Qazaqstannyń jańa álipbi jobasynyń muraty – qazaq tilin jańǵyrtý talabynan, Qazaq elin mekendegen etnos ókilderiniń toleranttylyq qaǵidattarynan týyndaidy. Bul týraly L.N.Gýmilev atyndaǵy Eýraziia ulttyq ýniversitetiniń rektory, QR UǴA akademigi Erlan Sydyqov málim etti, dep habarlaidy QazAqparat.
«Sonymen birge munda otandyq til bilimi akademiialyq mektebiniń ustanymy men bai tájiribesi eskerilgen. Qoǵamdaǵy túrli býyn arasyndaǵy talap-tilek - aǵa býynnyń parasaty men jas býynnyń jańashyldyǵy úilesken. Biz, joǵary mektep ókilderi, sonyń ishinde L.N.Gýmilev atyndaǵy Eýraziia ulttyq ýniversiteti ǵalymdary, elge ortaq iske birinshi kúnnen intellektýaldyq áleýetimizben atsalystyq. Bilikti mamandarymyz jaýapty til ortalyqtarymen birge fonologiia, orfografiia, grammatologiia qaǵidattaryn qatań ustandy. Eń bastysy, til – tek kommýnikatsiia quraly emes, san ǵasyrlyq mádeniet kodynyń kórinisi, rýhani qazynanyń arqaýy retinde qarastyryldy. Osyǵan sai qazaq álipbiiniń tek-tamyryndaǵy tabiǵilyq, ósimtaldyq, jasampazdyq negizder eskerildi», - dedi E. Sydyqov.
Rektordyń aitýynsha, jańa álipbi jobasy bilim alýshylar men bilim berýshilerdiń ortasynda, ǵylymi-shyǵarmashylyq úderiste synamadan – aprobatsiiadan ótti. Qoǵamda talas týdyrǵan qaisybir áripter ábden jetildirilip, kóz, beine, jad, salystyrý qalpyna salynyp, jan-jaqty taldandy.
«Jańa álipbi nusqasynda syn da, suranys ta eskerilgen. Bul – tabiǵi úderis. Tilshi ǵalymdar, tájiribeli oqytýshy-muǵalimder qaýymy Memleket basshysy Qasym-Jomart Toqaevtyń: «Til mamandary jańa álibidi jetildirýi kerek!» tapsyrmasynyń údesinen shyqty deýge negiz bar», - dedi ǵalym.
«Osy rette maman daiarlaityn, ǵylymi mektep qalyptastyratyn jaýapty oryndar men mekemeler mynany eskerse deimiz: til de, álipbi de – jandy aǵza. Ol jetilý ústinde dami beredi. Sondyqtan endigi jerde taza tildik, orfografiialyq problemalardy biryńǵai kásibi ortada, ǵylymi jýrnaldarda talqylaýdy tájiribege qaita engizsek.
Atap aitqanda, ǵylymnyń basty qaǵidaty – normalaý iaki birizdendirý. Bizdińshe, osyǵan deiin synalǵan digraf, akýt t.b. álipbilik erekshelikter – normalaný jolyndaǵy izdenister. Jalpy qaýymǵa túsinikti bolý úshin osy jaǵyn basa aitsaq. Budan bólek, bizde klassikalyq til bilimi ǵylymynyń mamandary jyldan-jylǵa azaiyp barady. Kemdi tolyqtyrý jáne bardy arttyrý úshin «Til ǵylymy» atty keshendi baǵdarlama qabyldaýdy usynamyz», - dep atap ótti Erlan Sydyqov.
Aita keteiik, ótken aptada QR Premer-Ministri Asqar Mamin Qazaq tili álipbiin latyn grafikasyna kóshirý jónindegi ulttyq komissiia otyrysyn ótkizdi.
Álipbide halyqaralyq tájiribede qoldanysta bar ýmliaýt ( ̈ ), makron ( ˉ ), sedil ( ̧), brevis ( ̌ ) diakritikalyq tańbalary qoldanylǵan. Álipbi qazaq tiliniń jazý dástúrinde ornyqqan «bir dybys – bir árip» printsipine tolyq sáikes keledi. Jańa álipbige kezeń-kezeńimen kóshý 2023 jyldan bastap 2031 jyl aralyǵynda josparlanyp otyr.
