جالعان فوللوۆەردٸڭ دٸني ٷكٸمٸ مەن تابىسقا ەسەرٸ – ماماندار نە دەيدٸ?

فوتو: istockphoto.com 

قازاقستان مۇسىلماندارى دٸني باسقارماسى ەلەۋمەتتٸك جەلٸدەگٸ پاراقشالاردا وقىرمان سانىن ارتتىرۋعا قاتىستى پەتۋا شىعاردى. پەتۋادا فوللوۆەر سانىن شىنايى قولدانۋشىلار ارقىلى, ياعني شاريعاتقا قايشى كەلمەيتٸن جولدارمەن كٶبەيتۋگە جەنە مۇنداي قىزمەتكە اقى تٶلەۋگە رۇقسات ەتٸلەتٸنٸ ايتىلعان. ال جالعان, بوت اككاۋنتتار ارقىلى فوللوۆەر سانىن ارتتىرۋعا جەنە وعان اقى تٶلەۋگە تىيىم سالىنادى.

مٷفتيياتتىڭ تٷسٸندٸرۋٸنشە, بٷگٸندە كٶپتەگەن ادامدار مەن كومپانييالار ٶز پاراقشالارىن ناسيحاتتاۋ ماقساتىندا تٸركەلۋشٸلەر, لايكتار مەن پٸكٸرلەر سانىن ارتتىراتىن تٷرلٸ قىزمەتتەرگە جٷگٸنەدٸ. ول ٷشٸن ارنايى قىزمەت كٶرسەتۋشٸلەرمەن كەلٸسٸمشارت جاسالىپ, اقى تٶلەنەدٸ. ەگەر بۇل قىزمەت ناقتى ادامداردىڭ قاتىسۋىمەن جٷزەگە اسسا, شاريعات تۇرعىسىنان رۇقسات ەتٸلەدٸ.

ال فوللوۆەر سانى بوت اككاۋنتتار ارقىلى جاسالسا, بۇل شىنايى ەرەكەتكە جاتپايدى جەنە الداۋ بولىپ ەسەپتەلەدٸ. شاريعاتتا مۇنداي ەرەكەتكە تىيىم سالىنعان. سونىمەن قاتار, تاپسىرىس بەرۋشٸ بۇل جالعان ەرەكەتتٸ بٸلە تۇرا ەدەيٸ جاساسا, كٷنەنٸڭ اۋىرلىعى ارتا تٷسەتٸنٸ اتاپ ٶتٸلگەن. ٶيتكەنٸ ول ٶز پاراقشاسىن ٶزگەلەرگە شىن مەنٸندە جوق سيپاتتارمەن كٶرسەتەدٸ. مۇنداي ەرەكەت «ٶتٸرٸك ايتۋ, بۇرمالاۋ» ساناتىنا جاتاتىندىقتان, شاريعاتتا رۇقسات ەتٸلمەيدٸ. وسى ورايدا Ult.kz تٸلشٸسٸ جالعان فوللوۆەردٸڭ دٸني ٷكٸمٸ مەن تابىسقا ەسەرٸ تۋرالى مامانداردان سۇراپ كٶردٸ.

«ادامداردى اداستىرۋعا تىيىم سالىنعان»

الماتى قالاسى ورتالىق مەشٸتٸنٸڭ نايب يمامى, رانت مٷشەسٸ قۋانىش ەبٸشەۆتٸڭ ايتۋىنشا, بۇل – ماركەتينگ ەكەنٸ تٷسٸنٸكتٸ. الايدا دەل وسى جاعدايدا مۇنداي قىزمەتكە اقشا بەرۋ ارقىلى ادامدارعا ٶتٸرٸك اقپارات كٶرسەتۋ شاريعاتتا رۇقسات ەتٸلمەيدٸ.

«بۇل تەك ماركەتينگ, ەشقانداي زييانى جوق» دەگەن پٸكٸرگە قاتىستى ايتارىمىز: يە, بۇل – ماركەتينگ ەكەنٸ تٷسٸنٸكتٸ. جالپى, مۇنداي قىزمەت كٶرسەتەتٸن ادامدارعا اقشا تٶلەۋ, ونداي كومپانييالارمەن كەلٸسٸمشارت جاساۋ زاڭ جٷزٸندە رۇقسات ەتٸلگەن جەنە ول تابىستىڭ ادال ەكەنٸ دە ايتىلىپ جاتادى. الايدا دەل وسى جاعدايدا مۇنداي قىزمەتكە اقشا بەرۋ ارقىلى ادامدارعا ٶتٸرٸك اقپارات كٶرسەتۋ شاريعاتتا رۇقسات ەتٸلمەيدٸ. مىسالى, بٸر ٶنٸمگە (ايتالىق, پيتستساعا) قاتىستى جٷزدەگەن وڭ پٸكٸر بار سيياقتى كٶرٸنەدٸ. بٸراق ول پٸكٸر قالدىرعان ادامداردىڭ باسىم بٶلٸگٸ بۇل ٶنٸمدٸ مٷلدە تاتىپ كٶرمەگەن نەمەسە تاتىپ كٶرسە دە, ونداي باعا بەرمەيدٸ. بٸر ادام بٸرنەشە جالعان اككاۋنت اشىپ, سولار ارقىلى «جەپ كٶردٸم, ۇنادى» دەپ پٸكٸر جازادى. مۇنى كٶرگەن تۇتىنۋشى راسىمەن دە جٷزدەگەن ادام بۇل ٶنٸمدٸ قولداپ وتىر دەپ ويلايدى. ال شىن مەنٸندە, ول جەردە بار بولعانى 4-5 ادام عانا ٶنٸمدٸ كٶرگەن, ال قالعانى ٶتٸرٸك اككاۋنتتار مەن جالعان پٸكٸرلەر. وسىنداي جولمەن ادامداردى اداستىرۋ شاريعاتتا تىيىم سالىنعان»,  – دەيدٸ قۋانىش توقسانبايۇلى.

نايب يمامنىڭ سٶزٸنشە, مۇنداي مەسەلەلەرگە دٸني ٷكٸم (پەتۋا) شىعارىلار كەزدە, ەڭ الدىمەن, جان-جاقتى زەرتتەۋ جٷرگٸزٸلەدٸ. سۇراق تولىق تالدانىپ, ونى قويعان ادامنىڭ جاعدايى ەسكەرٸلەدٸ.

«ٸستٸڭ سالدارى قانداي, قوعامعا تيگٸزەر ەسەرٸ قانداي, نەتيجەسٸ نەگە الىپ كەلەدٸ, وسىنىڭ بارلىعى قاراستىرىلادى. سودان كەيٸن عانا قۇران اياتتارى مەن حاديستەردە بەكٸتٸلگەن قاعيدالارعا سٷيەنە وتىرىپ پەتۋا بەرٸلەدٸ. جاستار اراسىندا مۇنداي ٷردٸستٸڭ كەڭ تارالۋى ٶتە قاۋٸپتٸ. ٶيتكەنٸ بۇل «ٶتٸرٸك ارقىلى كەز كەلگەن نەرسەگە قول جەتكٸزۋگە بولادى» دەگەن تٷسٸنٸكتٸ قالىپتاستىرادى. ار-ۇيات, نامىس, شىندىق, ەدٸلەتتٸلٸك سيياقتى قۇندىلىقتار ەكٸنشٸ ورىنعا ىعىسىپ, كٶلەڭكەدە قالادى. سونىڭ سالدارىنان قوعامدا بايلىق پەن جەتٸستٸككە ٶتٸرٸك ارقىلى جەتۋگە بولادى دەگەن تەرٸس تٷسٸنٸك قالىپتاسادى. بۇل ٷردٸس قوعامداعى رۋحاني قۇندىلىقتاردىڭ باعاسىن تٶمەندەتەدٸ. جاستار ٷشٸن شىندىق پەن ەدٸلەتتٸلٸك ماڭىزدى ەمەس دەگەن وي ورنىعادى. سوندىقتان جاستار ٷلكەندەردەن ەڭ الدىمەن شىنايىلىقتى, ەدٸلەتتٸلٸكتٸ, ەر نەرسەنٸڭ ٶز شىن بەينەسٸ مەن شىن اتاۋىن كٶرۋٸ تيٸس. سوندا عانا ولار دۇرىس باعىتتا تەربيەلەنٸپ, جاقسىلىققا بەت بۇرادى», – دەيدٸ قۋانىش ەبٸشەۆ.

SMM تۇرعىسىنان تيٸمسٸز

ال وقىرماندى قولدان كٶبەيتۋ (فەيك, بوت) –  SMM تۇرعىسىنان مٷلدە تيٸمسٸز. بۇل تۋرالى SMM مامانى ايگەرٸم قۇتجانوۆا ايتىپ بەردٸ. ونىڭ سٶزٸنشە, جالعان جازىلۋشىلار جەكە پاراقشا بولسىن, بلوگەرلٸك اككاۋنت بولسىن, بيزنەس پاراقشا بولسىن – ەشقايسىسىنا ناقتى پايدا ەكەلمەيدٸ.

«قازٸر بارلىعى, مەيلٸ بارتەرلٸك ۇسىنىس جاساسىن, مەيلٸ جارناما بەرگٸسٸ كەلسٸن, ەڭ الدىمەن وحۆاتتى سۇرايدى, ستاتيستيكانىڭ سكرينشوتىن كٶرسەتۋدٸ تالاپ ەتەدٸ. ەگەر وحۆاتىڭ تٶمەن, رەپوست جوق, پٸكٸر از, لٷپٸل (لايك) از, بٸراق جازىلۋشى سانى كٶپ بولسا  ساعان ەشكٸم ۇسىنىس جاسامايدى. بۇل بلوگەر ٷشٸن دە, برەند ٷشٸن دە تيٸمسٸز. جەكە پاراقشا جٷرگٸزٸپ وتىرعان بلوگەر ٷشٸن دە, برەندتەر ٷشٸن دە مۇنداي اۋديتورييانىڭ ەش پايداسى جوق. مىسال رەتٸندە ٶزٸمدٸ ايتايىن. مەن بلوگەر رەتٸندە پاراقشامدى بٸرنەشە جىلدان بەرٸ جٷرگٸزەمٸن, قازٸر 30 مىڭ وقىرمانىم بار. بۇل  – 4-5 جىلدا جينالعان, «تٸرٸ» اۋديتورييا. ولار پوست پەن ريلس ارقىلى ٶزدەرٸ كەلٸپ جازىلعان, سوندىقتان وحۆاتىم جوعارى. مىسالى, 30 مىڭ وقىرماننىڭ 6-7 مىڭى ستوريستٸ قارايدى. قىزىقتى پوستتاردىڭ لٷپٸلٸ 2 مىڭعا دەيٸن جەتەدٸ, ال ورتاشا پوستتاردا 1400 شاماسىندا بولادى. پٸكٸرلەر 50-60, رەپوستتار بار – ياعني engagement, وحۆات, قارالىم بەرٸ قالىپتى. مۇنداي اۋديتورييا ماعان تيٸمدٸ, سەبەبٸ مەندە «تٸرٸ» وقىرمان بار. بارتەرگە نەمەسە جارناماعا ۇسىنىس جاساعان ادامدارعا ستاتيستيكانى قىسىلماي كٶرسەتە الامىن.
قازٸر بيزنەس پاراقشالار دا اڭعال ەمەس. ولار پاراقشاعا كٸرٸپ, «كٷشتٸ ەكەن» دەپ قانا باعا بەرمەيدٸ. ەگەر بەرٸ جالعان بولسا, ەشقانداي جارناما دا, بارتەر دە ۇسىنبايدى. بۇل برەندكە دە, بلوگەرگە دە تيٸمسٸز», – دەيدٸ ايگەرٸم قۇتجانوۆا.

ماماننىڭ ايتۋىنشا, بيزنەس پاراقشالارعا كەلسەك, مىسالى, كيٸم ساتاتىن اككاۋنت فەيك جازىلۋشىلاردى جيناپ السا, ستوريسٸ مەن ريلستارىنىڭ قارالىمى بەرٸبٸر تٶمەن بولادى. سونىڭ سالدارىنان Instagram ارقىلى ساتىلىم دا دۇرىس جٷرمەيدٸ.

«يە, سىرت كٶزگە پاراقشا ەدەمٸ, ۆيزۋالى جاقسى بولۋى مٷمكٸن, بٸراق ٸشٸندەگٸ اۋديتورييا جالعان. مىسالى, بٸر كيٸم دٷكەنٸنٸڭ 10 مىڭ وقىرمانى بار دەلٸك. ەگەر ولاردىڭ كٶبٸ بوت بولسا, ستوريستٸ بار بولعانى 100-200 ادام عانا كٶرەدٸ. بۇل – ەڭ مينيمالدى, تٶمەن كٶرسەتكٸش. قازٸر كەز كەلگەن تاۋار Instagram ارقىلى ساتىلادى. بٸراق اۋديتورييا جالعان بولسا, ونىڭ ەشقانداي ەسەرٸ بولمايدى. كەرٸسٸنشە, الگوريتم تٶمەندەيدٸ. الگوريتم تٶمەندەگەن سوڭ, Instagram بۇل پاراقشانى «قىزىقسىز» دەپ تٸرٸ ادامدارعا كٶرسەتپەيدٸ. سەبەبٸ فەيك اككاۋنتتار رەاكتسييا بٸلدٸرمەيدٸ, لايك قويمايدى, پٸكٸر قالدىرمايدى. ولار تەك سان مەن «ەدەمٸلٸك» ٷشٸن عانا تۇرادى. سونىڭ نەتيجەسٸندە برەند جاڭا كليەنت جيناي المايدى. بوت ارقىلى جينالعان وقىرماندار اككاۋنتتىڭ وحۆاتى مەن engagement-ٸنە قاتتى كەرٸ ەسەر ەتەدٸ. الگوريتم قۇلدىرايدى, ساتىلىم بولمايدى, ساتىپ الۋ دا, جەكە ۇسىنىستار دا جوق. سوندىقتان SMM-دەگٸ ەڭ باستىسى – سان ەمەس, ساپا. ەگەر سەنٸڭ 5 مىڭ وقىرمانىڭ بولىپ, ونىڭ بەرٸ تٸرٸ اۋديتورييا بولسا, ستوريستٸ 900-1000 ادام كٶرەدٸ. ەسٸرەسە, ول وقىرماندار ٶز ەركٸمەن جازىلعان بولسا», – دەيدٸ ايگەرٸم قۇتجانوۆا.

ماماننىڭ سٶزٸنشە, تٸپتٸ كەي برەندتەر بٸزگە «از اۋديتوريياسى بار, بٸراق وحۆاتى جاقسى بلوگەرلەر كەرەك» دەپ ايتادى. ٶيتكەنٸ ولار كٶپ وقىرمانى بار اككاۋنتتاردىڭ كٶبٸندە فەيك اۋديتورييا بولاتىنىن بٸلەدٸ. ال جاڭادان ٶسٸپ كەلە جاتقان 15, 20, 30 مىڭ جازىلۋشىسى بار بلوگەرلەرگە سەرٸكتەستٸك جيٸ ۇسىنىلادى. سەبەبٸ ولار شىنايى اۋديتورييا جيناپ جاتىر, ستوريستەن وحۆات تۇراقتى ٶسەدٸ. سونىمەن, بوت پەن جالعان وقىرمان – بيزنەستٸڭ دە, بلوگەردٸڭ دە دامۋىنا كەرٸ ەسەر ەتەتٸن فاكتور.

اقبوتا مۇسابەكقىزى