2012 جىلى 14 جەلتوقساندا قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ پرەزيدەنتٸ – ەلباسى ن.ە.نازارباەۆ «قازاقستان -2050 ستراتەگيياسى: قالىپتاسقان مەملەكەتتٸڭ جاڭا ساياسي باعىتى» قازاقستان حالقىنا تاريحي جولداۋىن ارنادى. بۇل جولداۋ «قازاقستان - 2030»ستراتەگيياسىنىڭ زاڭدى جالعاسى بولىپ تابىلادى. «قازاقستان - 2030» ستراتەگيياسىنداعى قويىلعان نەگٸزگٸ ماقساتتار مەن مٸندەتتەر ۋاقىتىنان بۇرىن جٷزەگە استى.
بٸز ەڭ الدىمەن «قازاقستان - 2050» ستراتەگيياسىنىڭ كەيبٸر ماڭىزدى ەرەكشەلٸكتەرٸنە توقتالا كەتسەك.
بٸرٸنشٸدەن, بۇل ستراتەگييا ۇزاقتىعى, قويىلعان ماقساتتار مەن مٸندەتتەرٸنٸڭ اۋقىمدىعى مەن تەرەڭدٸگٸ جاعىنان تەڭدەسسٸز قۇجات بولىپ تابىلادى. ول جارتى عاسىرداي ۋاقىتتى قامتىپ وتىر. ال «قازاقستان - 2030» ستراتەگيياسى 33 جىلعا ارنالعان بولاتىن.
ەكٸنشٸدەن,«قازاقستان - 2050» ستراتەگيياسىنىڭ ساياسي-ەلەۋمەتتٸك, ەكونوميكالىق باعىتتارى «قازاقستان - 2030»ستراتەگيياسىمەن ۇقساس كەلەدٸ. «قازاقستان - 2030»ستراتەگيياسى 7 باسىمدىقتاردان تۇرسا, «قازاقستان - 2050»ستراتەگيياسى دا جەتٸ باسىمدىقتاردان تۇرادى. تەك باسىمدىقتاردىڭ اتاۋلارىندا ايىرماشىلىقتار بار.
«قازاقستان - 2030» جەنە «قازاقستان - 2050» ستراتەگييالارى اراسىندا ساباقتاستىق بار. «قازاقستان - 2050» ستراتەگيياسى ونىڭ الدىنداعى ستراتەگييادان تۋىندايدى جەنە ونى ودان ەرٸ تەرەڭدەتەدٸ. وسى ەكٸ ستراتەگييانىڭ ۇقساستىقتارى مىنادا:
- ەكٸ ستراتەگييانىڭ دا سول تاريحي كەزەڭدەردٸڭ ەرەكشەلٸگٸنەن تۋىندايدى. بۇل ەرەكشەلٸكتەر ەكٸ ستراتەگييادا دا جان-جاقتى اشىلعان.
- ەكٸ ستراتەگييادا جەتٸ باسىمدىقتاردان تۇرادى. بۇل باسىمدىقتاردىڭ ورىندارى اۋىسقان, اتاۋلارى ٶزگەرگەن. «قازاقستان - 2030» ستراتەگيياسىنىڭ بٸرٸنشٸ باسىمدىعى«ۇلتتىق قاۋٸپسٸزدٸك» دەپ اتالادى. ال, «قازاقستان - 2050» ستراتەگيياسىندا ۇلتتىق قاۋٸپسٸزدٸك مەسەلەسٸ التىنشى باسىلىمدىلىقتا كٶرسەتٸلٸپ «6. دەيەكتٸ دە بولجامدى سىرتقى ساياسات – ۇلتتىق مٷددەلەردٸ ٸلگەرلەتۋ مەن ٶڭٸرلٸك جەنە جاھاندىق قاۋٸپسٸزدٸكتٸ نىعايتۋ» دەپ اتالادى.
ەكونوميكالىق ٶسۋ «قازاقستان - 2030» ستراتەگيياسىنىڭ ٷشٸنشٸ باسىمدىعىن قۇراسا, «قازاقستان - 2050» ستراتەگيياسىندا بۇل مەسەلە بٸرٸنشٸ باسىمدىققا يە بولىپ وتىر جەنە «جاڭا باعىتتىڭ ەكونوميكالىق ساياساتى – پايدا الۋ, ينۆەستيتسييالارىمەن بەسەكەگە قابٸلەتتٸلٸكتەن قايتارىم الۋ پرينتسيپٸنە نەگٸزدەلگەن تٷگەل قامتيتىن ەكونوميكالىق پراگماتيزم» دەپ اتالادى.
«قازاقستان - 2050» ستراتەگيياسىنىڭ ەكٸنشٸ باسىمدىعى «2. كەسٸپكەرلٸكتٸ – ۇلتتىق ەكونوميكانىڭ جەتەكشٸ كٷشٸن جان-جاقتى قولداۋ» دەپ اتالعان. «قازاقستان - 2030» ستراتەگيياسىندا ەكٸنشٸ باسىمدىعى ٸشكٸ ساياسي تۇراقتىلىق پەن قوعامنىڭ توپتاسۋى «قازاقستان - 2050» ستراتەگيياسىنىڭ «7. جاڭا قازاقستاندىق پاتريوتيزم – بٸزدٸڭ كٶپۇلتتى جەنە كٶپكونفەسسييالى قوعامىمىز تابىسىنىڭ نەگٸزٸ » دەگەن جەتٸنشٸ باسىمدىلىعىندا ايتىلادى.
اتاپ ايتارلىق نەرسە ەكٸ ستاتەگييانىڭ دا باسىمدىقتارىنىڭ سانى بٸردەي, بٸراق ولاردىڭ قۇرىلىمدىق اتاۋلارى ەرتٷرلٸ بولعانىمەن ٸشكٸ مازمۇنى بٸرتۇتاستىقتى قۇرايدى.
ٷشٸنشٸدەن, ەكٸ ستراتەگييادا ٶزدەرٸ قابىلدانعان تاريحي كەزەڭنٸڭ ەرەكشەلٸكتەرٸن, قيىندىقتارى مەن پروبلەمالارىن تەرەڭ تالقىلاپ, بولاشاقتىڭ باعدارلامالارىن جان-جاقتى عىلىمي نەگٸزدەپ, ولاردى ورىنداۋدىڭ جولدارى مەن ەدٸستەرٸن كٶرسەتٸپ بەرگەن.
تٶرتٸنشٸدەن, ەكٸ ستراتەگييانىڭ دا قازاقستاندىق عانا ەمەس جاھاندىق سيپاتى بار. «قازاقستان - 2030» ستراتەگيياسى نەگٸزٸندە قازاقستان قالىپتاسقان مەملەكەت رەتٸندە ورنىقتى. رەسپۋبليكامىزدى ەلەم مويىنداپ عانا قويماي, ەلٸمٸز حالىقارالىق قاتىناستاردىڭ سۋبەكتٸسٸنە اينالدى. ونىڭ دەلەلٸ قازاقستاننىڭ ەۋروپاداعى قاۋٸپسٸزدٸك جەنە ىنتىماقتاستىق ۇيىمىنىڭ تٶراعاسى بولىپ, ونىڭ استانا سامميتٸن ٶتكٸزۋٸ. ەلٸمٸزدٸڭ يسلام ىنتىماقتاستىق ۇيىمىنا تٶراعالىق ەتۋٸ. قازاقستاننىڭ ەلەمدٸك ەكونوميكالىق داعدارىستىڭ بٸرٸنشٸ كەزەڭٸنەن قينالماي ٶتۋٸ. ەلەمدٸك جەنە دەستٷرلٸ دٸندەردٸڭ ليدەرلەرٸنٸڭ تٶرت بٸردەي سەزدەرٸنٸڭ استانادا ٶتۋٸ. بەسەكەگە قابٸلەتتٸ ەلۋ ەلدٸڭ قاتارىنا قوسىلۋى.
ەل باسى «قازاقستان - 2050» ستراتەگيياسىنىڭ ماقساتتارىن بىلاي بەلگٸلەگەن: بٸزدٸڭ باستى ماقساتىمىز – 2050 جىلعا قاراي مىقتى مەملەكەتتٸڭ, دامىعان ەكونوميكانىڭ جەنە جالپىعا ورتاق ەڭبەكتٸڭ نەگٸزٸندە بەرەكەلٸ قوعام قۇرۋ.
بۇل – جاڭا ساياسي باعىت.
بۇل بٷگٸندە ەلەمدٸك قاۋىمداستىق باعدار ۇستاپ وتىرعان ناقتى مەرزٸم.
بۇۇ – دا 2050 جىلعا دەيٸنگٸ ٶركەنيەتتەر دامۋىنىڭ جاھاندىق بولجامى ەزٸرلەندٸ. 2050 جىلعا دەيٸنگٸ بولجامدىق باياندامانى دٷنيەجٷزٸلٸك ازىق-تٷلٸك ۇيىمى جارييالادى.
قازٸر ەلدەردٸڭ دەنٸ وسىنداي ۇزاق مەرزٸمدٸ ستراتەگييالار ەزٸرلەپ, قابىلداۋدا. قىتاي ٶزٸ ٷشٸن دەل وسىنداي ستراتەگييالىق جوسپارلاۋ كٶك جيەگٸن ايقىنداپ الدى.
ەندٸ ەكٸ-ٷش جىلدان سوڭ تەۋەلسٸزدٸكتٸڭ ەكٸنشٸ بۋىنى دٷنيەگە كەلە باستايدى.
سوندىقتان قازٸردٸڭ ٶزٸندە ولارعا دۇرىس باعدار نۇسقاۋ تۋرالى ويلانعاننىڭ ماڭىزى زور.
بٸزدٸڭ باستى ماقساتىمىز 2050 جىلعا قاراي جالپىعا ورتاق ەڭبەك قوعامىن قۇرۋ.
قازاقستان XXI عاسىردىڭ ورتاسىنا قاراي ەلەمنٸڭ ەڭ دامىعان 30 ەلٸنٸڭ قاتارىندا بولۋى تيٸس.
بٸزدٸڭ جەتٸستٸكتەرٸمٸز بەن قازاقستاندىق دامۋ ٷلگٸسٸ جاڭا ساياسي باعىتتىڭ نەگٸزٸ بولۋعا تيٸس.
«قازاقستان - 2050» ستراتەگيياسى - «قازاقستان - 2030» ستراتەگيياسىنىڭ جاڭا كەزەڭدەگٸ ٷيلەسٸمدٸ دامۋى بولىپ ەسەپتەلەدٸ. «بٸز كٸمبٸز, قايدا بارامىز جەنە 2050 جىلعا قاراي قايدا بولعىمىز كەلەدٸ?» دەگەن سۇراققا ەلباسى بىلاي دەپ جاۋاپ بەرگەن.
قازاقستان 2050 جىلعا قاراي ەلەمنٸڭ ەڭ دامىعان 30 ەلٸنٸڭ قاتارىندا بولۋعا تيٸس.
دامۋشى ەلدەر اراسىندا وسى كلۋبتاعى ورىنعا بەسەكەلەستٸك قاتال بولماق. ەلباسى جولداۋىندا «قازاقستان - 2030» ستراتەگيياسىنىڭ نەگٸزگٸ قورىتىندىلارى جاسالىندى.
بٸرٸنشٸ باسىمدىق ۇلتتىق قاۋٸپسٸزدٸك سالاسىندا بٸزدٸڭ الدىمىزدا قازاقستاننىڭ تۇتاستىعىن ساقتاي وتىرىپ دامىتۋ مٸندەتٸ تۇردى.
تۇڭعىش رەت تاريحتا بٸزدٸڭ مەملەكەت حالىقارالاق دەرەجەدە تانىلعان ناقتى شەكاراسىن بەلگٸلەدٸ. 14 مىڭ شاقىرىم مەملەكەتتٸك شەكارا مەجەلەندٸ.
ەكٸنشٸ باسىمدىق بويىنشا بٸز 140 ەتنوس پەن 17 كونفەسسييانىڭ ٶكٸلدەرٸ تۇراتىن ەلدە ٸشكٸ ساياسي تۇراقتىلىق پەن ۇلتتىق بٸرلٸكتٸ ساقتاپ نىعايتتىق.
ٷشٸنشٸ باسىمدىق بويىنشا شەتەلدٸك ينۆەستيتسييالار مەن ٸشكٸ سالىمداردىڭ دەڭگەيٸ جوعارى اشىق نارىقتىق ەكونوميكاعا نەگٸزدەلگەن ەكونوميكالىق ٶسۋگە قول جەتكٸزدٸك.
تٶرتٸنشٸ باسىمدىق بويىنشا قازاقستان ازاماتتارىنىڭ دەنساۋلىعى, بٸلٸمٸ مەن ەل- اۋقاتىارتىپ وتىر.
بەسٸنشٸ باسىمدىق ەنەرگەتيكالىق رەسۋرستار. قازاقستاننىڭ مۇناي – گاز كەشەنٸ كٷللٸ ەكونوميكانىڭ لوكوماتيۆٸ بولىپ تابىلادى.
التىنشى باسىمدىق ينفراقۇرىلىم, ەسٸرەسە, كٶلٸكپەن بايلانىستى دامىتۋ العا قويىلدى. بۇل مەسەلە دە ٶز شەشٸمٸن تاپتى.
جەتٸنشٸ باسىمدىق كەسٸبي مەملەكەت. بٸز ەكٸمشٸلٸك – ەمٸرشٸلدٸك جٷيەنٸڭ باسقارۋ دەستٷرلەرٸنەن تٷبەگەيلٸ باس تارتىپ باسقارۋدىڭ زاماناۋي ەرٸ تيٸمدٸ كورپۋسىن قۇردىق.
جولداۋدا قازاقستان 2050 ستراتەگيياسىنداعى مٸندەتتەرگە قول جەتكٸزۋ جولدىڭ اۋىر بولاتىندىعىن كٶرسەتٸپ وتىر.
پرەزيدەنت ەلٸمٸز بەن ٶمٸرٸمٸز ٷشٸن ون نەگٸزگٸ سىن قاتەردٸ بٶلٸپ كٶرسەتٸپ بەردٸ. وسى سىن قاتەرلەردٸڭ ٸشٸندە مىنالاردى اتاپ ٶتتٸ. بٸرٸنشٸدەن 2050 جىلعا قاراي ەلەم حالقى 9 ملرد. ادامعا جەتەدٸ. ەندٸ 40 جىلدان كەيٸن 60 جاستان اسقان ادامداردىڭ سانى 15-كە تولماعانداردان اسىپ تٷسەدٸ. تۋۋدىڭ ازايۋى جەنە ادامزاتتىڭ قارتايۋى ەڭبەك رەسۋرستارىنىڭ جەتٸسپەۋشٸلٸگٸنە ەكەلەدٸ.
«قازاقستان - 2050» ستراتەگيياسى «جاڭا باعىتتىڭ ەكونوميكالىق ساياساتى – پايدا الۋ, ينۆەستيتسييالارمەن بەسەكەگە قابٸلەتتٸلٸكتەن قايتارىم الۋ پرينتسيپٸنە نەگٸزدەلگەن تٷگەل قامتيتىن ەكونوميكالىق پراگماتيزم» دەگەن اتاۋمەن باستالادى.
ەكونوميكالىق پراگماتيزم شىن مەنٸندە بۇل بٸزدٸڭ بٷگٸنگٸ كٶزقاراستارىمىز بەن ۇستانىمدارىمىزدى تٷبەگەيلٸ ٶزگەرتۋ دەي كەلە پرەزيدەنت : بۇل نەنٸ بٸلدٸرەدٸ? دەگەن سۇراققا بىلاي دەپ جاۋاپ بەردٸ:
بٸرٸنشٸ. ەكونوميكالىق جەنە باسقارۋ شەشٸمدەرٸن تٷگەلدەي ەكونوميكالىق ماقساتتىلىق جەنە ۇزاق مەرزٸمدٸ مٷددەلەر تۇرعىسىندا قابىلداۋ.
ەكٸنشٸ. قازاقستان تولىققاندى بيزنەس-سەرٸكتەستٸك رەتٸندە قاتىسا الاتىن جاڭا نارىقتىق تاۋارلاردى ايقىنداۋ.
ٷشٸنشٸ. ەكونوميكالىق دەڭدەيدٸ ارتتىرۋ ماقساتىندا قولايلى ينۆەستيتسييالىق احۋال قۇرى.
تٶرتٸنشٸ. ەكونوميكانىڭ تيٸمدٸ جەكە سەكتورىن قۇرۋ جەنە مەملەكەتتٸك جەكەمەنشٸك سەرٸكتەستٸكتٸ دامىتۋ.
قورىتا كەلگەندە ەلباسى «قازاقستان - 2050» ستراتەگيياسىنىڭ باستى ماقساتىن بىلاي دەپ اتاپ كٶرسەتتٸ: «بٸزدٸڭ باستى ماقساتىمىز – 2050 جىلعا قاراي مىقتى مەملەكەتتٸڭ, دامىعان ەكونوميكانىڭ جەنە جالپىعا ورتاق ەڭبەكتٸڭ نەگٸزٸندە بەرەكەلٸ قوعامىن قۇرۋ بولىپ تابىلادى».
اققاسوۆ ب.ق.
مەملەكەت جەنە قۇقىق تەوريياسىمەن كونستيتۋتسييالىق قۇقىق كافەدراسىنىڭ پروفەسسورى
