- قازٸرگٸ يننوۆاتسييا قارقىنى مەن ٶزگەرٸستەر جىلدامدىعى مەديتسينا سالاسىنا تەحنولوگييا ەنگٸزۋ مەسەلەسٸن قيىنداتا تٷستٸ.
- ساراپشىلاردىڭ ويىنشا, دەرٸگەرلەر ناۋقاسقا كٶبٸرەك ۋاقىت بٶلۋ قاجەت.
- دەرٸگەر ەريك توپولدىڭ پٸكٸرٸنشە, جاساندى ينتەللەكت «كەمەل مەديتسينا» قۇرۋ ارقىلى دەرٸگەرلەرگە ٶز ۋاقىتىن تيٸمدٸ جۇمساۋعا جاعداي جاسايدى.
بٷگٸندە تەحنولوگييا بۇرىن-سوڭدى بولماعان جوعارى قارقىنمەن دامىپ كەلەدٸ. سونىڭ ارقاسىندا مەديتسينا سالاسى تاڭعاجايىپ جەتٸستٸكتەرگە قول جەتكٸزٸپ, قانشاما ادامنىڭ ٶمٸرٸن ساقتاپ قالۋ مٷمكٸندٸگٸنە يە بولدى. الايدا كەيبٸر تەحنولوگييالاردى يگەرۋ دەرٸگەرلەر ٷشٸن دە, ناۋقاستار ٷشٸن دە قيىنعا سوعادى. سوندىقتان ولاردى دەنساۋلىق ساقتاۋ سالاسىنا سەتتٸ ەنگٸزۋ قيىندىق تۋدىرا باستادى.
«سونىڭ بٸر مىسالى – ەلەكتروندىق مەديتسينالىق كارتالار. ول تالاي دەرٸگەردٸڭ زىعىردانىن قايناتقانى راس. بۇل كارتالار ناۋقاس جايلى مەلٸمەتتٸ ساقتاۋعا جەنە باقىلاپ وتىرۋعا ارنالعان. الايدا دەرٸگەر ناۋقاستى قابىلداۋ كەزٸندەگٸ ۋاقىتىنىڭ بٸراز بٶلٸگٸن وسى كارتانى تولتىرۋعا جۇمسايدى. ٶيتكەنٸ نەگٸزگٸ مەلٸمەتتەردٸ ەنگٸزۋدٸڭ ٶزٸ ۇزاققا سوزىلىپ كەتۋٸ مٷمكٸن», - دەيدٸ «Northwell Health» جەلٸسٸنٸڭ پرەزيدەنتٸ مايكل دوۋلينگ. بۇل سٶزدەر ونىڭ «دەنساۋلىق ساقتاۋ سالاسىنداعى قايتا جٷكتەۋ» اتتى كٸتابىندا ايتىلعان.
دەرٸگەرلەردٸڭ ايتۋىنشا, جۇمىس كٷنٸنٸڭ باقانداي 6 ساعاتى دەل وسى ەلەكتروندىق مەديتسينالىق كارتالارعا كلينيكالىق دەرەكتەردٸ ەنگٸزۋگە كەتەدٸ. سونىڭ سالدارىنان ولار ناۋقاستارعا بٶلەتٸن التىن ۋاقىتىن جوعالتادى. نەگٸزٸ دەرٸگەردٸڭ قابىلداۋى شامامەن 18 مينۋتقا سوزىلادى. سونىڭ كٶپ بٶلٸگٸ مەلٸمەتتەردٸ تٸركەۋگە كەتەدٸ ەكەن.
زەرتتەۋ نەتيجەلەرٸ كٶرسەتكەندەي, ەلەكتروندىق مەديتسينالىق كارتالاردىڭ كەڭٸنەن قولدانىلۋىنا كەدەرگٸ بولىپ وتىرعان تاعى بٸر مەسەلە بار. بۇل – دەرەكتەردٸڭ قۇپييالىعى, ياعني قاۋٸپسٸزدٸك مەسەلەسٸ.
ۇناسىن-ۇناماسىن, بٸراق تەحنولوگييالار دەرٸگەر مەن ناۋقاستىڭ قارىم-قاتىناسىنا ٶز ىقپالىن تيگٸزەدٸ. «Scripps Research» مەكەمەسٸنٸڭ اتقارۋشى ۆيتسە-پرەزيدەنتٸ ەريك توپولدىڭ ايتۋىنشا, ەڭ الدىمەن جاساندى ينتەللەكتتٸ دۇرىس بەيٸمدەۋٸمٸز كەرەك. سوندا بۇل تەحنولوگييانىڭ مەديتسيناعا تيگٸزەر پايداسى زور بولماق.
جاساندى ينتەللەكت دەرٸگەرلەردٸ اۋىستىرا الا ما?
جاساندى ينتەللەكتٸڭ ەڭبەك نارىعىنا ىقپالى مەسەلەسٸن قاراستىرايىق. اقش-تا ٶزدٸگٸنەن جٷرەتٸن كٶلٸكتەر تەحنولوگيياسى سالدارىنان 2 ميلليونعا جۋىق جٷك كٶلٸك جٷرگٸزۋشٸسٸ جۇمىسىنان ايىرىلۋى مٷمكٸن.
جاساندى ينتەللەكت تەك قول ەڭبەگٸ قىزمەتكەرلەرٸنە عانا ەسەر ەتٸپ وتىرعان جوق. تانىمال كەسٸپكەر ەندريۋ يانگ جوعارى بٸلٸمدٸ تالاپ ەتەتٸن كەيبٸر كەسٸپتەردٸڭ دە «ەسكٸرٸپ» بارا جاتقانىن ايتادى. «قاراپايىم ادامدارعا قارسى سوعىس» كٸتابىندا ول «اۆتوماتتاندىرۋ ٷردٸسٸ دەرٸگەر, زاڭگەر, بۋحگالتەر, قارجى كەڭەسشٸسٸ, ترەيدەر, جۋرناليست, تٸپتٸ سۋرەتشٸ مەن پسيحولوگ سەكٸلدٸ ماماندىقتارعا دا قاۋٸپ تٶندٸرەدٸ» دەپ جازعان.
كٷندەلٸكتٸ اتقارىلاتىن جۇمىستاردىڭ كٶمەگٸمەن جاساندى ينتەللەكتٸڭ تيٸمدٸلٸگٸن انىقتاۋعا بولادى. بۇل تەحنولوگييا جالىقتىراتىن مٸندەتتەردٸ ادامداردان گٶرٸ جىلدام ەرٸ دەل ورىندايدى. جەنە ٷزٸلٸس تە جاسامايدى.
جاساندى ينتەللەكتٸ مەديتسينادا قولدانۋعا قاتىستى تاعى بٸر مىسال كەلتٸرسەك. رەنتگەنولوگتار كٶپ ۋاقىتىن ناۋقاستاردىڭ رەنتگەن كەسكٸندەرٸن زەرتتەۋگە جۇمسايدى. بۇل ماماندىق يەسٸنە بٸلٸكتٸلٸگٸن جەتٸلدٸرۋ ٷشٸن كٶپ جىل قاجەت. سونىڭ ٶزٸندە دە اۋرۋدى انىقتاۋ قيىنعا سوعاتىن جاعدايلار كەزدەسەدٸ. ٶز كٶزقاراسىن دەلەلدەۋ ماقساتىندا اعات پٸكٸر بٸلدٸرۋ نەمەسە نەمقۇرايلى قاراۋ سەكٸلدٸ ادامعا تەن قاسيەتتەردٸڭ كەسٸرٸنەن قاتەلٸكتەر جٸبەرٸلۋٸ مٷمكٸن.
جاساندى ينتەللەكت بولاشاقتا از ۋاقىتتا كٶپ رەنتگەن كەسكٸنٸن قاراپ شىعىپ, ولاردى كاتالوگتا بار كەسكٸندەردٸڭ وراسان زور سانىمەن سالىستىراتىنداي كٷيگە جەتەدٸ. بۇعان ەشبٸر ادام بالاسىنىڭ شاماسى كەلمەيدٸ. ول سونداي-اق ادام كٶزٸنە بايقالمايتىن ۇساق اقاۋلاردى دا تابۋى مٷمكٸن. مۇنىڭ بەرٸ رەنتگەن كەسكٸندەرٸن زەرتتەۋ ٸسٸن جەڭٸلدەتەدٸ. سوندا اقشانى جاساندى ينتەللەكتٸ جاساپ شىعارۋعا بٸر-اق رەت جۇمساپ, رەنتگەنولوگتاردى وقىپ-ٷيرەتۋگە كەتەتٸن ٷلكەن شىعىنداردان قۇتىلۋعا بولادى.
بۇل رەنتگەنولوگتار مٷلدەم قاجەت بولماي قالادى دەگەن سٶز ەمەس. جاساندى ينتەللەكت كەسكٸندەردٸ زەرتتەۋمەن اينالىسسا, ماماندار ناۋقاستارعا كٶبٸرەك ۋاقىت بٶلەدٸ. بۇل تەحنولوگييا قازٸر دامۋ ٷستٸندە. بولاشاقتا جاساندى ينتەللەكت دياگنوستيكامەن اينالىسسا, رەنتگەنولوگتار كٷردەلٸ جاعدايلارعا دەن قوياتىن بولادى.
«كەمەل مەديتسينا, تەرەڭ سەزٸم»
ەريك توپول «كەمەل مەديتسينا» كٸتابىندا: «جەتٸلدٸرٸلگەن جاساندى ينتەللەكت دەرٸگەرلەردٸ كٷندەلٸكتٸ قايتالاناتىن ۇساق شارۋالاردان بوساتۋى مٷمكٸن. سوندا ولار ناۋقاستارعا كٶبٸرەك كٶڭٸل بٶلە الادى. مۇنىڭ بەرٸ دەرٸگەردٸڭ جۇمىستان جالىعۋىن ازايتىپ, مەديتسينالىق قىزمەت كٶرسەتۋ ساپاسىن ارتتىرادى», - دەيدٸ. وسى رەتتە, ەريك توپول ەكونوميكالىق زەرتتەۋلەردٸڭ ۇلتتىق بيۋروسى جٷرگٸزگەن زەرتتەۋ نەتيجەسٸن مىسالعا كەلتٸرەدٸ. ونىڭ قورىتىندىسى كٶرسەتكەندەي, دەرٸگەردٸڭ ناۋقاستى قابىلداۋ كەزٸندەگٸ قوسىمشا بٸر مينۋتىنىڭ ٶزٸ اۋرۋدىڭ قايتا اسقىنۋ مٷمكٸندٸگٸن 8 پايىزعا ازايتاتىن كٶرٸنەدٸ.
ەلەكتروندىق مەديتسينالىق كارتالارعا قاتىستى دا جاساندى ينتەللەكتٸڭ كٶپ پايداسى تييۋٸ مٷمكٸن. مەسەلەن, ول دەرەكتەردٸ ەنگٸزۋ, جازبالاردى بٸرٸكتٸرۋ جەنە ناۋقاستىڭ سمارت-ساعاتى نە ۇيالى تەلەفونىنان مەلٸمەتتەردٸ الۋ جۇمىستارىن جەڭٸلدەتە الادى.
«ماشينالار تٷرلٸ مٸندەتتەردٸ اتقارۋ ارقىلى بٸرتٸندەپ ادامداردان اسىپ تٷسەدٸ. سوندىقتان بٸز ادامگەرشٸلٸك قاسيەتتەرٸمٸزدٸ كٶبٸرەك دامىتۋىمىز كەرەك. ادامداردىڭ ماشينالاردان باستى ەرەكشەلٸگٸ – وسى. ناۋقاسقا دەرٸگەردٸڭ جاناشىرلىعى مەن راقىمشىلىعى ماڭىزدى. ەرينە, سەزٸمسٸز ماشينالار ادام قاسيەتتەرٸن ەشقاشان اۋىستىرا المايدى», - دەيدٸ ەريك توپول.
ادامگەرشٸلٸك قاسيەتٸ
دەرٸگەرلەر كٷندەلٸكتٸ جالىقتىراتىن مٸندەتتەرگە كٶپ ۋاقىتىن جۇمساۋعا مەجبٷر. دەل وسى سەبەپتٸ نيۋ-يورك ۋنيۆەرسيتەتٸ مەديتسينا فاكۋلتەتٸنٸڭ پروفەسسورى دانيەل وفري ناۋقاستارعا تيٸستٸ كٶڭٸل بٶلمەيتٸن اۋرۋحانالارعا ايىپپۇل سالۋدى ۇسىندى.
ەكونوميكالىق زەرتتەۋلەردٸڭ ۇلتتىق بيۋروسى جٷرگٸزگەن ساۋالناما كٶرسەتكەندەي, دەنساۋلىق ساقتاۋ سالاسىندا ەربٸر مينۋتتىڭ ماڭىزى زور.
«اۋرۋعا شالدىققان ناۋقاس ٷشٸن ەڭ باستىسى – ادام كٶڭٸلٸ. ولارعا جانى اشيتىن, قالاي قينالىپ جٷرگەنٸن تٷسٸنەتٸن دەرٸگەر قاجەت. دٷنيەدە سىرقاتتان جامان نەرسە جوق, مۇنداي سەتتە ادام ٶزٸن جالعىز سەزٸنەدٸ. ال ونى ۋايىمدايتىن دەرٸگەر بولماسا, جاعداي تٸپتٸ ناشار. سول سەبەپتٸ دەنساۋلىق ساقتاۋ سالاسىندا ەڭ الدىمەن ادامگەرشٸلٸككە كٶڭٸل بٶلۋٸمٸز قاجەت», - دەيدٸ ەريك توپول «Big Think» سايتىنا بەرگەن سۇحباتىندا.
ال جاساندى ينتەللەكتٸڭ سەزٸمنەن جۇرداي ەكەنٸ كٶپكە ايان. سوندىقتان ەريك توپول بۇل تەحنولوگييا قانشالىقتى تيٸمدٸ بولعانىمەن, دەرٸگەر مەن ناۋقاستىڭ قارىم-قاتىناسىنا كەرٸ ەسەر ەتۋٸ دە مٷمكٸن ەكەنٸن ەسكەرتەدٸ.
مايكل دوۋلينگتٸڭ دە پٸكٸرٸ وسىعان سايادى. ول «Big Think» سايتىنا بەرگەن سۇحباتىندا: «جاساندى ينتەللەكت قازٸر جان-جاقتى دامىپ كەلەدٸ. دەسە دە, ناۋقاستارعا ەڭ الدىمەن تەحنولوگييا ەمەس, دەرٸگەرلەردٸڭ, ياعني ادامداردىڭ كٶمەك كٶرسەتەتٸنٸن ۇمىتپاعان جٶن», - دەيدٸ.
ماقالانىڭ تٷپنۇسقاسى: weforum.org
