Foto: Tengrinews.kz
Depýtat Abzal Quspan elimizdegi barlyq negizgi túzeý mekemelerin aralap shyǵyp, ondaǵy jaǵdaidy shuǵyl qolǵa alý kerek dep otyr. Bul týraly ol Májilistiń jalpy otyrysynda málimdedi, dep habarlaidy Ult.kz.
Abzal Quspan munyń sebebi qylmystyq-atqarý júiesiniń uzaq ýaqyt qarjylandyrylmaýyna bailanysty deidi.
Depýtat keltirgen derekke súiensek 2025 jylǵa IIM QAJ komiteti 151,4 mlrd teńge somasynda shyǵyn josparlaǵanymen, tek 88,3 mlrd teńge ǵana maquldanǵan. Bul — 63 mlrd teńge nemese 42% defitsit degen sóz.
Azyq-túlik, kiim-keshek, kommýnaldyq qyzmetter
Eń negizgisi túrmelerdi azyq-túlikpen, kiim-keshekpen, kommýnaldyq qyzmettermen qamtamasyz etý kerek eken.
"Búgingi tańda shuǵyl túrde 14,1 mlrd teńge kóleminde qosymsha qarjy qajet, onyń ishinde: 8,7 mlrd tg – tamaqtandyrýǵa (sonyń ishinde 2,3 mlrd teńge bereshekti óteýge); 3,4 mlrd tg – kommýnaldyq qyzmetterdi tóleýge; 2 mlrd tg – kiim-keshek jáne tósek-jabdyq alýǵa", - deidi depýtat.
Sottalǵandar sanynyń artýy
Túrmelerde sottalǵandar sany 2024 jyly – 36 923 bolsa, 2025 jyly – 40 364 jetipti. Bul jaǵdaidy odan ári qiyndatyp turǵan kórinedi. Onyń ústine qyzmet kórsetý tarifteri kóterilip ketken.Sottalǵan shetel azamattaryn óz elderine qaitarý máselesi de áli sheshimin tappai otyrǵan kórinedi. Jyl basynan beri 1 000-nan astam sheteldik sottalǵannyń nebári 45-i ǵana elderine qaitarylǵan. Keibir memleketter óz azamattaryn qabyldaýdan bas tartýda. Osy baǵyttaǵy halyqaralyq kelissózder men yntymaqtastyqty jandandyrý qajet dep esepteidi depýtat Quspan.
"Taǵy bir alańdatarlyq jait — gýmanitarlyq normalardy (shartty túrde merziminen buryn bosatý jáne jaza túrin aýystyrý) qoldanýdaǵy problemalar. Zalaldy ótegen, tártip buzbaǵan sottalǵandarǵa qatysty mundai normalardyń qoldanylmaýy — ádiletke qaishy. Máselen, 2024 jyly 12 445 ótinishtiń tek 4 641-i (iaǵni 37%) ǵana qanaǵattandyrylǵan.
2025 jylǵy 14 naýryzda Memleket basshysy Ulttyq quryltai otyrysynda kámeletke tolmaǵan balalary bar áielderge qatysty jazalaý tájiribesin qaita qaraý qajettigin atap ótti. Osyǵan bailanysty IIM-men birlesip zańnamalyq túzetýler ázirledim. Alaida 2020 jyldan beri jazany óteýdi keiinge qaldyrý boiynsha kelip túsken 83 ótinishtiń tek 11-i ǵana qanaǵattandyrylǵan", - deidi depýtat.
Qylmystyq sýbmádeniet jáne ekstremizmniń tamyr jaiýy
Sonymen qatar, Abzal Qúspannyń aitýynsha eldegi túrmelerdiń infraqurylymy múlde eskirgen. Qazaqstandaǵy túzetý mekemeleriniń 75%-y ótken ǵasyrdyń 30–70 jyldary, tipti keibiri patshalyq Resei zamanynda – 200–300 jyl buryn salynǵan."Búgingi talapqa sai kelmeitin baraqtyq úlgidegi túrmelerdi kameralyq tiptegi zamanaýi mekemelermen almastyrý – kezek kúttirmeitin mindet. Baraqta 80–100 adam birge turatyn ortada tárbielik jumystar júrgizý múmkin emes. Ondai jerde ózindik qylmystyq sýbmádeniet qalyptasady", - deidi depýtat.
Osy ortada túrmelerde dini ekstremizmniń de tamyry jaiylyp keletinin aitqan A. Quspan:
"QAJK-nyń ózekti máselelerine keshe Memleket basshysy quqyq qorǵaý organdarynyń keńeitilgen alqasynda taǵy da arnaiy toqtaldy. Bul – atalǵan problemanyń mańyzdylyǵyn aiǵaqtai túsedi", - deidi ol.
Osyǵan bailanysty, Májilis depýtaty Abzal Quspan QR Premer-Ministri Oljas Bektenovten 2025 jyly IIM QAJ komitetiniń basym baǵyttaryna 14,1 mlrd teńge kóleminde qosymsha qarjy bólý múmkindigin qarastyrýdy, sheteldik sottalǵandardy azamattyǵy bar elderine qaitarý tájiribesin jandandyrý boiynsha sharalar qabyldaýdy, sottardyń gýmanitarlyq normalardy keńinen jáne negizdi túrde qoldanýyn qamtamasyz etý úshin ýákiletti organdarǵa tiisti tapsyrma berýdi jáne kámeletke tolmaǵan balalary bar áielderge qatysty jazany izgilendirýge baǵyttalǵan zańnamalyq bastamalardy qoldaýdy surady.
