2012 jyly 14 jeltoqsanda Qazaqstan Respýblikasynyń Prezidenti – Elbasy N.Á.Nazarbaev «Qazaqstan -2050 strategiiasy: qalyptasqan memlekettiń jańa saiasi baǵyty» Qazaqstan halqyna tarihi Joldaýyn arnady. Bul Joldaý «Qazaqstan - 2030»strategiiasynyń zańdy jalǵasy bolyp tabylady. «Qazaqstan - 2030» strategiiasyndaǵy qoiylǵan negizgi maqsattar men mindetter ýaqytynan buryn júzege asty.
Biz eń aldymen «Qazaqstan - 2050» strategiiasynyń keibir mańyzdy erekshelikterine toqtala ketsek.
Birinshiden, bul strategiia uzaqtyǵy, qoiylǵan maqsattar men mindetteriniń aýqymdyǵy men tereńdigi jaǵynan teńdessiz qujat bolyp tabylady. Ol jarty ǵasyrdai ýaqytty qamtyp otyr. Al «Qazaqstan - 2030» strategiiasy 33 jylǵa arnalǵan bolatyn.
Ekinshiden,«Qazaqstan - 2050» strategiiasynyń saiasi-áleýmettik, ekonomikalyq baǵyttary «Qazaqstan - 2030»strategiiasymen uqsas keledi. «Qazaqstan - 2030»strategiiasy 7 basymdyqtardan tursa, «Qazaqstan - 2050»strategiiasy da jeti basymdyqtardan turady. Tek basymdyqtardyń ataýlarynda aiyrmashylyqtar bar.
«Qazaqstan - 2030» jáne «Qazaqstan - 2050» strategiialary arasynda sabaqtastyq bar. «Qazaqstan - 2050» strategiiasy onyń aldyndaǵy strategiiadan týyndaidy jáne ony odan ári tereńdetedi. Osy eki strategiianyń uqsastyqtary mynada:
- Eki strategiianyń da sol tarihi kezeńderdiń ereksheliginen týyndaidy. Bul erekshelikter eki strategiiada da jan-jaqty ashylǵan.
- Eki strategiiada jeti basymdyqtardan turady. Bul basymdyqtardyń oryndary aýysqan, ataýlary ózgergen. «Qazaqstan - 2030» strategiiasynyń birinshi basymdyǵy«Ulttyq qaýipsizdik» dep atalady. Al, «Qazaqstan - 2050» strategiiasynda ulttyq qaýipsizdik máselesi altynshy basylymdylyqta kórsetilip «6. Dáiekti de boljamdy syrtqy saiasat – ulttyq múddelerdi ilgerletý men óńirlik jáne jahandyq qaýipsizdikti nyǵaitý» dep atalady.
Ekonomikalyq ósý «Qazaqstan - 2030» strategiiasynyń úshinshi basymdyǵyn qurasa, «Qazaqstan - 2050» strategiiasynda bul másele birinshi basymdyqqa ie bolyp otyr jáne «Jańa baǵyttyń ekonomikalyq saiasaty – paida alý, investitsiialarymen básekege qabilettilikten qaitarym alý printsipine negizdelgen túgel qamtityn ekonomikalyq pragmatizm» dep atalady.
«Qazaqstan - 2050» strategiiasynyń ekinshi basymdyǵy «2. Kásipkerlikti – ulttyq ekonomikanyń jetekshi kúshin jan-jaqty qoldaý» dep atalǵan. «Qazaqstan - 2030» strategiiasynda ekinshi basymdyǵy Ishki saiasi turaqtylyq pen qoǵamnyń toptasýy «Qazaqstan - 2050» strategiiasynyń «7. Jańa qazaqstandyq patriotizm – bizdiń kópultty jáne kópkonfessiialy qoǵamymyz tabysynyń negizi » degen jetinshi basymdylyǵynda aitylady.
Atap aitarlyq nárse eki stategiianyń da basymdyqtarynyń sany birdei, biraq olardyń qurylymdyq ataýlary ártúrli bolǵanymen ishki mazmuny birtutastyqty quraidy.
Úshinshiden, eki strategiiada ózderi qabyldanǵan tarihi kezeńniń erekshelikterin, qiyndyqtary men problemalaryn tereń talqylap, bolashaqtyń baǵdarlamalaryn jan-jaqty ǵylymi negizdep, olardy oryndaýdyń joldary men ádisterin kórsetip bergen.
Tórtinshiden, eki strategiianyń da Qazaqstandyq ǵana emes jahandyq sipaty bar. «Qazaqstan - 2030» strategiiasy negizinde Qazaqstan qalyptasqan memleket retinde ornyqty. Respýblikamyzdy álem moiyndap ǵana qoimai, elimiz halyqaralyq qatynastardyń sýbektisine ainaldy. Onyń dáleli Qazaqstannyń Eýropadaǵy qaýipsizdik jáne yntymaqtastyq uiymynyń tóraǵasy bolyp, onyń Astana sammitin ótkizýi. Elimizdiń islam yntymaqtastyq uiymyna tóraǵalyq etýi. Qazaqstannyń álemdik ekonomikalyq daǵdarystyń birinshi kezeńinen qinalmai ótýi. Álemdik jáne dástúrli dinderdiń liderleriniń tórt birdei sezderiniń Astanada ótýi. Básekege qabiletti elý eldiń qataryna qosylýy.
El basy «Qazaqstan - 2050» strategiiasynyń maqsattaryn bylai belgilegen: Bizdiń basty maqsatymyz – 2050 jylǵa qarai myqty memlekettiń, damyǵan ekonomikanyń jáne jalpyǵa ortaq eńbektiń negizinde berekeli qoǵam qurý.
Bul – jańa saiasi baǵyt.
Bul búginde álemdik qaýymdastyq baǵdar ustap otyrǵan naqty merzim.
BUU – da 2050 jylǵa deiingi órkenietter damýynyń jahandyq boljamy ázirlendi. 2050 jylǵa deiingi boljamdyq baiandamany Dúniejúzilik azyq-túlik uiymy jariialady.
Qazir elderdiń deni osyndai uzaq merzimdi strategiialar ázirlep, qabyldaýda. Qytai ózi úshin dál osyndai strategiialyq josparlaý kók jiegin aiqyndap aldy.
Endi eki-úsh jyldan soń Táýelsizdiktiń ekinshi býyny dúniege kele bastaidy.
Sondyqtan qazirdiń ózinde olarǵa durys baǵdar nusqaý týraly oilanǵannyń mańyzy zor.
Bizdiń basty maqsatymyz 2050 jylǵa qarai Jalpyǵa ortaq eńbek qoǵamyn qurý.
Qazaqstan XXI ǵasyrdyń ortasyna qarai álemniń eń damyǵan 30 eliniń qatarynda bolýy tiis.
Bizdiń jetistikterimiz ben qazaqstandyq damý úlgisi Jańa saiasi baǵyttyń negizi bolýǵa tiis.
«Qazaqstan - 2050» strategiiasy - «Qazaqstan - 2030» strategiiasynyń jańa kezeńdegi úilesimdi damýy bolyp esepteledi. «Biz kimbiz, qaida baramyz jáne 2050 jylǵa qarai qaida bolǵymyz keledi?» degen suraqqa Elbasy bylai dep jaýap bergen.
Qazaqstan 2050 jylǵa qarai álemniń eń damyǵan 30 eliniń qatarynda bolýǵa tiis.
Damýshy elder arasynda osy klýbtaǵy orynǵa básekelestik qatal bolmaq. Elbasy joldaýynda «Qazaqstan - 2030» strategiiasynyń negizgi qorytyndylary jasalyndy.
Birinshi basymdyq ulttyq qaýipsizdik salasynda bizdiń aldymyzda Qazaqstannyń tutastyǵyn saqtai otyryp damytý mindeti turdy.
Tuńǵysh ret tarihta bizdiń memleket halyqaralaq dárejede tanylǵan naqty shekarasyn belgiledi. 14 myń shaqyrym memlekettik shekara mejelendi.
Ekinshi basymdyq boiynsha biz 140 etnos pen 17 konfessiianyń ókilderi turatyn elde ishki saiasi turaqtylyq pen ulttyq birlikti saqtap nyǵaittyq.
Úshinshi basymdyq boiynsha sheteldik investitsiialar men ishki salymdardyń deńgeii joǵary ashyq naryqtyq ekonomikaǵa negizdelgen ekonomikalyq ósýge qol jetkizdik.
Tórtinshi basymdyq boiynsha Qazaqstan azamattarynyń densaýlyǵy, bilimi men ál- aýqatyartyp otyr.
Besinshi basymdyq energetikalyq resýrstar. Qazaqstannyń munai – gaz kesheni kúlli ekonomikanyń lokomativi bolyp tabylady.
Altynshy basymdyq infraqurylym, ásirese, kólikpen bailanysty damytý alǵa qoiyldy. Bul másele de óz sheshimin tapty.
Jetinshi basymdyq kásibi memleket. Biz ákimshilik – ámirshildik júieniń basqarý dástúrlerinen túbegeili bas tartyp basqarýdyń zamanaýi ári tiimdi korpýsyn qurdyq.
Joldaýda Qazaqstan 2050 strategiiasyndaǵy mindetterge qol jetkizý joldyń aýyr bolatyndyǵyn kórsetip otyr.
Prezident Elimiz ben ómirimiz úshin on negizgi syn qaterdi bólip kórsetip berdi. Osy syn qaterlerdiń ishinde mynalardy atap ótti. Birinshiden 2050 jylǵa qarai álem halqy 9 mlrd. adamǵa jetedi. Endi 40 jyldan keiin 60 jastan asqan adamdardyń sany 15-ke tolmaǵandardan asyp túsedi. Týýdyń azaiýy jáne adamzattyń qartaiýy eńbek resýrstarynyń jetispeýshiligine ákeledi.
«Qazaqstan - 2050» strategiiasy «Jańa baǵyttyń ekonomikalyq saiasaty – paida alý, investitsiialarmen básekege qabilettilikten qaitarym alý printsipine negizdelgen túgel qamtityn ekonomikalyq pragmatizm» degen ataýmen bastalady.
Ekonomikalyq pragmatizm shyn máninde bul bizdiń búgingi kózqarastarymyz ben ustanymdarymyzdy túbegeili ózgertý dei kele Prezident : Bul neni bildiredi? degen suraqqa bylai dep jaýap berdi:
Birinshi. Ekonomikalyq jáne basqarý sheshimderin túgeldei ekonomikalyq maqsattylyq jáne uzaq merzimdi múddeler turǵysynda qabyldaý.
Ekinshi. Qazaqstan tolyqqandy biznes-seriktestik retinde qatysa alatyn jańa naryqtyq taýarlardy aiqyndaý.
Úshinshi. Ekonomikalyq deńdeidi arttyrý maqsatynda qolaily investitsiialyq ahýal qury.
Tórtinshi. Ekonomikanyń tiimdi jeke sektoryn qurý jáne memlekettik jekemenshik seriktestikti damytý.
Qoryta kelgende Elbasy «Qazaqstan - 2050» strategiiasynyń basty maqsatyn bylai dep atap kórsetti: «Bizdiń basty maqsatymyz – 2050 jylǵa qarai myqty memlekettiń, damyǵan ekonomikanyń jáne jalpyǵa ortaq eńbektiń negizinde berekeli qoǵamyn qurý bolyp tabylady».
Aqqasov B.Q.
Memleket jáne quqyq teoriiasymen konstitýtsiialyq quqyq kafedrasynyń professory
