2017 jyly QR Din ister jáne azamattyq qoǵam ministrliginiń «Qazaqstan Respýblikasynyń keibir zańnamalyq aktilerine dini qyzmet jáne dini birlestikter máseleleri boiynsha ózgerister men tolyqtyrýlar engizý týraly» zań jobasyqalyń buqara nazaryna usynylǵany belgili. Bul Zań jobasy bilim berý salasyn da ainalyp ótpedi. Qazirgi kezeńde respýblikamyzda bilim berýdiń jańa júiesi jasalyp, qazaqstandyq bilim berý júiesi álemdik bilim berý keńistigine enýge baǵyt alýda. Sebebi, bilim – qoǵamdy áleýmettik, mádeni-ǵylymi progresspen qamtamasyz etetin ǵajaiyp qubylys, adam úshin de, qoǵam úshin de eń joǵarǵy qundylyq.
Degenmen, bilim nárine, ásirese dini bilimge qushtar bolǵan, úlken ómir jolyna jańa qadam basqan, elikteý men qyzyǵýshylyǵy mol jastardy óz torlaryna túsirýdi kózdeitin teris aǵymdar qanshama qarakóz jastarymyzdy óz shyrmaýyna ońailyqpen túsirip jatqanynyń kýási bolyp otyrmyz. Sondyqtan, Zańǵa engiziletin tolyqtyrýlar elimizdiń jarqyn bolashaǵyn qalaýshy jas urpaǵymyzdyń sanasyn ýlap jatqan jat aǵymdarǵa tosqaýyl qoiatyn sharalarǵa mańyzdy úles qosary sózsiz.
Zań jobasynyń negizinde QR «Dini qyzmet jáne dini birlestikter týraly» Zańynyń 3-babynyń 6-tarmaǵy boiynsha «Dindi oqyp-úirený dini birlestikterdiń ǵibadat ǵimarattarynda (qurylysjailarynda), úi-jailarynda, sondai-aq rýhani (dini) bilim berý uiymdarynda olardyń jarǵylaryna sáikes uiymdastyrylady jáne júzege asyrylady. Ózge jaǵdailarda dindi oqyp-úirený oblystardyń, respýblikalyq mańyzy bar qalanyń jáne astananyń jergilikti atqarýshy organdarymen kelisý boiynsha uiymdastyrylady jáne júzege asyrylady». Iaǵni, radikaldy aǵymdardyń mektep qabyrǵasynda, bilim berý mekemelerinde ózderiniń teris ári dástúrli dinimizben múldem úilespeitin san alýan pikirleri men ustanymdaryn ýaǵyzdaýǵa shekteý qoiylady. Mundai tájiribeni kórshiles TMD memleketterinen de baiqaýǵa bolady. Mysaly, Tájikstan Respýblikasynyń «Ar ujdan jáne dini birlestikter týraly» Zańy 23-babynyń 3-tarmaǵyna sáikes mektepke deiingi bilim berý mekemeleri men mektepterde, sondai-aq azamattardyń úileri men páterlerinde dini uiymdardyń aǵartýshylyq jáne nasihat jumystaryna tyiym salynady.
Shet elderde dini bilim alý máselesiniń zańnamada rettelýine kelsek, kóp jaǵdaida dástúrli emes dini aǵymdar ideologiialyq bastaýyn sheteldik dini oqý oryndarynan alatyndyǵyn eskere otyryp, ázirlený ústindegi zańda Qazaqstan Respýblikasynyń azamattaryna dini bilimdi shet elderde alýǵa tek joǵarǵy dini bilimdi elimizde alǵannan keiin ǵana jol berilmek. Sebebi, dástúrli negizdegi joǵary dini bilim men qalyptasqan azamattyq turǵyǵa ie bolǵannan keiin otandastarymyzdyń bilimin ári qarai jetildirýi úshin shet elderge barýy qaýipti saldarlarǵa soqtyrmaidy dep senýge negiz bar.
Ústimizdegi jyldyń qańtar aiynda Parlament Májilisinde atalmysh Zań jobasyn tanystyrý kezinde QR Din isteri jáne azamattyq qoǵam ministri N.Ermekbaev: «Azamattarymyz shetelde, onyń ishinde kúmándi dini oqý oryndarynda oqyp, destrýktivti ideologiia yqpalyna túsip jatyr. Astyrtyn túrli mektepter men kýrstarda bilim alyp, elge bizdiń qundylyqtarymyzǵa jat ári radikaldyq kózqarasymen oralyp jatyr. Osyǵan bailanysty zań jobasynda Qazaqstanda bazalyq dini joǵary bilim almaǵandardy shetke shyǵarýdy shekteý usynylyp otyr», - dep Qazaqstan azamattarynyń shetelde dini bilim alý máselesin retteý mańyzdylyǵyn atap ótti.
Iaǵni, Qazaqstan Respýblikasy azamattarynyń shetel memleketterinde rýhani (dini) bilim alýyna Qazaqstan Respýblikasynda joǵarǵy rýhani (dini) bilim alǵannan keiin ǵana jol beriletin bolady. Al halyqaralyq shart (kelisim) negizinde, sondai-aq tirkelgen dini birlestikterdiń Qazaqstanda rýhani (dini) bilim berý uiymdary bolmaǵan jaǵdailarda ǵanashetelde oqyp-úirenýge bolady. Alaida, rýhani (dini) bilim berý uiymdary óz qyzmetterin oqý, ǵylymi-zertteý jáne qarjylyq qyzmeti týraly qoǵamdy habardar ete otyryp, ashyq túrde júzege asyrýy tiis. Osy norma Qazaqstan azamattarynyń shet elderde rýhani (dini) bilim alý tártibin retteýge múmkindik beredi.
Sonymen qatar, bilim berý týraly qujattardy taný jáne nostrifikatsiialaý zań júzinde qatań qolǵa alynady. Bilim týraly qujattardy nostrifikatsiialaý – halyqaralyq nemese sheteldik oqý oryndarynda bilim alǵan tulǵalardyń qujattarynyń balamalylyǵyn anyqtaý maqsatynda, bilim týraly qujattardy taný týraly atalǵan memleketpen halyqaralyq shart bolmaǵan jaǵdailarda júrgiziletin rásim. Bul óz kezeginde sheteldegi qazaqstandyq stýdentterdiń bilimin baqylaý úshin mańyzdy qadam bolmaq. Qazir memlekettik organdarmensheteldik oqý ornyna ruqsatnama negizinde qabyldaý týraly kelisimder jasaý jumystary júrgizilýde.
Osydan birneshe jyl buryn da shetel asýǵa qumar, baǵytyn jat aǵymdardan izdegen jastardy elge qaitarý týraly QMDB dabyl qaqqan bolatyn. Dini bilim alý maqsatymen shetel asqan jastarymyz din atyn jamylǵan jat aǵymdardyń ideologiiasyna arbalyp, shetin kózqaras nietinde ketip jatqan mysaldary da bar. Sondyqtan, aldaǵy ózgertýler men tolyqtyrýlar jastarymyzdy barynsha saqtandyrýdyń kepili bolady dep úmittenemiz.
Elýbai Qairat Mendibaiuly,
«Qaharman urpaq» QQ tóraǵasy
