uiymǵa 50 myńnan astam erikti jumyldyrylǵan.
Qazaqstan Respýblikasynyń Prezidenti Qasym-Jomart Toqaev 2020 jyldy – «Eriktiler jyly» dep jariialady.
Jastardyń bilimge teń qol jetkizýin qamtamasyz etý Táýelsiz Qazaqstannyń jastar saiasatynyń negizgi elementi boldy.
El jastarynyń tegin bilim alýǵa múmkindikteri mol. 1999 jyldan bastap joǵary oqý oryndaryndaǵy granttar sany 3,5 eseden astam ósti. 2019 jyly biýdjettik negizde 604,3 myń jastardyń 227 myńy, iaǵni barlyq joǵary oqý oryndary stýdentteriniń úshten biri oqytyldy.
"Barshaǵa arnalǵan tegin tehnikalyq bilim" baǵdarlamasy jumys isteidi, ol boiynsha jastar naryqta suranysqa ie mamandyqtardy alady. 2021 jylǵa deiin 670 myń adam oqytý kózdelgen.
Elbasy "Bolashaq"baǵdarlamasy aiasynda jastardy álemniń úzdik ýniversitetterinde oqytý jalǵasýda. Mundai teńdessiz múmkindikti 13 myńnan astam jas qazaqstandyq aldy, olardyń kópshiligi qazir Qazaqstannyń túkpir-túkpirinde eńbek etýde.
Nazarbayev University-de úzdik halyqaralyq standarttar boiynsha bilim alýǵa jaǵdai jasalǵan. 2010 jyldan bastap bul múmkindikti 3 782 stýdent paidalandy.
Búkil álemdi dúr silkindirgen koronavirýstyq Pandemiia búkil adamzat úshin jańa synaq boldy. Qazaqstandyq jastar "Jas Otan" bastamasyna ún qosyp, "Biz Birgemiz!"karantin jaǵdaiynda ómirlik qiyn jaǵdaiǵa tap bolǵan 300 myńnan astam azamattarǵa áleýmettik paketter men antiseptikalyq jiyntyqtardy jetkizildi.
Volonterler sondai-aq blokposttar men taratý oryndarynda koronavirýstyq infektsiianyń aldyn-alý boiynsha túsindirý jumystaryn júrgizdi.
Osy jetistikterdiń barlyǵy aǵa-býyn tarapynan teńdessiz qoldaýdyń nátijesi bolyp tabylady, ol qolaily áleýmettik ortany, bilim alý úshin jaǵdai men jastardyń úilesimdi tulǵalyq ósýin qamtamasyz etedi.
Búginde álem óziniń damýynyń kúrdeli kezeńin bastan ótkerip jatqanyn kórip otyrmyz. Jahandyq belgisizdik, koronavirýstyq pandemiianyń saldary búkil ǵalamshardaǵy adamdardyń, sonyń ishinde jastardyń ómirine túzetýler engizýdi jalǵastyrýda. Álem elderi-osy jahandyq syn-qaterlerge barabar sharalar izdeýde.
Halyqaralyq tájiribe kórsetip otyrǵandai, búginde EYDU elderi biliktilikti arttyrý jáne eńbek naryǵynyń talaptaryna beiimdelý, jastar uiymdarynyń bastamashylyq jobalyq qyzmetin qoldaý, sondai-aq jastardyń qoǵam men memleket ómirine qatysýyn keńeitý arqyly jastardy jumyspen qamtýdy yntalandyrýǵa erekshe kóńil bóledi.
Bul baǵyttar jastardy aldaǵy ózgeristerge daiyndaý úshin asa mańyzdy, al olardyń sheńberinde qabyldanatyn sharalar – jastar tarapynan bilikke degen senimsizdiktiń artýyna barabar jaýap bolyp tabylady.
«Nur Otan» partiiasynyń Tóraǵasy N.Á. Nazarbaevtyń tapsyrmasyna sáikes 2019 jylǵy 21 tamyz aiyndaǵy 2025 jylǵa deiingi «Jastar – Otanǵa!» baǵdarlamasy ázirlenýde.
Baǵdarlama jastardyń jan-jaqty damýyna qol jetkizýdiń negizgi mindetterin qarastyrady jáne jas qazaqstandyqtardyń eń ózekti máselelerin sheshýge baǵyttalady.
Sonymen qatar, baǵdarlama aiasynda naqty bes baǵyt anyqtalǵan. Ol jastardyń azamattyq belsendiligin arttyrý, sapaly bilim berý, jas otbasylardy qoldaý jáne qoljetimdi baspana, tulǵalyq damý jáne jastardyń bos ýaqytyn tiimdi ótkizýge baǵyttalǵan.
"Jastar –Otanǵa" baǵdarlamasyna qoiylǵan mindetterdi sheshýge qol jetkizý úshin negizgi sharalar da usynylǵan. Bul, eń aldymen, sharalar kesheni bar óńirlik jol kartalaryn qabyldaý; jastar úshin belgilengen kvota boiynsha 20% partiiaishilik praimerizder jolymen qalyptastyrylatyn talantty, jas saiasi kadrlar pýlyn qalyptastyrý; memlekettik organdar tarapynan jastar problemalaryn sheshýdi júieli baqylaý úshin "Jas Otan" MK, "Nur Otan" partiiasynyń resýrstary men áleýetin paidalaný.
Baǵdarlamada jastardyń áleýmettik mańyzy bar máselelerdi sheshýge saiasi qatysýynyń tómen paiyzynyń problemasy atap ótildi. Ókinishke orai, tájiribe kórsetkendei, jastar negizinen áleýmettik jelilerdegi túsiniktemelermen shekteledi, sonymen birge ártúrli máselelerdi sheshýge naqty qatysýǵa umtylmaidy. Sondyqtan "Jastar-Otanǵa" baǵdarlamasynda volonterlik, partiialyq-saiasi qyzmet, ÚEU, jastar uiymdary men basqa da bastamashyl toptardyń jumysyna qatysý siiaqty quraldardy paidalaný arqyly jastardyń saiasi ómirge qatysýynyń tómen paiyzynyń problemasyn sheshý usynylady.
Jastar úshin belgilengen 20% kvota boiynsha partiiaishilik irikteý-praimerizin iske asyrý arqyly belsendi jáne talantty jas qazaqstandyqtardyń pýly qalyptastyrady. Nátijesinde partiianyń jas ókilderi QR Parlamenti Májilisinde jáne barlyq deńgeidegi máslihattarda baǵdarlamany júzege asyrý úshin naqty tetikterge ie bolady.
Joǵaryda aitylǵandai, bilim berý sapasy «Jas Otan»-nyń basym mindetteriniń biri bolyp tabylady, bilim berý problemalaryn sheshý úshin óńirlerde tsifrlyq daǵdylar men tsifrlyq tehnologiialardy damytýǵa bailanysty sharalar usynylǵan. Internet jastardyń barlyq ókilderi úshin qoljetimdi bolýy tiis, sonymen qatar aýyl jáne qala mektepterin materialdyq-tehnikalyq qamtamasyz etýge erekshe nazar aýdarylatyn bolady. Joǵary oqý oryndarynda bilim berý sapasyn qamtamasyz etý úshin qabyldanatyn sharalar sheńberinde bilim berý grantyna úmitker úshin ýájdemelik hatty engizý usynylady. Sondai-aq, Teoriialyq oqytý ǵana emes, praktikalyq oqytý da teń mólsherde beriletin dýaldy bilim berý túrin júrgizý. Joǵary oqý oryndarynda sybailas jemqorlyqtyń aldyn alý retinde jylyna eki ret "Taza sessiia"aktsiiasyn ótkizý usynylady. Startaptar men túrli ǵylymi jobalardy damytý arqyly jastardyń ǵylymi áleýetin qoldaý.
Taǵy bir problema-jastar arasyndaǵy jumyssyzdyq. Jas Otan "Jastar-Otanǵa" baǵdarlamasynda osy máseleni sheshý úshin birqatar sharalar usynylýda. Olardyń biri-ishki eńbek kóshi-qonyn yntalandyrý, sondai-aq bolashaqta tańdalǵan qyzmet salasyndaǵy eńbek resýrstarynyń tapshylyǵyn eskeretin granttardy bólý júiesin qurý.
"Jastar–Otanǵa" baǵdarlamasynda jastardyń turǵyn úi máselelerin sheshý úshin birqatar sharalar usynylady. Bul jas otbasylardy turǵyn úimen qamtamasyz etý, sondai-aq stýdent jastarǵa arnalǵan zamanaýi jataqhanalar salý.
Endeshe, baǵdarlama jastar problemalaryna kóptegen oń jáne syndarly sheshimder qabyldaidy. Eger "Jastar – Otanǵa" baǵdarlamasynda usynylǵan barlyq sharalar qabyldanyp, iske asyrylatyn bolsa, qoǵam 2025 jylǵa qarai jaqsy nátijelerdi kóretin bolady, jastardyń kóptegen áleýmettik-saiasi jáne áleýmettik-ekonomikalyq problemalary sheshiletin bolady dep oilaimyn.
Kaharman Aisana, saiasattanýshy
.jpeg)