2017 جىلى قر دٸن ٸستەر جەنە ازاماتتىق قوعام مينيسترلٸگٸنٸڭ «قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ كەيبٸر زاڭنامالىق اكتٸلەرٸنە دٸني قىزمەت جەنە دٸني بٸرلەستٸكتەر مەسەلەلەرٸ بويىنشا ٶزگەرٸستەر مەن تولىقتىرۋلار ەنگٸزۋ تۋرالى» زاڭ جوباسىقالىڭ بۇقارا نازارىنا ۇسىنىلعانى بەلگٸلٸ. بۇل زاڭ جوباسى بٸلٸم بەرۋ سالاسىن دا اينالىپ ٶتپەدٸ. قازٸرگٸ كەزەڭدە رەسپۋبليكامىزدا بٸلٸم بەرۋدٸڭ جاڭا جٷيەسٸ جاسالىپ, قازاقستاندىق بٸلٸم بەرۋ جٷيەسٸ ەلەمدٸك بٸلٸم بەرۋ كەڭٸستٸگٸنە ەنۋگە باعىت الۋدا. سەبەبٸ, بٸلٸم – قوعامدى ەلەۋمەتتٸك, مەدەني-عىلىمي پروگرەسسپەن قامتاماسىز ەتەتٸن عاجايىپ قۇبىلىس, ادام ٷشٸن دە, قوعام ٷشٸن دە ەڭ جوعارعى قۇندىلىق.
دەگەنمەن, بٸلٸم نەرٸنە, ەسٸرەسە دٸني بٸلٸمگە قۇشتار بولعان, ٷلكەن ٶمٸر جولىنا جاڭا قادام باسقان, ەلٸكتەۋ مەن قىزىعۋشىلىعى مول جاستاردى ٶز تورلارىنا تٷسٸرۋدٸ كٶزدەيتٸن تەرٸس اعىمدار قانشاما قاراكٶز جاستارىمىزدى ٶز شىرماۋىنا وڭايلىقپەن تٷسٸرٸپ جاتقانىنىڭ كۋەسٸ بولىپ وتىرمىز. سوندىقتان, زاڭعا ەنگٸزٸلەتٸن تولىقتىرۋلار ەلٸمٸزدٸڭ جارقىن بولاشاعىن قالاۋشى جاس ۇرپاعىمىزدىڭ ساناسىن ۋلاپ جاتقان جات اعىمدارعا توسقاۋىل قوياتىن شارالارعا ماڭىزدى ٷلەس قوسارى سٶزسٸز.
زاڭ جوباسىنىڭ نەگٸزٸندە قر «دٸني قىزمەت جەنە دٸني بٸرلەستٸكتەر تۋرالى» زاڭىنىڭ 3-بابىنىڭ 6-تارماعى بويىنشا «دٸندٸ وقىپ-ٷيرەنۋ دٸني بٸرلەستٸكتەردٸڭ عيبادات عيماراتتارىندا (قۇرىلىسجايلارىندا), ٷي-جايلارىندا, سونداي-اق رۋحاني (دٸني) بٸلٸم بەرۋ ۇيىمدارىندا ولاردىڭ جارعىلارىنا سەيكەس ۇيىمداستىرىلادى جەنە جٷزەگە اسىرىلادى. ٶزگە جاعدايلاردا دٸندٸ وقىپ-ٷيرەنۋ وبلىستاردىڭ, رەسپۋبليكالىق ماڭىزى بار قالانىڭ جەنە استانانىڭ جەرگٸلٸكتٸ اتقارۋشى ورگاندارىمەن كەلٸسۋ بويىنشا ۇيىمداستىرىلادى جەنە جٷزەگە اسىرىلادى». ياعني, راديكالدى اعىمداردىڭ مەكتەپ قابىرعاسىندا, بٸلٸم بەرۋ مەكەمەلەرٸندە ٶزدەرٸنٸڭ تەرٸس ەرٸ دەستٷرلٸ دٸنٸمٸزبەن مٷلدەم ٷيلەسپەيتٸن سان الۋان پٸكٸرلەرٸ مەن ۇستانىمدارىن ۋاعىزداۋعا شەكتەۋ قويىلادى. مۇنداي تەجٸريبەنٸ كٶرشٸلەس تمد مەملەكەتتەرٸنەن دە بايقاۋعا بولادى. مىسالى, تەجٸكستان رەسپۋبليكاسىنىڭ «ار ۇجدان جەنە دٸني بٸرلەستٸكتەر تۋرالى» زاڭى 23-بابىنىڭ 3-تارماعىنا سەيكەس مەكتەپكە دەيٸنگٸ بٸلٸم بەرۋ مەكەمەلەرٸ مەن مەكتەپتەردە, سونداي-اق ازاماتتاردىڭ ٷيلەرٸ مەن پەتەرلەرٸندە دٸني ۇيىمداردىڭ اعارتۋشىلىق جەنە ناسيحات جۇمىستارىنا تىيىم سالىنادى.
شەت ەلدەردە دٸني بٸلٸم الۋ مەسەلەسٸنٸڭ زاڭنامادا رەتتەلۋٸنە كەلسەك, كٶپ جاعدايدا دەستٷرلٸ ەمەس دٸني اعىمدار يدەولوگييالىق باستاۋىن شەتەلدٸك دٸني وقۋ ورىندارىنان الاتىندىعىن ەسكەرە وتىرىپ, ەزٸرلەنۋ ٷستٸندەگٸ زاڭدا قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ ازاماتتارىنا دٸني بٸلٸمدٸ شەت ەلدەردە الۋعا تەك جوعارعى دٸني بٸلٸمدٸ ەلٸمٸزدە العاننان كەيٸن عانا جول بەرٸلمەك. سەبەبٸ, دەستٷرلٸ نەگٸزدەگٸ جوعارى دٸني بٸلٸم مەن قالىپتاسقان ازاماتتىق تۇرعىعا يە بولعاننان كەيٸن وتانداستارىمىزدىڭ بٸلٸمٸن ەرٸ قاراي جەتٸلدٸرۋٸ ٷشٸن شەت ەلدەرگە بارۋى قاۋٸپتٸ سالدارلارعا سوقتىرمايدى دەپ سەنۋگە نەگٸز بار.
ٷستٸمٸزدەگٸ جىلدىڭ قاڭتار ايىندا پارلامەنت مەجٸلٸسٸندە اتالمىش زاڭ جوباسىن تانىستىرۋ كەزٸندە قر دٸن ٸستەرٸ جەنە ازاماتتىق قوعام مينيسترٸ ن.ەرمەكباەۆ: «ازاماتتارىمىز شەتەلدە, ونىڭ ٸشٸندە كٷمەندٸ دٸني وقۋ ورىندارىندا وقىپ, دەسترۋكتيۆتٸ يدەولوگييا ىقپالىنا تٷسٸپ جاتىر. استىرتىن تٷرلٸ مەكتەپتەر مەن كۋرستاردا بٸلٸم الىپ, ەلگە بٸزدٸڭ قۇندىلىقتارىمىزعا جات ەرٸ راديكالدىق كٶزقاراسىمەن ورالىپ جاتىر. وسىعان بايلانىستى زاڭ جوباسىندا قازاقستاندا بازالىق دٸني جوعارى بٸلٸم الماعانداردى شەتكە شىعارۋدى شەكتەۋ ۇسىنىلىپ وتىر», - دەپ قازاقستان ازاماتتارىنىڭ شەتەلدە دٸني بٸلٸم الۋ مەسەلەسٸن رەتتەۋ ماڭىزدىلىعىن اتاپ ٶتتٸ.
ياعني, قازاقستان رەسپۋبليكاسى ازاماتتارىنىڭ شەتەل مەملەكەتتەرٸندە رۋحاني (دٸني) بٸلٸم الۋىنا قازاقستان رەسپۋبليكاسىندا جوعارعى رۋحاني (دٸني) بٸلٸم العاننان كەيٸن عانا جول بەرٸلەتٸن بولادى. ال حالىقارالىق شارت (كەلٸسٸم) نەگٸزٸندە, سونداي-اق تٸركەلگەن دٸني بٸرلەستٸكتەردٸڭ قازاقستاندا رۋحاني (دٸني) بٸلٸم بەرۋ ۇيىمدارى بولماعان جاعدايلاردا عاناشەتەلدە وقىپ-ٷيرەنۋگە بولادى. الايدا, رۋحاني (دٸني) بٸلٸم بەرۋ ۇيىمدارى ٶز قىزمەتتەرٸن وقۋ, عىلىمي-زەرتتەۋ جەنە قارجىلىق قىزمەتٸ تۋرالى قوعامدى حاباردار ەتە وتىرىپ, اشىق تٷردە جٷزەگە اسىرۋى تيٸس. وسى نورما قازاقستان ازاماتتارىنىڭ شەت ەلدەردە رۋحاني (دٸني) بٸلٸم الۋ تەرتٸبٸن رەتتەۋگە مٷمكٸندٸك بەرەدٸ.
سونىمەن قاتار, بٸلٸم بەرۋ تۋرالى قۇجاتتاردى تانۋ جەنە نوستريفيكاتسييالاۋ زاڭ جٷزٸندە قاتاڭ قولعا الىنادى. بٸلٸم تۋرالى قۇجاتتاردى نوستريفيكاتسييالاۋ – حالىقارالىق نەمەسە شەتەلدٸك وقۋ ورىندارىندا بٸلٸم العان تۇلعالاردىڭ قۇجاتتارىنىڭ بالامالىلىعىن انىقتاۋ ماقساتىندا, بٸلٸم تۋرالى قۇجاتتاردى تانۋ تۋرالى اتالعان مەملەكەتپەن حالىقارالىق شارت بولماعان جاعدايلاردا جٷرگٸزٸلەتٸن رەسٸم. بۇل ٶز كەزەگٸندە شەتەلدەگٸ قازاقستاندىق ستۋدەنتتەردٸڭ بٸلٸمٸن باقىلاۋ ٷشٸن ماڭىزدى قادام بولماق. قازٸر مەملەكەتتٸك ورگاندارمەنشەتەلدٸك وقۋ ورنىنا رۇقساتناما نەگٸزٸندە قابىلداۋ تۋرالى كەلٸسٸمدەر جاساۋ جۇمىستارى جٷرگٸزٸلۋدە.
وسىدان بٸرنەشە جىل بۇرىن دا شەتەل اسۋعا قۇمار, باعىتىن جات اعىمداردان ٸزدەگەن جاستاردى ەلگە قايتارۋ تۋرالى قمدب دابىل قاققان بولاتىن. دٸني بٸلٸم الۋ ماقساتىمەن شەتەل اسقان جاستارىمىز دٸن اتىن جامىلعان جات اعىمداردىڭ يدەولوگيياسىنا اربالىپ, شەتٸن كٶزقاراس نيەتٸندە كەتٸپ جاتقان مىسالدارى دا بار. سوندىقتان, الداعى ٶزگەرتۋلەر مەن تولىقتىرۋلار جاستارىمىزدى بارىنشا ساقتاندىرۋدىڭ كەپٸلٸ بولادى دەپ ٷمٸتتەنەمٸز.
ەلۋباي قايرات مەندٸبايۇلى,
«قاھارمان ۇرپاق» قق تٶراعاسى
