- Qazirgi innovatsiia qarqyny men ózgerister jyldamdyǵy meditsina salasyna tehnologiia engizý máselesin qiyndata tústi.
- Sarapshylardyń oiynsha, dárigerler naýqasqa kóbirek ýaqyt bólý qajet.
- Dáriger Erik Topoldyń pikirinshe, jasandy intellekt «kemel meditsina» qurý arqyly dárigerlerge óz ýaqytyn tiimdi jumsaýǵa jaǵdai jasaidy.
Búginde tehnologiia buryn-sońdy bolmaǵan joǵary qarqynmen damyp keledi. Sonyń arqasynda meditsina salasy tańǵajaiyp jetistikterge qol jetkizip, qanshama adamnyń ómirin saqtap qalý múmkindigine ie boldy. Alaida keibir tehnologiialardy igerý dárigerler úshin de, naýqastar úshin de qiynǵa soǵady. Sondyqtan olardy densaýlyq saqtaý salasyna sátti engizý qiyndyq týdyra bastady.
«Sonyń bir mysaly – elektrondyq meditsinalyq kartalar. Ol talai dárigerdiń zyǵyrdanyn qainatqany ras. Bul kartalar naýqas jaily málimetti saqtaýǵa jáne baqylap otyrýǵa arnalǵan. Alaida dáriger naýqasty qabyldaý kezindegi ýaqytynyń biraz bóligin osy kartany toltyrýǵa jumsaidy. Óitkeni negizgi málimetterdi engizýdiń ózi uzaqqa sozylyp ketýi múmkin», - deidi «Northwell Health» jelisiniń prezidenti Maikl Doýling. Bul sózder onyń «Densaýlyq saqtaý salasyndaǵy qaita júkteý» atty kitabynda aitylǵan.
Dárigerlerdiń aitýynsha, jumys kúniniń baqandai 6 saǵaty dál osy elektrondyq meditsinalyq kartalarǵa klinikalyq derekterdi engizýge ketedi. Sonyń saldarynan olar naýqastarǵa bóletin altyn ýaqytyn joǵaltady. Negizi dárigerdiń qabyldaýy shamamen 18 minýtqa sozylady. Sonyń kóp bóligi málimetterdi tirkeýge ketedi eken.
Zertteý nátijeleri kórsetkendei, elektrondyq meditsinalyq kartalardyń keńinen qoldanylýyna kedergi bolyp otyrǵan taǵy bir másele bar. Bul – derekterdiń qupiialyǵy, iaǵni qaýipsizdik máselesi.
Unasyn-unamasyn, biraq tehnologiialar dáriger men naýqastyń qarym-qatynasyna óz yqpalyn tigizedi. «Scripps Research» mekemesiniń atqarýshy vitse-prezidenti Erik Topoldyń aitýynsha, eń aldymen jasandy intellektti durys beiimdeýimiz kerek. Sonda bul tehnologiianyń meditsinaǵa tigizer paidasy zor bolmaq.
Jasandy intellekt dárigerlerdi aýystyra ala ma?
Jasandy intellektiń eńbek naryǵyna yqpaly máselesin qarastyraiyq. AQSh-ta ózdiginen júretin kólikter tehnologiiasy saldarynan 2 millionǵa jýyq júk kólik júrgizýshisi jumysynan aiyrylýy múmkin.
Jasandy intellekt tek qol eńbegi qyzmetkerlerine ǵana áser etip otyrǵan joq. Tanymal kásipker Endriý Iang joǵary bilimdi talap etetin keibir kásipterdiń de «eskirip» bara jatqanyn aitady. «Qarapaiym adamdarǵa qarsy soǵys» kitabynda ol «avtomattandyrý úrdisi dáriger, zańger, býhgalter, qarjy keńesshisi, treider, jýrnalist, tipti sýretshi men psiholog sekildi mamandyqtarǵa da qaýip tóndiredi» dep jazǵan.
Kúndelikti atqarylatyn jumystardyń kómegimen jasandy intellektiń tiimdiligin anyqtaýǵa bolady. Bul tehnologiia jalyqtyratyn mindetterdi adamdardan góri jyldam ári dál oryndaidy. Jáne úzilis te jasamaidy.
Jasandy intellekti meditsinada qoldanýǵa qatysty taǵy bir mysal keltirsek. Rentgenologtar kóp ýaqytyn naýqastardyń rentgen keskinderin zertteýge jumsaidy. Bul mamandyq iesine biliktiligin jetildirý úshin kóp jyl qajet. Sonyń ózinde de aýrýdy anyqtaý qiynǵa soǵatyn jaǵdailar kezdesedi. Óz kózqarasyn dáleldeý maqsatynda aǵat pikir bildirý nemese nemquraily qaraý sekildi adamǵa tán qasietterdiń kesirinen qatelikter jiberilýi múmkin.
Jasandy intellekt bolashaqta az ýaqytta kóp rentgen keskinin qarap shyǵyp, olardy katalogta bar keskinderdiń orasan zor sanymen salystyratyndai kúige jetedi. Buǵan eshbir adam balasynyń shamasy kelmeidi. Ol sondai-aq adam kózine baiqalmaityn usaq aqaýlardy da tabýy múmkin. Munyń bári rentgen keskinderin zertteý isin jeńildetedi. Sonda aqshany jasandy intellekti jasap shyǵarýǵa bir-aq ret jumsap, rentgenologtardy oqyp-úiretýge ketetin úlken shyǵyndardan qutylýǵa bolady.
Bul rentgenologtar múldem qajet bolmai qalady degen sóz emes. Jasandy intellekt keskinderdi zertteýmen ainalyssa, mamandar naýqastarǵa kóbirek ýaqyt bóledi. Bul tehnologiia qazir damý ústinde. Bolashaqta jasandy intellekt diagnostikamen ainalyssa, rentgenologtar kúrdeli jaǵdailarǵa den qoiatyn bolady.
«Kemel meditsina, tereń sezim»
Erik Topol «Kemel meditsina» kitabynda: «Jetildirilgen jasandy intellekt dárigerlerdi kúndelikti qaitalanatyn usaq sharýalardan bosatýy múmkin. Sonda olar naýqastarǵa kóbirek kóńil bóle alady. Munyń bári dárigerdiń jumystan jalyǵýyn azaityp, meditsinalyq qyzmet kórsetý sapasyn arttyrady», - deidi. Osy rette, Erik Topol Ekonomikalyq zertteýlerdiń ulttyq biýrosy júrgizgen zertteý nátijesin mysalǵa keltiredi. Onyń qorytyndysy kórsetkendei, dárigerdiń naýqasty qabyldaý kezindegi qosymsha bir minýtynyń ózi aýrýdyń qaita asqyný múmkindigin 8 paiyzǵa azaitatyn kórinedi.
Elektrondyq meditsinalyq kartalarǵa qatysty da jasandy intellektiń kóp paidasy tiiýi múmkin. Máselen, ol derekterdi engizý, jazbalardy biriktirý jáne naýqastyń smart-saǵaty ne uialy telefonynan málimetterdi alý jumystaryn jeńildete alady.
«Mashinalar túrli mindetterdi atqarý arqyly birtindep adamdardan asyp túsedi. Sondyqtan biz adamgershilik qasietterimizdi kóbirek damytýymyz kerek. Adamdardyń mashinalardan basty ereksheligi – osy. Naýqasqa dárigerdiń janashyrlyǵy men raqymshylyǵy mańyzdy. Árine, sezimsiz mashinalar adam qasietterin eshqashan aýystyra almaidy», - deidi Erik Topol.
Adamgershilik qasieti
Dárigerler kúndelikti jalyqtyratyn mindetterge kóp ýaqytyn jumsaýǵa májbúr. Dál osy sebepti Niý-Iork ýniversiteti meditsina fakýltetiniń professory Daniel Ofri naýqastarǵa tiisti kóńil bólmeitin aýrýhanalarǵa aiyppul salýdy usyndy.
Ekonomikalyq zertteýlerdiń ulttyq biýrosy júrgizgen saýalnama kórsetkendei, densaýlyq saqtaý salasynda árbir minýttyń mańyzy zor.
«Aýrýǵa shaldyqqan naýqas úshin eń bastysy – adam kóńili. Olarǵa jany ashityn, qalai qinalyp júrgenin túsinetin dáriger qajet. Dúniede syrqattan jaman nárse joq, mundai sátte adam ózin jalǵyz sezinedi. Al ony ýaiymdaityn dáriger bolmasa, jaǵdai tipti nashar. Sol sebepti densaýlyq saqtaý salasynda eń aldymen adamgershilikke kóńil bólýimiz qajet», - deidi Erik Topol «Big Think» saityna bergen suhbatynda.
Al jasandy intellektiń sezimnen jurdai ekeni kópke aian. Sondyqtan Erik Topol bul tehnologiia qanshalyqty tiimdi bolǵanymen, dáriger men naýqastyń qarym-qatynasyna keri áser etýi de múmkin ekenin eskertedi.
Maikl Doýlingtiń de pikiri osyǵan saiady. Ol «Big Think» saityna bergen suhbatynda: «Jasandy intellekt qazir jan-jaqty damyp keledi. Dese de, naýqastarǵa eń aldymen tehnologiia emes, dárigerlerdiń, iaǵni adamdardyń kómek kórsetetinin umytpaǵan jón», - deidi.
Maqalanyń túpnusqasy: weforum.org
