Foto: istockphoto.com
Qazaqstan Musylmandary dini basqarmasy áleýmettik jelidegi paraqshalarda oqyrman sanyn arttyrýǵa qatysty pátýa shyǵardy. Pátýada follover sanyn shynaiy qoldanýshylar arqyly, iaǵni shariǵatqa qaishy kelmeitin joldarmen kóbeitýge jáne mundai qyzmetke aqy tóleýge ruqsat etiletini aitylǵan. Al jalǵan, bot akkaýnttar arqyly follover sanyn arttyrýǵa jáne oǵan aqy tóleýge tyiym salynady.
Múftiiattyń túsindirýinshe, búginde kóptegen adamdar men kompaniialar óz paraqshalaryn nasihattaý maqsatynda tirkelýshiler, laiktar men pikirler sanyn arttyratyn túrli qyzmetterge júginedi. Ol úshin arnaiy qyzmet kórsetýshilermen kelisimshart jasalyp, aqy tólenedi. Eger bul qyzmet naqty adamdardyń qatysýymen júzege assa, shariǵat turǵysynan ruqsat etiledi.
Al follover sany bot akkaýnttar arqyly jasalsa, bul shynaiy áreketke jatpaidy jáne aldaý bolyp esepteledi. Shariǵatta mundai áreketke tyiym salynǵan. Sonymen qatar, tapsyrys berýshi bul jalǵan áreketti bile tura ádeii jasasa, kúnániń aýyrlyǵy arta túsetini atap ótilgen. Óitkeni ol óz paraqshasyn ózgelerge shyn máninde joq sipattarmen kórsetedi. Mundai áreket «ótirik aitý, burmalaý» sanatyna jatatyndyqtan, shariǵatta ruqsat etilmeidi. Osy oraida Ult.kz tilshisi jalǵan folloverdiń dini úkimi men tabysqa áseri týraly mamandardan surap kórdi.
«Adamdardy adastyrýǵa tyiym salynǵan»
Almaty qalasy Ortalyq meshitiniń naib imamy, RANT múshesi Qýanysh Ábishevtiń aitýynsha, bul – marketing ekeni túsinikti. Alaida dál osy jaǵdaida mundai qyzmetke aqsha berý arqyly adamdarǵa ótirik aqparat kórsetý shariǵatta ruqsat etilmeidi.
«Bul tek marketing, eshqandai ziiany joq» degen pikirge qatysty aitarymyz: iá, bul – marketing ekeni túsinikti. Jalpy, mundai qyzmet kórsetetin adamdarǵa aqsha tóleý, ondai kompaniialarmen kelisimshart jasaý zań júzinde ruqsat etilgen jáne ol tabystyń adal ekeni de aitylyp jatady. Alaida dál osy jaǵdaida mundai qyzmetke aqsha berý arqyly adamdarǵa ótirik aqparat kórsetý shariǵatta ruqsat etilmeidi. Mysaly, bir ónimge (aitalyq, pitstsaǵa) qatysty júzdegen oń pikir bar siiaqty kórinedi. Biraq ol pikir qaldyrǵan adamdardyń basym bóligi bul ónimdi múlde tatyp kórmegen nemese tatyp kórse de, ondai baǵa bermeidi. Bir adam birneshe jalǵan akkaýnt ashyp, solar arqyly «jep kórdim, unady» dep pikir jazady. Muny kórgen tutynýshy rasymen de júzdegen adam bul ónimdi qoldap otyr dep oilaidy. Al shyn máninde, ol jerde bar bolǵany 4-5 adam ǵana ónimdi kórgen, al qalǵany ótirik akkaýnttar men jalǵan pikirler. Osyndai jolmen adamdardy adastyrý shariǵatta tyiym salynǵan», – deidi Qýanysh Toqsanbaiuly.
Naib imamnyń sózinshe, mundai máselelerge dini úkim (pátýa) shyǵarylar kezde, eń aldymen, jan-jaqty zertteý júrgiziledi. Suraq tolyq taldanyp, ony qoiǵan adamnyń jaǵdaiy eskeriledi.
«Istiń saldary qandai, qoǵamǵa tigizer áseri qandai, nátijesi nege alyp keledi, osynyń barlyǵy qarastyrylady. Sodan keiin ǵana Quran aiattary men hadisterde bekitilgen qaǵidalarǵa súiene otyryp pátýa beriledi. Jastar arasynda mundai úrdistiń keń taralýy óte qaýipti. Óitkeni bul «ótirik arqyly kez kelgen nársege qol jetkizýge bolady» degen túsinikti qalyptastyrady. Ar-uiat, namys, shyndyq, ádilettilik siiaqty qundylyqtar ekinshi orynǵa yǵysyp, kóleńkede qalady. Sonyń saldarynan qoǵamda bailyq pen jetistikke ótirik arqyly jetýge bolady degen teris túsinik qalyptasady. Bul úrdis qoǵamdaǵy rýhani qundylyqtardyń baǵasyn tómendetedi. Jastar úshin shyndyq pen ádilettilik mańyzdy emes degen oi ornyǵady. Sondyqtan jastar úlkenderden eń aldymen shynaiylyqty, ádilettilikti, ár nárseniń óz shyn beinesi men shyn ataýyn kórýi tiis. Sonda ǵana olar durys baǵytta tárbielenip, jaqsylyqqa bet burady», – deidi Qýanysh Ábishev.
SMM turǵysynan tiimsiz
Al oqyrmandy qoldan kóbeitý (feik, bot) – SMM turǵysynan múlde tiimsiz. Bul týraly SMM mamany Aigerim Qutjanova aityp berdi. Onyń sózinshe, jalǵan jazylýshylar jeke paraqsha bolsyn, blogerlik akkaýnt bolsyn, biznes paraqsha bolsyn – eshqaisysyna naqty paida ákelmeidi.
«Qazir barlyǵy, meili barterlik usynys jasasyn, meili jarnama bergisi kelsin, eń aldymen ohvatty suraidy, statistikanyń skrinshotyn kórsetýdi talap etedi. Eger ohvatyń tómen, repost joq, pikir az, lúpil (laik) az, biraq jazylýshy sany kóp bolsa saǵan eshkim usynys jasamaidy. Bul bloger úshin de, brend úshin de tiimsiz. Jeke paraqsha júrgizip otyrǵan bloger úshin de, brendter úshin de mundai aýditoriianyń esh paidasy joq. Mysal retinde ózimdi aitaiyn. Men bloger retinde paraqshamdy birneshe jyldan beri júrgizemin, qazir 30 myń oqyrmanym bar. Bul – 4-5 jylda jinalǵan, «tiri» aýditoriia. Olar post pen rils arqyly ózderi kelip jazylǵan, sondyqtan ohvatym joǵary. Mysaly, 30 myń oqyrmannyń 6-7 myńy storisti qaraidy. Qyzyqty posttardyń lúpili 2 myńǵa deiin jetedi, al ortasha posttarda 1400 shamasynda bolady. Pikirler 50-60, reposttar bar – iaǵni engagement, ohvat, qaralym bári qalypty. Mundai aýditoriia maǵan tiimdi, sebebi mende «tiri» oqyrman bar. Barterge nemese jarnamaǵa usynys jasaǵan adamdarǵa statistikany qysylmai kórsete alamyn.
Qazir biznes paraqshalar da ańǵal emes. Olar paraqshaǵa kirip, «kúshti eken» dep qana baǵa bermeidi. Eger bári jalǵan bolsa, eshqandai jarnama da, barter de usynbaidy. Bul brendke de, blogerge de tiimsiz», – deidi Aigerim Qutjanova.
Mamannyń aitýynsha, biznes paraqshalarǵa kelsek, mysaly, kiim satatyn akkaýnt feik jazylýshylardy jinap alsa, storisi men rilstarynyń qaralymy báribir tómen bolady. Sonyń saldarynan Instagram arqyly satylym da durys júrmeidi.
«Iá, syrt kózge paraqsha ádemi, vizýaly jaqsy bolýy múmkin, biraq ishindegi aýditoriia jalǵan. Mysaly, bir kiim dúkeniniń 10 myń oqyrmany bar delik. Eger olardyń kóbi bot bolsa, storisti bar bolǵany 100-200 adam ǵana kóredi. Bul – eń minimaldy, tómen kórsetkish. Qazir kez kelgen taýar Instagram arqyly satylady. Biraq aýditoriia jalǵan bolsa, onyń eshqandai áseri bolmaidy. Kerisinshe, algoritm tómendeidi. Algoritm tómendegen soń, Instagram bul paraqshany «qyzyqsyz» dep tiri adamdarǵa kórsetpeidi. Sebebi feik akkaýnttar reaktsiia bildirmeidi, laik qoimaidy, pikir qaldyrmaidy. Olar tek san men «ádemilik» úshin ǵana turady. Sonyń nátijesinde brend jańa klient jinai almaidy. Bot arqyly jinalǵan oqyrmandar akkaýnttyń ohvaty men engagement-ine qatty keri áser etedi. Algoritm quldyraidy, satylym bolmaidy, satyp alý da, jeke usynystar da joq. Sondyqtan SMM-degi eń bastysy – san emes, sapa. Eger seniń 5 myń oqyrmanyń bolyp, onyń bári tiri aýditoriia bolsa, storisti 900-1000 adam kóredi. Ásirese, ol oqyrmandar óz erkimen jazylǵan bolsa», – deidi Aigerim Qutjanova.
Mamannyń sózinshe, tipti kei brendter bizge «az aýditoriiasy bar, biraq ohvaty jaqsy blogerler kerek» dep aitady. Óitkeni olar kóp oqyrmany bar akkaýnttardyń kóbinde feik aýditoriia bolatynyn biledi. Al jańadan ósip kele jatqan 15, 20, 30 myń jazylýshysy bar blogerlerge seriktestik jii usynylady. Sebebi olar shynaiy aýditoriia jinap jatyr, storisten ohvat turaqty ósedi. Sonymen, bot pen jalǵan oqyrman – biznestiń de, blogerdiń de damýyna keri áser etetin faktor.
Aqbota Musabekqyzy
