Búgin Memleket basshysynyń tapsyrmasymen QR Premer-Ministri Baqytjan Saǵyntaev Prezident joldaýlarynyń iske asyrylý barysymen, sondai-aq birqatar memlekettik baǵdarlamanyń josparly kórsetkishteriniń oryndalýymen tanysý maqsatynda jumys saparymen Almatyǵa bardy. Premer-Ministr megapoliske kelgen boida ǵylymi uiymdardyń jáne joǵary oqý oryndarynyń jas ǵalymdarymen, sonymen qatar QR Bilim jáne ǵylym ministrliginiń ókilderimen kezdesý ótkizdi, dep habarlaidy "Ult aqparat".
Áńgimelesý barysynda Qazaqstanda ǵylymdy damytýdyń qazirgi jaǵdaiy men perspektivalary týraly pikir almastyryldy. Ǵylymdy basqarý júiesin jáne doktorantýra baǵdarlamasyn damytý, joǵary bilim berý mekemelerin zamanaýi jabdyqtarmen jaraqtandyrý, ǵylymi dáreje berý júiesin jetildirý máseleleri talqylandy.
Elbasy 2019 jyldy Jastar jyly dep jariialady. Kezdesýdi ashqan Baqytjan Saǵyntaev jastardy keshendi qoldaý memlekettik saiasattyń basymdyǵyna ainalyp jatqanyn atap ótti. Ǵylymdy damytý úshin eń jaqsy jaǵdailar jasalyp jatyr, sýbsidiialar, jeńildikter berilip, túrli qoldaý sharalary qabyldanýda. Sonymen qatar, óz kezeginde, jastardan ekonomikanyń barlyq salalarynda belsendi ári tiimdi qaitarymnyń bolýy kútiledi. Jastar naqty bastamalar bildirip, eńbek ónimdiligin arttyrý jáne jumys oryndarynyń sanyn ulǵaitýǵa qatysty óz bilgenderin usynýy tiis. Máselen, bul — egin sapasyn jaqsartýǵa baǵyttalǵan aýyl sharýashylyǵy salasyndaǵy ǵylymi ázirlemeler.
Memleket basshysy óz Joldaýynda taiaý keleshekte iske asyrylýy tiis ǵylymdy basqarý júiesin jetildirý týraly birqatar tapsyrma berdi.
«Tórtinshi ónerkásiptik revoliýtsiia jaǵdaiyndaǵy damýdyń jańa múmkindikteri» jáne «Qazaqstandyqtardyń ál-aýqatynyń ósýi: tabys pen turmys sapasyn arttyrý» joldaýlaryndaǵy ǵylym máselesine qatysty negizgi tapsyrmalar:
-
bes jyl ishinde bilim, ǵylym, densaýlyq saqtaý salalaryna barlyq kózderden jumsalatyn qarajatty JIÓ 10%-na deiin jetkizý qajet;
-
metallýrgiia, munai-gaz himiiasy, AÓK, bio jáne aqparattyq tehnologiialar salalaryn zertteý isinde basymdyq beretin joǵary oqý orny ǵylymyn damytý kerek;
-
qoldanbaly ǵylymi-zertteýlerdi aǵylshyn tiline birtindep kóshirýdi júzege asyrý talap etiledi;
-
Joǵary oqý oryndary shetelderdiń jetekshi ýniversitetterimen, ǵylymi ortalyqtarymen, iri kásiporyndarymen jáne TUK birlesken jobalardy belsendi túrde júzege asyrýy qajet;
-
jeke sektordyń barlyq qoldanbaly ǵylymi-zertteý ázirlemelerin birlesken qarjylandyrýy;
-
jas ǵalymdarymyzǵa ǵylymi granttar aiasynda kvota bólip, olardy qoldaýdyń júieli saiasaty.
Memleket basshysynyń qazaqstandyq ǵylymnyń nátijeligin arttyrý mindetin iske asyrý maqsatynda Úkimet Qazaqstan jastarynyń bastamalaryn qoldaý bioynsha júieli jumystar júrgizip jatyr. Negizgi maqsat — qarjy kózderin ártaraptandyrý, biýdjet qarajattary jeke qarjylandyrýdy tartýdyń tetigi bolýy tiis, sonyń ishinde qazaqstandyq ǵalymdardy iri halyqaralyq ǵylymi jobalarǵa qosý arqyly iske asyrylýy kerek. Teń qarjylandyrý jaǵdaiynda ǵylymi nátijelerdi kommertsiialandyrýǵa granttar bólý bastaldy,jeke sektor tartylýda. 138 joba aiasynda otandyq ǵylymi ázirlemederdi engizýge memlekettik emes kózderden 3,2 mlrd tg jýyq qarajat tartyldy. Buǵan qosa, ǵalymdar biznes qaýymdastyqpen birlesip, Ǵylym qory men Dúniejúzilik bank jelisi boiynsha birqatar jobalardy iske asyryp jatyr.
Sonymen qatar, kezdesý aiasynda jas ǵalymdar da sóz sóiledi, olar ózekti máselelerdi qozǵap, salany odan ári damytýǵa qatysty usynystaryn jetkizdi. Almaty Management University Ǵylymi zertteýler ortalyǵynyń direktory Daniiar Saparǵaliev ǵylymi dáreje berý júiesin jetildirý máselesin kóterdi. QR Energetika ministrliginiń Iadrolyq fizika institýtynyń astanalyq bólimshesiniń direktory, Ulttyq energetika jáne mashina jasaý jónindegi ǵylymi keńestiń tóraǵasy, fizika-matematika ǵylymdarynyń kandidaty, dotsent M. Zdorovets óz kezeginde ǵylymdy basqarýdyń qazirgi júiesi jáne ony jańǵyrtý sharalary týraly aityp berdi.
Ál-Farabi atyndaǵy QazUÝ Fizikalyq-himiialyq zertteýler jáne taldaý ortalyǵynyń basshysy, himiia ǵylymdarynyń kandidaty, professor B. Keńesov JOO ǵylymy jáne doktorantýra baǵdarlamasyn damytý, joǵary bilim berý mekemelerin zamanaýy jabdyqtarmen jaraqtandyrý máselelerine kóńil bóldi. QazUÝ ǵalymy, oqytýshysy E. Dosjanov jas ǵalymdardy áleýmettik qoldaý, sonyń ishinde jataqhanalarmen qamtamasyz etý máselelerin qozǵady. Ulttyq biotehnologiia ortalyǵynyń zerthanasynyń meńgerýshisi, ǵylymi jobanyń jetekshisi, biologiia ǵylymdarynyń kandidaty M. Jabaǵinniń baiandamasy pánaralyq ǵylymdardy damytý máselesine arnaldy. Budan ózge, genomdyq zertteýler mysalynda salany kommertsiialandyrý máseleleri qaraldy.
«Nazarbaev Ýniversitetiniń» doktoranty, Jas ǵalymdar aliansynyń vitse-tóraǵasy B. Ábdikenov jiynǵa qatysýshylarǵa jasandy zerdeni damytýdyń mańyzy, onyń ishinde densaýlyq saqtaý (derbes meditsina), bilim berý, aýyl sharýashylyǵy (derbes aýyl sharýashylyǵy tehnikasy) salalarynda qoldanýdyń paidasy týraly aity berdi. Qazaq memlekettik qyzdar pedagogikalyq ýniversitetiniń kafedra meńgerýshisi, p.ǵ.k. Nargiz Baltabaeva jas pedagogterge arnalǵan kýrstar men treningterdiń paidasy týraly aityp, jas pedagogtardy daiarlaýdyń jańa quralyn engizý týraly usynysyn jetkizdi.
Qazaq onkologiia jáne radiologiia ǵylymi-zertteý institýtynyń diplomnan keiingi bilim ortalyǵynyń oqytýshysy E. Ishkinin Qazaqstanda jas ǵalymdardyń halyqaralyq zerthanalarda taǵlymdamadan ótý tájiribesin damytý kerektigin atap aitty. Solaisha, sheteldik ǵalymdardyń tájiribesinen úirený arqyly ǵylymi áleýetti damytý kerek.
Aqparattyq jáne esepteý tehnologiialary institýtynyń zerthana meńgerýshisi R. Musabaev aqparattyq jáne esepteý tehnologiialary ǵylymi áleýetti damytýdyń bazisi bolyp tabylady. Óz kezeginde, Á. H. Marǵulan atyndaǵy Arheologiia institýtynyń filialynyń direktorynyń orynbasary, t.ǵ.k. T. Mamyrov Memleket basshysynyń «Uly dalanyń jeti qyry» maqalasynyń negizgi basymdyqtaryn iske asyrý taqyrybynda sóz qozǵap, tarihi-mádeni murany odan ári zerdeleýdiń mańyzdylyǵyn atap ótti.
Sh. Ýálihanov atyndaǵy Tarih jáne etnologiia institýtynyń ǵylymi hatshysy M. Qozybaev ǵylymi institýttar men granttyq zertteýlerdi perspektivaly damytý máselesin kóterip, jas ǵalymdardy yntalandyrý júiesine kóńil aýdartty.
Kezdesýdi qorytyndylaǵan QR Premer-Ministri Baqytjan Saǵyntaev qatysýshylarǵa ashyq dialogy men usynystary úshin alǵysyn bildirdi. Ǵylymdy damytý máselesinde Qazaqstanda ǵylymi qyzmetti josparly ári qarqyndy damytý úshin qandai baǵyttardy odan ári damytý qajettigin, qandai máselelerge erekshe den qoiý kerektigin aiqyn uǵyný qajettigi aityldy. Qazaqstan ózin basqa memleketterdiń arasynda usyna alatyn baǵytty damytý kerektigi málimdeldi.
QR BǴM derekteri boiynsha, Qazaqstanda 2017 jyly ǵylymi zertteýler men ázirlemelermen 386 uiym ainalysqan, 22 081 adam tartylǵan, onyń ishinde 17 205 zertteýshi maman bar. Olardyń 7 733-i 35 jasqa deiingi jas ǵalymdar. 2018-2020 jyldarǵa arnalǵan qarjylandyrýǵa maquldanǵan jobalar men baǵdarlamalar arasynda granttyq jáne baǵdarlamalyq-maqsattyq qarjylandyrý aiasynda 35 jasqa deiingi jas ǵalymdardyń úlesi zertteýge qatysatyndardyń jalpy sanynyń 49,3%-na deiin artty. Bul – 2015-2017 jyldarǵa arnalǵan zertteýlerge qaraǵanda 1,4 esege artyq kórsetkish.
Qazaqstannyń negizgi ǵylymi ortalyǵy — Almaty qalasy. Qalada ǵylymi-zertteý salasyndaǵy qyzmetkerler sany 8,8 myń adamdy quraidy. Bul — Qazaqstannyń barlyq ǵalymdarynyń 40%-y. Ǵylymi zertteýler men ázirlemelerdiń 36,8%-y atalmysh qalaǵa tiesili. Zertteýler men ázirlemelerdi júzege asyratyn uiymdar sany — 131.
Jumys sapary kezinde Premer-Ministr birqatar infraqurylymdyq jáne áleýmettik nysandarǵa baryp, bilim berý men mamandardy daiarlaý sapasynyń artýy, sondai-aq qaladaǵy kólik infraqurylymyn, týrizm indýstriiasyn damytý barysymen tanysady.
Eske sala keteiik, QR Premer-Ministri Memleket basshysynyń tapsyrmasymen el óńirlerin jumys saparymen aralap júr. Osyǵan deiin Baqytjan Saǵyntaev Atyraý, Aqtóbe, Qaraǵandy, Qostanai, Qyzylorda, Mańǵystaý, Túrkistan, Aqmola, Batys Qazaqstan, Soltústik Qazaqstan, Pavlodar jáne Shyǵys Qazaqstan, Almaty jáne Jambyl oblystarynda jumys saparlarymen boldy.
.jpeg)