جاستار – مەملەكەتتٸڭ بولاشاعى

ەربٸر مەملەكەتتٸڭ دامۋ دەڭگەيٸ مەن جارقىن بولاشاققا جاساعان ستراتەگييالىق باعىتتارىنىڭ لايىقتى جٷزەگە اسۋى ەڭ ەۋەلٸ ادامي كاپيتالعا تٸكەلەي بايلانىستى ەكەنٸ بەلگٸلٸ. بۇل دەلەلدەۋدٸ قاجەت ەتپەيتٸن اكسيوما. ياعني, زامانعا ساي بٸلٸممەن قارۋلانعان ەرٸ مەدەنيەتٸ باي ادامدار ەل تۇعىرىن قالىپتاستىرادى, مەملەكەتتٸ ٸلگەرٸ باستىرادى, حالىقتى جاڭا ساتىعا كٶتەرەدٸ.

سونىمەن بٸرگە, ەلدٸڭ ٶركەنيەت دەڭگەيٸ دە ازاماتتاردىڭ پاراساتتىلىعىمەن, ولاردىڭ ٸشكٸ رۋحاني قۇندىلىعىمەن ٶلشەنەدٸ. بۇل ورايدا, ەلەمدٸك تەجٸريبە كٶرسەتكەندەي, جالپى حالىقتىڭ باسىم بٶلٸگٸن جاستار قۇرايتىن جەنە بٸلٸم بەرۋ جٷيەسٸ ورنىقتى قالىپتاسقان ەلدەردٸڭ تابىسقا جەتۋ مٷمكٸندٸگٸ ٶزگەلەرگە قاراعاندا ەلدەقايدا جوعارى ەكەنٸن سان رەت دەلەندەنگەن.  

ادامي كاپيتالدىڭ نەگٸزگٸ كٶزٸ – جاستار ەكەنٸ داۋسىز. سوندىقتان دا بٷگٸنگٸ كٷنٸ ەلٸمٸز «قازاقستان-2050» ستراتەگيياسىندا ايقىندالعان مٸندەتتەر مەن ماقساتتارعا سەيكەس, مەملەكەت دامۋىنىڭ جاڭا باعىتىنا بەت بۇردى. ونىڭ ماقساتى – بەرەكەلٸ قوعام قۇرۋ, قازاقستاننىڭ ەلەمدەگٸ ەڭ دامىعان 30 ەلدٸڭ قاتارىندا بولۋى. بۇل ماقساتتارعا جەتۋ ٷشٸن «قازاقستان-2050» ستراتەگيياسى ۇزاقمەرزٸمدٸ باسىمدىقتاردى ٸسكە اسىرۋدى قاراستىرادى. باسىمدىقتاردىڭ بٸرٸ رەتٸندە جاستاردىڭ جان-جاقتى دامۋ جولدارىن دا ايتۋعا بولار. جاستاردى تەربيەلەۋدە جاۋاپتى ازامات بەينەسٸن قالىپتاستىرۋ دا جەكە ايتىلعان. «بٸزدٸڭ جاستارىمىز وقۋعا, جاڭا عىلىم-بٸلٸمدٸ يگەرۋگە, جاڭا ماشىقتار الۋعا, بٸلٸم مەن تەحنولوگييانى كٷندەلٸكتٸ ٶمٸردە شەبەر دە تيٸمدٸ پايدالانۋعا تيٸس. 

مەملەكەتتٸڭ وسى باستامالارى كەزٸندە اعا بۋىننىڭ ورنىن باسۋ ٷشٸن جاڭا تولقىن كەلۋدە جەنە ول تولىعىمەن تابيعي زاڭدىلىق. وسى ورايدا, جاستاردىڭ ٶزٸمەن بٸرگە جاڭا لەپ, ينتەللەكتۋالدىق جاڭاشىلدىقتى الا كەلۋٸ, جاستاردىڭ بٸلٸمدٸلٸگٸ, ولاردىڭ رۋحاني قۇندىلىقتاردى بويىنا سٸڭٸرگەن جاڭاشا كٶزقاراستارى, ساياسي مەدەنيەتٸ بٸزدٸڭ قوعامىمىزدىڭ دامۋىنىڭ بەتالىسىن ايقىندايتىنى دا بەلگٸلٸ. 

بٸزدٸڭ ۇلت جاس, سەبەبٸ, ەلدٸڭ ەربٸر ەكٸنشٸ تۇرعىنى ەلٸ 30 جاسقا تولماعان. حالىقتىڭ جالپى سانىنداعى جاس قازاقستاندىقتاردىڭ ٷلەسٸ ەلەمدەگٸ ورتاشا كٶرسەتكٸشتەن اسىپ تٷسەدٸ.

سوندىقتان, بيىلعى جىلى ٶزٸنٸڭ تەۋەلسٸز دامۋىندا 30 جىلدىق بەلەسٸنە بارا جاتقان قازاقستان ٷشٸن دەيەكتٸ جاستار ساياساتى ەرقاشان تەن ەكەنٸن اتاپ ٶتۋٸمٸز كەرەك.

"Nur Otan" پارتيياسىنىڭ تٶراعاسى – ەلباسى نۇرسۇلتان نازارباەۆ پەن قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ پرەزيدەنتٸ قاسىم-جومارت توقاەۆ جاستار پروبلەمالارىن قولداۋ مەن ۋاقتىلى شەشۋدٸڭ ماڭىزدىلىعىن اتاپ ٶتٸپ, ٶسكەلەڭ ۇرپاققا ەرقاشان ەرەكشە كٶڭٸل بٶلٸپ كەلەدٸ.

جاستار ٶزگەرٸستەرگە بەيٸم. بٷگٸندە ولار يننوۆاتسييانى, جاڭا تەحنولوگييالاردى قولدانۋدا الدىڭعى قاتاردا. جاستاردا سارقىلمايتىن ەنەرگييا, جاڭا يدەيالاردى قالىپتاستىرۋ قابٸلەتٸ جەنە وپتيميزمنٸڭ جوعارى دەڭگەيٸ ەرەكشەلەندٸرەدٸ.

جاستاردىڭ ەلەۋەتٸن تيٸمدٸ پايدالانۋ جەنە جاستاردىڭ ەنەرگيياسىن ەلٸمٸزدٸڭ قازٸرگٸ جەنە سەنٸمدٸ بولاشاعىن قۇرۋعا باعىتتاۋ ماڭىزدى. بۇل, ەسٸرەسە, كوروناۆيرۋستىق پاندەمييادان تۋىنداعان بۇرىن-سوڭدى بولماعان جاھاندىق داعدارىس تۇسىندا اسا قاجەت. ونىڭ سالدارىن ەڭسەرۋ ستاندارتتى ەمەس يدەيالار مەن شەشٸمدەردٸ, بارلىق سىندارلى كٷشتەردٸ, ەسٸرەسە جاستاردى جۇمىلدىرۋدى تالاپ ەتەدٸ. ول ٷشٸن جاس ۇرپاققا ۋاقتىلى قولداۋ كٶرسەتۋ, ٶزٸن-ٶزٸ جٷزەگە اسىرۋ, ەڭبەك ەتۋ, بٸلٸم الۋ, ٶمٸر سٷرۋ ساپاسىن جاقسارتۋ ٷشٸن جاڭا مٷمكٸندٸكتەر اشۋ ماڭىزدى.

سوندىقتان "Nur Otan" پارتيياسىنىڭ جاستار قاناتى – "Jas Otan" ەلٸمٸزدٸڭ 20 جىلدىق تاريحى بار, ەلٸمٸزدٸڭ جاس ازاماتتارىنىڭ كەڭ ساناتىنىڭ مٷددەلەرٸن بٸلدٸرەتٸن ٸرٸ جاستار ۇيىمى رەتٸندە ٶزٸنٸڭ نەگٸزگٸ ماقساتى-جاس قازاقستاندىقتاردىڭ جان – جاقتى دامۋى مەن ٶزٸن-ٶزٸ جٷزەگە اسىرۋى ٷشٸن جاعداي جاسايدى.

"Jas Otan" - بٷگٸندە ەلٸمٸزدٸڭ بارلىق 17 ٶڭٸرٸندە فيليالدارى بار جالعىز جاستار بٸرلەستٸگٸ. قالالار مەن اۋدانداردا, ٸرٸ كەسٸپورىندار مەن جوعارى وقۋ ورىندارىندا 534 بٶلٸمشەسٸ جۇمىس ٸستەيدٸ.

قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ تەۋەلسٸزدٸگٸنٸڭ العاشقى كٷندەرٸنەن باستاپ جاستار ساياساتى مەملەكەتتٸڭ باستى باسىمدىقتارىنىڭ بٸرٸ بولىپ قالا بەردٸ. قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ تۇڭعىش پرەزيدەنتٸ – ەلباسى, "Nur Otan" پارتيياسىنىڭ كٶشباسشىسى ن.ە. نازارباەۆتىڭ ۇدايى نازارى مەن قامقورلىعىنىڭ ارقاسىندا جاستاردىڭ دامۋى مەن ٶزٸن-ٶزٸ جٷزەگە اسىرۋى ٷشٸن بەرٸك ٸرگەتاس قالىپتاستى.

بٷگٸندە 14-29 جاس ارالىعىنداعى ازاماتتار 3,8 ملن ادامدى نەمەسە حالىقتىڭ 21% - ىن قۇرايدى. 14-35 جاس ارالىعىنداعى قازاقستاندىقتاردىڭ سانى - 6,1 ملن ادام نەمەسە 33%. بۇل جوعارى سىنىپ وقۋشىلارى, ستۋدەنتتەر, جۇمىس ٸستەيتٸن جاستار, سونىمەن قاتار NEET ساناتى.

2016 جىلى "Jas Otan" باستاماسى بويىنشا ۆولونتەرلٸك مەدەنيەت پەن ۆولونتەرلٸك باستامالاردى دامىتۋ ماقساتىندا "ۆولونتەرلٸك قىزمەت تۋرالى" قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ زاڭى قابىلداندى.

"ۇلتتىق ۆولونتەرلٸك جەلٸ"قۇرىلدى. "قازاقستان ەرٸكتٸلەر ليگاسى" ٸرٸ ەرٸكتٸلەر ۇيىمى الماتى قالاسىندا قىسقى ۋنيۆەرسيادا-2017 ٶتكٸزۋگە قاتىسۋدىڭ بٸرەگەي تەجٸريبەسٸنە يە. جالپى, بٷگٸندە 200-دەن استام ۆولونتەرلٸك ۇيىمعا 50 مىڭنان استام ەرٸكتٸ جۇمىلدىرىلعان.

قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ پرەزيدەنتٸ قاسىم-جومارت توقاەۆ 2020 جىلدى – «ەرٸكتٸلەر جىلى» دەپ جارييالادى.

جاستاردىڭ بٸلٸمگە تەڭ قول جەتكٸزۋٸن قامتاماسىز ەتۋ تەۋەلسٸز قازاقستاننىڭ جاستار ساياساتىنىڭ نەگٸزگٸ ەلەمەنتٸ بولدى.

ەل جاستارىنىڭ تەگٸن بٸلٸم الۋعا مٷمكٸندٸكتەرٸ مول. 1999 جىلدان باستاپ جوعارى وقۋ ورىندارىنداعى گرانتتار سانى 3,5 ەسەدەن استام ٶستٸ. 2019 جىلى بيۋدجەتتٸك نەگٸزدە 604,3 مىڭ جاستاردىڭ 227 مىڭى, ياعني بارلىق جوعارى وقۋ ورىندارى ستۋدەنتتەرٸنٸڭ ٷشتەن بٸرٸ وقىتىلدى.

"بارشاعا ارنالعان تەگٸن تەحنيكالىق بٸلٸم" باعدارلاماسى جۇمىس ٸستەيدٸ, ول بويىنشا جاستار نارىقتا سۇرانىسقا يە ماماندىقتاردى الادى. 2021 جىلعا دەيٸن 670 مىڭ ادام وقىتۋ كٶزدەلگەن.

ەلباسى "بولاشاق"باعدارلاماسى اياسىندا جاستاردى ەلەمنٸڭ ٷزدٸك ۋنيۆەرسيتەتتەرٸندە وقىتۋ جالعاسۋدا. مۇنداي تەڭدەسسٸز مٷمكٸندٸكتٸ 13 مىڭنان استام جاس قازاقستاندىق الدى, ولاردىڭ كٶپشٸلٸگٸ قازٸر قازاقستاننىڭ تٷكپٸر-تٷكپٸرٸندە ەڭبەك ەتۋدە.

Nazarbayev University-دە ٷزدٸك حالىقارالىق ستاندارتتار بويىنشا بٸلٸم الۋعا جاعداي جاسالعان. 2010 جىلدان باستاپ بۇل مٷمكٸندٸكتٸ 3 782 ستۋدەنت پايدالاندى.

بٷكٸل ەلەمدٸ دٷر سٸلكٸندٸرگەن كوروناۆيرۋستىق پاندەمييا بٷكٸل ادامزات ٷشٸن جاڭا سىناق بولدى. قازاقستاندىق جاستار "Jas Otan" باستاماسىنا ٷن قوسىپ, "بٸز بٸرگەمٸز!"كارانتين جاعدايىندا ٶمٸرلٸك قيىن جاعدايعا تاپ بولعان 300 مىڭنان استام ازاماتتارعا ەلەۋمەتتٸك پاكەتتەر مەن انتيسەپتيكالىق جيىنتىقتاردى جەتكٸزٸلدٸ.

ۆولونتەرلەر سونداي-اق بلوكپوستتار مەن تاراتۋ ورىندارىندا كوروناۆيرۋستىق ينفەكتسييانىڭ الدىن-الۋ بويىنشا تٷسٸندٸرۋ جۇمىستارىن جٷرگٸزدٸ.

وسى جەتٸستٸكتەردٸڭ بارلىعى اعا-بۋىن تاراپىنان تەڭدەسسٸز قولداۋدىڭ نەتيجەسٸ بولىپ تابىلادى, ول قولايلى ەلەۋمەتتٸك ورتانى, بٸلٸم الۋ ٷشٸن جاعداي مەن جاستاردىڭ ٷيلەسٸمدٸ تۇلعالىق ٶسۋٸن قامتاماسىز ەتەدٸ.

بٷگٸندە ەلەم ٶزٸنٸڭ دامۋىنىڭ كٷردەلٸ كەزەڭٸن باستان ٶتكەرٸپ جاتقانىن كٶرٸپ وتىرمىز. جاھاندىق بەلگٸسٸزدٸك, كوروناۆيرۋستىق پاندەمييانىڭ سالدارى بٷكٸل عالامشارداعى ادامداردىڭ, سونىڭ ٸشٸندە جاستاردىڭ ٶمٸرٸنە تٷزەتۋلەر ەنگٸزۋدٸ جالعاستىرۋدا. ەلەم ەلدەرٸ-وسى جاھاندىق سىن-قاتەرلەرگە بارابار شارالار ٸزدەۋدە.

حالىقارالىق تەجٸريبە كٶرسەتٸپ وتىرعانداي, بٷگٸندە ەىدۇ ەلدەرٸ بٸلٸكتٸلٸكتٸ ارتتىرۋ جەنە ەڭبەك نارىعىنىڭ تالاپتارىنا بەيٸمدەلۋ, جاستار ۇيىمدارىنىڭ باستاماشىلىق جوبالىق قىزمەتٸن قولداۋ, سونداي-اق جاستاردىڭ قوعام مەن مەملەكەت ٶمٸرٸنە قاتىسۋىن كەڭەيتۋ ارقىلى جاستاردى جۇمىسپەن قامتۋدى ىنتالاندىرۋعا ەرەكشە كٶڭٸل بٶلەدٸ.

بۇل باعىتتار جاستاردى الداعى ٶزگەرٸستەرگە دايىنداۋ ٷشٸن اسا ماڭىزدى, ال ولاردىڭ شەڭبەرٸندە قابىلداناتىن شارالار – جاستار تاراپىنان بيلٸككە دەگەن سەنٸمسٸزدٸكتٸڭ ارتۋىنا بارابار جاۋاپ بولىپ تابىلادى.

 «Nur Otan» پارتيياسىنىڭ تٶراعاسى ن.ە. نازارباەۆتىڭ تاپسىرماسىنا سەيكەس 2019 جىلعى 21 تامىز ايىنداعى 2025 جىلعا دەيٸنگٸ «جاستار – وتانعا!» باعدارلاماسى ەزٸرلەنۋدە. 

باعدارلاما جاستاردىڭ جان-جاقتى دامۋىنا قول جەتكٸزۋدٸڭ نەگٸزگٸ مٸندەتتەرٸن قاراستىرادى جەنە جاس قازاقستاندىقتاردىڭ ەڭ ٶزەكتٸ مەسەلەلەرٸن شەشۋگە باعىتتالادى.

سونىمەن قاتار, باعدارلاما اياسىندا ناقتى بەس باعىت انىقتالعان. ول جاستاردىڭ ازاماتتىق بەلسەندٸلٸگٸن ارتتىرۋ, ساپالى بٸلٸم بەرۋ, جاس وتباسىلاردى قولداۋ جەنە قولجەتٸمدٸ باسپانا, تۇلعالىق دامۋ جەنە جاستاردىڭ بوس ۋاقىتىن تيٸمدٸ ٶتكٸزۋگە باعىتتالعان.

"جاستار –وتانعا" باعدارلاماسىنا قويىلعان مٸندەتتەردٸ شەشۋگە قول جەتكٸزۋ ٷشٸن نەگٸزگٸ شارالار دا ۇسىنىلعان. بۇل, ەڭ الدىمەن, شارالار كەشەنٸ بار ٶڭٸرلٸك جول كارتالارىن قابىلداۋ; جاستار ٷشٸن بەلگٸلەنگەن كۆوتا بويىنشا 20% پارتيياٸشٸلٸك پرايمەريزدەر جولىمەن قالىپتاستىرىلاتىن تالانتتى, جاس ساياسي كادرلار پۋلىن قالىپتاستىرۋ; مەملەكەتتٸك ورگاندار تاراپىنان جاستار پروبلەمالارىن شەشۋدٸ جٷيەلٸ باقىلاۋ ٷشٸن "Jas Otan" مك, "Nur Otan" پارتيياسىنىڭ رەسۋرستارى مەن ەلەۋەتٸن پايدالانۋ.

باعدارلامادا جاستاردىڭ ەلەۋمەتتٸك ماڭىزى بار مەسەلەلەردٸ شەشۋگە ساياسي قاتىسۋىنىڭ تٶمەن پايىزىنىڭ پروبلەماسى اتاپ ٶتٸلدٸ. ٶكٸنٸشكە وراي, تەجٸريبە كٶرسەتكەندەي, جاستار نەگٸزٸنەن ەلەۋمەتتٸك جەلٸلەردەگٸ تٷسٸنٸكتەمەلەرمەن شەكتەلەدٸ, سونىمەن بٸرگە ەرتٷرلٸ مەسەلەلەردٸ شەشۋگە ناقتى قاتىسۋعا ۇمتىلمايدى. سوندىقتان "جاستار-وتانعا" باعدارلاماسىندا ۆولونتەرلٸك, پارتييالىق-ساياسي قىزمەت, ٷەۇ, جاستار ۇيىمدارى مەن باسقا دا باستاماشىل توپتاردىڭ جۇمىسىنا قاتىسۋ سيياقتى قۇرالداردى پايدالانۋ ارقىلى جاستاردىڭ ساياسي ٶمٸرگە قاتىسۋىنىڭ تٶمەن پايىزىنىڭ پروبلەماسىن شەشۋ ۇسىنىلادى.

جاستار ٷشٸن بەلگٸلەنگەن 20% كۆوتا بويىنشا پارتيياٸشٸلٸك ٸرٸكتەۋ-پرايمەريزٸن ٸسكە اسىرۋ ارقىلى بەلسەندٸ جەنە تالانتتى جاس قازاقستاندىقتاردىڭ پۋلى قالىپتاستىرادى. نەتيجەسٸندە پارتييانىڭ جاس ٶكٸلدەرٸ قر پارلامەنتٸ مەجٸلٸسٸندە جەنە بارلىق دەڭگەيدەگٸ مەسليحاتتاردا باعدارلامانى جٷزەگە اسىرۋ ٷشٸن ناقتى تەتٸكتەرگە يە بولادى.

جوعارىدا ايتىلعانداي, بٸلٸم بەرۋ ساپاسى «Jas Otan»-نىڭ باسىم مٸندەتتەرٸنٸڭ بٸرٸ بولىپ تابىلادى, بٸلٸم بەرۋ پروبلەمالارىن شەشۋ ٷشٸن ٶڭٸرلەردە تسيفرلىق داعدىلار مەن تسيفرلىق تەحنولوگييالاردى دامىتۋعا بايلانىستى شارالار ۇسىنىلعان. ينتەرنەت جاستاردىڭ بارلىق ٶكٸلدەرٸ ٷشٸن قولجەتٸمدٸ بولۋى تيٸس, سونىمەن قاتار اۋىل جەنە قالا مەكتەپتەرٸن ماتەريالدىق-تەحنيكالىق قامتاماسىز ەتۋگە ەرەكشە نازار اۋدارىلاتىن بولادى. جوعارى وقۋ ورىندارىندا بٸلٸم بەرۋ ساپاسىن قامتاماسىز ەتۋ ٷشٸن قابىلداناتىن شارالار شەڭبەرٸندە بٸلٸم بەرۋ گرانتىنا ٷمٸتكەر ٷشٸن ۋەجدەمەلٸك حاتتى ەنگٸزۋ ۇسىنىلادى. سونداي-اق, تەورييالىق وقىتۋ عانا ەمەس, پراكتيكالىق وقىتۋ دا تەڭ مٶلشەردە بەرٸلەتٸن دۋالدى بٸلٸم بەرۋ تٷرٸن جٷرگٸزۋ. جوعارى وقۋ ورىندارىندا سىبايلاس جەمقورلىقتىڭ الدىن الۋ رەتٸندە جىلىنا ەكٸ رەت "تازا سەسسييا"اكتسيياسىن ٶتكٸزۋ ۇسىنىلادى. ستارتاپتار مەن تٷرلٸ عىلىمي جوبالاردى دامىتۋ ارقىلى جاستاردىڭ عىلىمي ەلەۋەتٸن قولداۋ.

تاعى بٸر پروبلەما-جاستار اراسىنداعى جۇمىسسىزدىق. Jas Otan "جاستار-وتانعا" باعدارلاماسىندا وسى مەسەلەنٸ شەشۋ ٷشٸن بٸرقاتار شارالار ۇسىنىلۋدا. ولاردىڭ بٸرٸ-ٸشكٸ ەڭبەك كٶشٸ-قونىن ىنتالاندىرۋ, سونداي-اق بولاشاقتا تاڭدالعان قىزمەت سالاسىنداعى ەڭبەك رەسۋرستارىنىڭ تاپشىلىعىن ەسكەرەتٸن گرانتتاردى بٶلۋ جٷيەسٸن قۇرۋ.

"جاستار–وتانعا" باعدارلاماسىندا جاستاردىڭ تۇرعىن ٷي مەسەلەلەرٸن شەشۋ ٷشٸن بٸرقاتار شارالار ۇسىنىلادى. بۇل جاس وتباسىلاردى تۇرعىن ٷيمەن قامتاماسىز ەتۋ, سونداي-اق ستۋدەنت جاستارعا ارنالعان زاماناۋي جاتاقحانالار سالۋ.

ەندەشە, باعدارلاما جاستار پروبلەمالارىنا كٶپتەگەن وڭ جەنە سىندارلى شەشٸمدەر قابىلدايدى. ەگەر "جاستار – وتانعا" باعدارلاماسىندا ۇسىنىلعان بارلىق شارالار قابىلدانىپ, ٸسكە اسىرىلاتىن بولسا, قوعام 2025 جىلعا قاراي جاقسى نەتيجەلەردٸ كٶرەتٸن بولادى, جاستاردىڭ كٶپتەگەن ەلەۋمەتتٸك-ساياسي جەنە ەلەۋمەتتٸك-ەكونوميكالىق پروبلەمالارى شەشٸلەتٸن بولادى دەپ ويلايمىن. 

كاحارمان ايسانا, ساياساتتانۋشى