12 jyldyq bilim júiesine kóshý maqsatyndaǵy jańa standarttardy elimizdegi barlyq mektepterge 1-synyptan engizý sharalary jappai bastalyp ketti. Mektep tabaldyryǵyn jańa attaǵan shákirtter endi biryńǵai bazalyq oqýlyqtar boiynsha bilim alady.
Ministrlik ókilderi bul oqýlyqtardyń aimaqtar arasyndaǵy bilim sapasyn onlain rejiminde teńestirýge, sondai-aq oqý úlgerimin qadaǵalaýǵa, qazyna qarjysyn únemdeýge múmkindik beretinin aitady. Sonymen birge, “bilim berý protsesindegi dástúrli quraldar beinematerialdar men interaktivti sabaqtar arqyly da tolyǵady, bul óte tiimdi”, – dep sendirýde.
Resmi aqparatqa júginsek, biyldan bastap mektep baǵdarlamasy tutastai ózgermek jáne ol balanyń logikalyq oilaýy men dúnietanymyn damytýǵa baǵyttalmaq. Osyǵan orai, sońǵy úsh jylda 52 myń muǵalim jańartylǵan bilim mazmunynyń ádistemesi boiynsha bilim jetildirýdiń deńgeilik kýrstarynda oqyǵan. Al biylǵy jazda 73 myń muǵalim osy baǵytta daiyndyqtan ótken. Oqytýshylarǵa arnalǵan ádistemelik materialdar ázirlengen.
Mektepterdiń jańa mazmundaǵy oqýlyqtaryn satyp alý úshin memleket qazynasynan 18 mlrd-qa jýyq teńge bólingen. Onyń 6 mlrd 200 myńǵa jýyǵy 1-synyptardyń oqýlyqtaryn alýǵa jumsalǵan. Árine, az aqsha emes. Degenmen qansha kólemde shyqsa da, oqýlyq jetispeýshiligi bolmai turmaidy. Ásirese, 1-synyptar sany erekshe kóp bolyp turǵan qazirgi jaǵdaida. Mysaly, biyl 1-synypqa barǵandar sany 370 myń eken. Bul ótken jylmen salystyrǵanda, 30 myńǵa kóp. Keibir mektepterde 1-synyp shákirtteriniń jalpy sany myńnan asyp ketkendikten, tipti p, r, s synyptary ashylǵany ár taraptan jetken aqparattarda aityldy da. Osyǵan bailanysty “mektepter buǵan daiyn ba edi? Bastaýysh synyp muǵalimderiniń tapshylyǵy qanshalyqty sezilýde?” degen saýaldyń týyndaityny zańdy. Alaida Bilim jáne ǵylym vitse-ministri Elmira Sýbhanberdieva bulaisha alańdaýǵa negiz joqtyǵyn málimdedi. “Jergilikti ákimshilikterden bizge ondai málimet túsken joq. Eger muǵalimder jetispei jatsa, bizdiń saitymyzǵa jazýǵa bolady. Jergilikti bilim basqarmalarymen birlesip, biz bul máseleni sheshemiz”, – deidi ol.
Osy tustaǵy taǵy bir jait, mektepte kitaptyń jetispeýshiligine bailanysty, eger ata-ana áldebir oqýlyqty dúkennen satyp alatyn bolsa, sonyń túbirtegin saqtap qoiýy kerek. Jergilikti bilim basqarmasyna sony kórsetý arqyly jumsaǵan aqshasyn qaitaryp ala alady degen de aqparatty qulaǵymyz shaldy. Biraq bul arada eskerilmegen bir jait – joq oqýlyqty jurt dúkennen emes, kóp jaǵdaida bazardan ǵana taba alady. Paidanyń shyǵatyn jerin kúni buryn sezetin alypsatarlardyń “Almatykitap”, “Mektep”, “Atamura” baspalarynan oqýlyqtardy sypyryp-siyryp, taýdai ǵyp áketip jatqanyn kórmegen el kemde-kem. Qarapaiym ǵana mysal, Almatydaǵy “Dáýirde” basylǵan oqýshy kúndelikteri dúkende joq, al bazarda 500 teńgeden samsap tur. “Nege qymbat?” deseń, “ózimizdiki ǵoi, qaǵazy sapaly” deidi. Kerisinshe, ózimizdiń ónim áldeqaida arzan bolýy kerek emes pe?! Baspanyń óz dúkeninen, árine, tómen baǵada alýǵa bolatyn shyǵar. Biraq sórede joq! Sol siiaqty, muqtaj jurt tapshy oqýlyqtardy da óz baǵasynan úsh-tórt ese qymbatqa bazardan alýǵa májbúr. Sosyn oǵan kim qandai túbirtek beredi jáne shyǵynyn ótegeli turǵan kim bar?.. Sondyqtan jurt keregin tiisti baspalardyń dúkenderinen ǵana alsyn desek, oqýlyqtardy alypsatarlarǵa ońdy-soldy óńgertip jiberýge tyiym salý qajet. Ókinishke qarai, osy jaǵyna nazar aýdaryp, qadaǵalap jatqan eshkim joq.
Biylǵy taǵy bir jańalyq – 1 synyptardyń 5 kúndik oqý aptasyna kóshkeni. 2017-de 2, 5, 7-synyptar, 2019 jylǵa deiin barlyq synyptar 5 kúndikke kóshetin kórinedi. Munda da 5 kún oqý baqytyna ie synyptardyń qandai printsippen ekshelgeni túsiniksiz. Mysaly, kelesi jyly 3, 4, 6-synyptardy da 5 kúndikke kóshirýge ne kedergi?.. Shendiler “mynalar kóshedi, mynalar kóshpeidi” dep kesip aita salady, al sebebin ashyp aitpaidy. Soǵan qarap, osy jańashyldyqtardyń barlyǵynyń jan-jaqty oilastyrylyp, sebep-saldary túgeldei saraptalyp jasalyp jatqandyǵyna eriksiz kúmándanasyń.
“Al jaraidy. Biraq osy jańa standartty kim daiyndady?” degen suraqqa da ministrliktiń tolyqqandy jaýaby joq. Elmira Sýbhanberdievanyń aitýyna qaraǵanda, quramyna professorlar, metodologiia mamandary, ár oblystan jergilikti muǵalimder kirgen komissiia daiyndaǵan. Eger olar aty bar, zaty bar, pikirin dúiim el syilaityn, ýájimen jurt sanasatyn, bilimdi de bilikti, aýzy dýaly adamdar bolsa, “Mine, aitar syn, taǵar minderiń bolsa, osylarǵa aityńdar. Jańa standartty jasaǵan osylar”, – dep ashyǵyn aitpai ma?! Nemese sol adamdardyń ózi: “Orys tili men aǵylshyndy, jaratylystanýdy 1-synyptan bastap oqytýdy uiǵarǵan jáne qazaqtyń tili jaratylystaný pánderin joǵary synyptarda oqytýǵa jaramaidy” dep sheshken komissiia quramynda men boldym”, – dep nege súiinshi suramaidy?!
Jańashyldyq ta jaqsy shyǵar, eger soǵan jaǵdaiyń tolyq kelip tursa. Másele sonda – biz elimizdegi mektep ataýlynyń joǵyn túgendep, muǵalimderdiń, oqýshylardyń qyjalattaryn ótep boldyq pa? Búginde 33 mektep úsh aýysymmen oqityn kórinedi. Bul, árine, tek resmi derek. Munyń syrtynda, alys aýyldardaǵy apatty jaǵdailardaǵy bilim oshaqtary qanshama! Keibir eldi mekender tolyqqandy orta mektepke zárý bolyp otyr. Osy jaqynda ǵana “Habar” arnasyndaǵy “Jeti kún” baǵdarlamasynan kórsetti – Astananyń irgesindegi Qarajar aýylyndaǵy bastaýysh mekteptiń úsh-aq synyp bólmesi bar eken. “1-synypqa biyl barǵan 118 bala úsh aýysymmen oqýy múmkin” deidi. Al joǵary synyptardaǵy 250 bala Qaraótkelge, Astanaǵa qatynap oqýǵa májbúr. Osydan eki jyl buryn aýylda mektep salyna bastaǵan. Biraq jartysyna kelip toqtap qalǵan. Sebebi tiisti qarajat tolyqtai bólinbegen. Basqa-basqa, Astananyń túbindegi aýyldyń halqy osyndai kúi keship otyr. Al alys aimaqtardaǵy jurt ne halde?! Jaryq, jol, ǵalamtor máselesi, eldiń áleýmettik jaǵdaiy syn kótere me?.. Kúndelikti sabaǵyn birdeńe ǵyp ótip, áiteýir nápaqa tabý qamymen júrgen muǵalimder de bar. Olar jańa talapqa qalai, qaitip beiimdelmek?..
Munyń bári eskerildi dep aita almaimyz. Eskerilýge tiis edi. Osyndai jaǵdaida orta bilimniń erteńgi sapasy, salmaǵy qalai bolady, ol da belgisiz. Áiteýir artyn qaiyrly qylǵai...
Roza RAQYMQYZY,
"Jas Alash" gazeti
