12 جىلدىق بiلiم جٷيەسiنە كٶشۋ ماقساتىنداعى جاڭا ستاندارتتاردى ەلiمiزدەگi بارلىق مەكتەپتەرگە 1-سىنىپتان ەنگiزۋ شارالارى جاپپاي باستالىپ كەتتi. مەكتەپ تابالدىرىعىن جاڭا اتتاعان شەكiرتتەر ەندi بiرىڭعاي بازالىق وقۋلىقتار بويىنشا بiلiم الادى.
مينيسترلiك ٶكiلدەرi بۇل وقۋلىقتاردىڭ ايماقتار اراسىنداعى بiلiم ساپاسىن ونلاين رەجيمiندە تەڭەستiرۋگە, سونداي-اق وقۋ ٷلگەرiمiن قاداعالاۋعا, قازىنا قارجىسىن ٷنەمدەۋگە مٷمكiندiك بەرەتiنiن ايتادى. سونىمەن بiرگە, “بiلiم بەرۋ پروتسەسiندەگi دەستٷرلi قۇرالدار بەينەماتەريالدار مەن ينتەراكتيۆتi ساباقتار ارقىلى دا تولىعادى, بۇل ٶتە تيiمدi”, – دەپ سەندiرۋدە.
رەسمي اقپاراتقا جٷگiنسەك, بيىلدان باستاپ مەكتەپ باعدارلاماسى تۇتاستاي ٶزگەرمەك جەنە ول بالانىڭ لوگيكالىق ويلاۋى مەن دٷنيەتانىمىن دامىتۋعا باعىتتالماق. وسىعان وراي, سوڭعى ٷش جىلدا 52 مىڭ مۇعالiم جاڭارتىلعان بiلiم مازمۇنىنىڭ ەدiستەمەسi بويىنشا بiلiم جەتiلدiرۋدiڭ دەڭگەيلiك كۋرستارىندا وقىعان. ال بيىلعى جازدا 73 مىڭ مۇعالiم وسى باعىتتا دايىندىقتان ٶتكەن. وقىتۋشىلارعا ارنالعان ەدiستەمەلiك ماتەريالدار ەزiرلەنگەن.
مەكتەپتەردiڭ جاڭا مازمۇنداعى وقۋلىقتارىن ساتىپ الۋ ٷشiن مەملەكەت قازىناسىنان 18 ملرد-قا جۋىق تەڭگە بٶلiنگەن. ونىڭ 6 ملرد 200 مىڭعا جۋىعى 1-سىنىپتاردىڭ وقۋلىقتارىن الۋعا جۇمسالعان. ەرينە, از اقشا ەمەس. دەگەنمەن قانشا كٶلەمدە شىقسا دا, وقۋلىق جەتiسپەۋشiلiگi بولماي تۇرمايدى. ەسiرەسە, 1-سىنىپتار سانى ەرەكشە كٶپ بولىپ تۇرعان قازiرگi جاعدايدا. مىسالى, بيىل 1-سىنىپقا بارعاندار سانى 370 مىڭ ەكەن. بۇل ٶتكەن جىلمەن سالىستىرعاندا, 30 مىڭعا كٶپ. كەيبiر مەكتەپتەردە 1-سىنىپ شەكiرتتەرiنiڭ جالپى سانى مىڭنان اسىپ كەتكەندiكتەن, تiپتi پ, ر, س سىنىپتارى اشىلعانى ەر تاراپتان جەتكەن اقپاراتتاردا ايتىلدى دا. وسىعان بايلانىستى “مەكتەپتەر بۇعان دايىن با ەدi? باستاۋىش سىنىپ مۇعالiمدەرiنiڭ تاپشىلىعى قانشالىقتى سەزiلۋدە?” دەگەن ساۋالدىڭ تۋىندايتىنى زاڭدى. الايدا بiلiم جەنە عىلىم ۆيتسە-مينيسترi ەلميرا سۋبحانبەرديەۆا بۇلايشا الاڭداۋعا نەگiز جوقتىعىن مەلiمدەدi. “جەرگiلiكتi ەكiمشiلiكتەردەن بiزگە ونداي مەلiمەت تٷسكەن جوق. ەگەر مۇعالiمدەر جەتiسپەي جاتسا, بiزدiڭ سايتىمىزعا جازۋعا بولادى. جەرگiلiكتi بiلiم باسقارمالارىمەن بiرلەسiپ, بiز بۇل مەسەلەنi شەشەمiز”, – دەيدi ول.
وسى تۇستاعى تاعى بiر جايت, مەكتەپتە كiتاپتىڭ جەتiسپەۋشiلiگiنە بايلانىستى, ەگەر اتا-انا ەلدەبiر وقۋلىقتى دٷكەننەن ساتىپ الاتىن بولسا, سونىڭ تٷبiرتەگiن ساقتاپ قويۋى كەرەك. جەرگiلiكتi بiلiم باسقارماسىنا سونى كٶرسەتۋ ارقىلى جۇمساعان اقشاسىن قايتارىپ الا الادى دەگەن دە اقپاراتتى قۇلاعىمىز شالدى. بiراق بۇل ارادا ەسكەرiلمەگەن بiر جايت – جوق وقۋلىقتى جۇرت دٷكەننەن ەمەس, كٶپ جاعدايدا بازاردان عانا تابا الادى. پايدانىڭ شىعاتىن جەرiن كٷنi بۇرىن سەزەتiن الىپساتارلاردىڭ “الماتىكiتاپ”, “مەكتەپ”, “اتامۇرا” باسپالارىنان وقۋلىقتاردى سىپىرىپ-سيىرىپ, تاۋداي عىپ ەكەتiپ جاتقانىن كٶرمەگەن ەل كەمدە-كەم. قاراپايىم عانا مىسال, الماتىداعى “دەۋiردە” باسىلعان وقۋشى كٷندەلiكتەرi دٷكەندە جوق, ال بازاردا 500 تەڭگەدەن سامساپ تۇر. “نەگە قىمبات?” دەسەڭ, “ٶزiمiزدiكi عوي, قاعازى ساپالى” دەيدi. كەرiسiنشە, ٶزiمiزدiڭ ٶنiم ەلدەقايدا ارزان بولۋى كەرەك ەمەس پە?! باسپانىڭ ٶز دٷكەنiنەن, ەرينە, تٶمەن باعادا الۋعا بولاتىن شىعار. بiراق سٶرەدە جوق! سول سيياقتى, مۇقتاج جۇرت تاپشى وقۋلىقتاردى دا ٶز باعاسىنان ٷش-تٶرت ەسە قىمباتقا بازاردان الۋعا مەجبٷر. سوسىن وعان كiم قانداي تٷبiرتەك بەرەدi جەنە شىعىنىن ٶتەگەلi تۇرعان كiم بار?.. سوندىقتان جۇرت كەرەگiن تيiستi باسپالاردىڭ دٷكەندەرiنەن عانا السىن دەسەك, وقۋلىقتاردى الىپساتارلارعا وڭدى-سولدى ٶڭگەرتiپ جiبەرۋگە تىيىم سالۋ قاجەت. ٶكiنiشكە قاراي, وسى جاعىنا نازار اۋدارىپ, قاداعالاپ جاتقان ەشكiم جوق.
بيىلعى تاعى بiر جاڭالىق – 1 سىنىپتاردىڭ 5 كٷندiك وقۋ اپتاسىنا كٶشكەنi. 2017-دە 2, 5, 7-سىنىپتار, 2019 جىلعا دەيiن بارلىق سىنىپتار 5 كٷندiككە كٶشەتiن كٶرiنەدi. مۇندا دا 5 كٷن وقۋ باقىتىنا يە سىنىپتاردىڭ قانداي پرينتسيپپەن ەكشەلگەنi تٷسiنiكسiز. مىسالى, كەلەسi جىلى 3, 4, 6-سىنىپتاردى دا 5 كٷندiككە كٶشiرۋگە نە كەدەرگi?.. شەندiلەر “مىنالار كٶشەدi, مىنالار كٶشپەيدi” دەپ كەسiپ ايتا سالادى, ال سەبەبiن اشىپ ايتپايدى. سوعان قاراپ, وسى جاڭاشىلدىقتاردىڭ بارلىعىنىڭ جان-جاقتى ويلاستىرىلىپ, سەبەپ-سالدارى تٷگەلدەي ساراپتالىپ جاسالىپ جاتقاندىعىنا ەرiكسiز كٷمەنداناسىڭ.
“ال جارايدى. بiراق وسى جاڭا ستاندارتتى كiم دايىندادى?” دەگەن سۇراققا دا مينيسترلiكتiڭ تولىققاندى جاۋابى جوق. ەلميرا سۋبحانبەرديەۆانىڭ ايتۋىنا قاراعاندا, قۇرامىنا پروفەسسورلار, مەتودولوگييا ماماندارى, ەر وبلىستان جەرگiلiكتi مۇعالiمدەر كiرگەن كوميسسييا دايىنداعان. ەگەر ولار اتى بار, زاتى بار, پiكiرiن دٷيiم ەل سىيلايتىن, ۋەجiمەن جۇرت ساناساتىن, بiلiمدi دە بiلiكتi, اۋزى دۋالى ادامدار بولسا, “مiنە, ايتار سىن, تاعار مiندەرiڭ بولسا, وسىلارعا ايتىڭدار. جاڭا ستاندارتتى جاساعان وسىلار”, – دەپ اشىعىن ايتپاي ما?! نەمەسە سول ادامداردىڭ ٶزi: “ورىس تiلi مەن اعىلشىندى, جاراتىلىستانۋدى 1-سىنىپتان باستاپ وقىتۋدى ۇيعارعان جەنە قازاقتىڭ تiلi جاراتىلىستانۋ پەندەرiن جوعارى سىنىپتاردا وقىتۋعا جارامايدى” دەپ شەشكەن كوميسسييا قۇرامىندا مەن بولدىم”, – دەپ نەگە سٷيiنشi سۇرامايدى?!
جاڭاشىلدىق تا جاقسى شىعار, ەگەر سوعان جاعدايىڭ تولىق كەلiپ تۇرسا. مەسەلە سوندا – بiز ەلiمiزدەگi مەكتەپ اتاۋلىنىڭ جوعىن تٷگەندەپ, مۇعالiمدەردiڭ, وقۋشىلاردىڭ قىجالاتتارىن ٶتەپ بولدىق پا? بٷگiندە 33 مەكتەپ ٷش اۋىسىممەن وقيتىن كٶرiنەدi. بۇل, ەرينە, تەك رەسمي دەرەك. مۇنىڭ سىرتىندا, الىس اۋىلدارداعى اپاتتى جاعدايلارداعى بiلiم وشاقتارى قانشاما! كەيبiر ەلدi مەكەندەر تولىققاندى ورتا مەكتەپكە زەرۋ بولىپ وتىر. وسى جاقىندا عانا “حابار” ارناسىنداعى “جەتi كٷن” باعدارلاماسىنان كٶرسەتتi – استانانىڭ iرگەسiندەگi قاراجار اۋىلىنداعى باستاۋىش مەكتەپتiڭ ٷش-اق سىنىپ بٶلمەسi بار ەكەن. “1-سىنىپقا بيىل بارعان 118 بالا ٷش اۋىسىممەن وقۋى مٷمكiن” دەيدi. ال جوعارى سىنىپتارداعى 250 بالا قاراٶتكەلگە, استاناعا قاتىناپ وقۋعا مەجبٷر. وسىدان ەكi جىل بۇرىن اۋىلدا مەكتەپ سالىنا باستاعان. بiراق جارتىسىنا كەلiپ توقتاپ قالعان. سەبەبi تيiستi قاراجات تولىقتاي بٶلiنبەگەن. باسقا-باسقا, استانانىڭ تٷبiندەگi اۋىلدىڭ حالقى وسىنداي كٷي كەشiپ وتىر. ال الىس ايماقتارداعى جۇرت نە حالدە?! جارىق, جول, عالامتور مەسەلەسi, ەلدiڭ ەلەۋمەتتiك جاعدايى سىن كٶتەرە مە?.. كٷندەلiكتi ساباعىن بiردەڭە عىپ ٶتiپ, ەيتەۋiر نەپاقا تابۋ قامىمەن جٷرگەن مۇعالiمدەر دە بار. ولار جاڭا تالاپقا قالاي, قايتiپ بەيiمدەلمەك?..
مۇنىڭ بەرi ەسكەرiلدi دەپ ايتا المايمىز. ەسكەرiلۋگە تيiس ەدi. وسىنداي جاعدايدا ورتا بiلiمنiڭ ەرتەڭگi ساپاسى, سالماعى قالاي بولادى, ول دا بەلگiسiز. ەيتەۋiر ارتىن قايىرلى قىلعاي...
روزا راقىمقىزى,
"جاس الاش" گازەتٸ
