فوتو: Tengrinews.kz
دەپۋتات ابزال قۇسپان ەلٸمٸزدەگٸ بارلىق نەگٸزگٸ تٷزەۋ مەكەمەلەرٸن ارالاپ شىعىپ, ونداعى جاعدايدى شۇعىل قولعا الۋ كەرەك دەپ وتىر. بۇل تۋرالى ول مەجٸلٸستٸڭ جالپى وتىرىسىندا مەلٸمدەدٸ, دەپ حابارلايدى Ult.kz.
ابزال قۇسپان مۇنىڭ سەبەبٸ قىلمىستىق-اتقارۋ جٷيەسٸنٸڭ ۇزاق ۋاقىت قارجىلاندىرىلماۋىنا بايلانىستى دەيدٸ.
دەپۋتات كەلتٸرگەن دەرەككە سٷيەنسەك 2025 جىلعا ٸٸم قاج كوميتەتٸ 151,4 ملرد تەڭگە سوماسىندا شىعىن جوسپارلاعانىمەن, تەك 88,3 ملرد تەڭگە عانا ماقۇلدانعان. بۇل — 63 ملرد تەڭگە نەمەسە 42% دەفيتسيت دەگەن سٶز.
ازىق-تٷلٸك, كيٸم-كەشەك, كوممۋنالدىق قىزمەتتەر
ەڭ نەگٸزگٸسٸ تٷرمەلەردٸ ازىق-تٷلٸكپەن, كيٸم-كەشەكپەن, كوممۋنالدىق قىزمەتتەرمەن قامتاماسىز ەتۋ كەرەك ەكەن.
"بٷگٸنگٸ تاڭدا شۇعىل تٷردە 14,1 ملرد تەڭگە كٶلەمٸندە قوسىمشا قارجى قاجەت, ونىڭ ٸشٸندە: 8,7 ملرد تگ – تاماقتاندىرۋعا (سونىڭ ٸشٸندە 2,3 ملرد تەڭگە بەرەشەكتٸ ٶتەۋگە); 3,4 ملرد تگ – كوممۋنالدىق قىزمەتتەردٸ تٶلەۋگە; 2 ملرد تگ – كيٸم-كەشەك جەنە تٶسەك-جابدىق الۋعا", - دەيدٸ دەپۋتات.
سوتتالعاندار سانىنىڭ ارتۋى
تٷرمەلەردە سوتتالعاندار سانى 2024 جىلى – 36 923 بولسا, 2025 جىلى – 40 364 جەتٸپتٸ. بۇل جاعدايدى ودان ەرٸ قيىنداتىپ تۇرعان كٶرٸنەدٸ. ونىڭ ٷستٸنە قىزمەت كٶرسەتۋ تاريفتەرٸ كٶتەرٸلٸپ كەتكەن.سوتتالعان شەتەل ازاماتتارىن ٶز ەلدەرٸنە قايتارۋ مەسەلەسٸ دە ەلٸ شەشٸمٸن تاپپاي وتىرعان كٶرٸنەدٸ. جىل باسىنان بەرٸ 1 000-نان استام شەتەلدٸك سوتتالعاننىڭ نەبەرٸ 45-ٸ عانا ەلدەرٸنە قايتارىلعان. كەيبٸر مەملەكەتتەر ٶز ازاماتتارىن قابىلداۋدان باس تارتۋدا. وسى باعىتتاعى حالىقارالىق كەلٸسسٶزدەر مەن ىنتىماقتاستىقتى جانداندىرۋ قاجەت دەپ ەسەپتەيدٸ دەپۋتات قۇسپان.
"تاعى بٸر الاڭداتارلىق جايت — گۋمانيتارلىق نورمالاردى (شارتتى تٷردە مەرزٸمٸنەن بۇرىن بوساتۋ جەنە جازا تٷرٸن اۋىستىرۋ) قولدانۋداعى پروبلەمالار. زالالدى ٶتەگەن, تەرتٸپ بۇزباعان سوتتالعاندارعا قاتىستى مۇنداي نورمالاردىڭ قولدانىلماۋى — ەدٸلەتكە قايشى. مەسەلەن, 2024 جىلى 12 445 ٶتٸنٸشتٸڭ تەك 4 641-ٸ (ياعني 37%) عانا قاناعاتتاندىرىلعان.
2025 جىلعى 14 ناۋرىزدا مەملەكەت باسشىسى ۇلتتىق قۇرىلتاي وتىرىسىندا كەمەلەتكە تولماعان بالالارى بار ەيەلدەرگە قاتىستى جازالاۋ تەجٸريبەسٸن قايتا قاراۋ قاجەتتٸگٸن اتاپ ٶتتٸ. وسىعان بايلانىستى ٸٸم-مەن بٸرلەسٸپ زاڭنامالىق تٷزەتۋلەر ەزٸرلەدٸم. الايدا 2020 جىلدان بەرٸ جازانى ٶتەۋدٸ كەيٸنگە قالدىرۋ بويىنشا كەلٸپ تٷسكەن 83 ٶتٸنٸشتٸڭ تەك 11-ٸ عانا قاناعاتتاندىرىلعان", - دەيدٸ دەپۋتات.
قىلمىستىق سۋبمەدەنيەت جەنە ەكسترەميزمنٸڭ تامىر جايۋى
سونىمەن قاتار, ابزال قٷسپاننىڭ ايتۋىنشا ەلدەگٸ تٷرمەلەردٸڭ ينفراقۇرىلىمى مٷلدە ەسكٸرگەن. قازاقستانداعى تٷزەتۋ مەكەمەلەرٸنٸڭ 75%-ى ٶتكەن عاسىردىڭ 30–70 جىلدارى, تٸپتٸ كەيبٸرٸ پاتشالىق رەسەي زامانىندا – 200–300 جىل بۇرىن سالىنعان."بٷگٸنگٸ تالاپقا ساي كەلمەيتٸن باراقتىق ٷلگٸدەگٸ تٷرمەلەردٸ كامەرالىق تيپتەگٸ زاماناۋي مەكەمەلەرمەن الماستىرۋ – كەزەك كٷتتٸرمەيتٸن مٸندەت. باراقتا 80–100 ادام بٸرگە تۇراتىن ورتادا تەربيەلٸك جۇمىستار جٷرگٸزۋ مٷمكٸن ەمەس. ونداي جەردە ٶزٸندٸك قىلمىستىق سۋبمەدەنيەت قالىپتاسادى", - دەيدٸ دەپۋتات.
وسى ورتادا تٷرمەلەردە دٸني ەكسترەميزمنٸڭ دە تامىرى جايىلىپ كەلەتٸنٸن ايتقان ا. قۇسپان:
"قاجك-نىڭ ٶزەكتٸ مەسەلەلەرٸنە كەشە مەملەكەت باسشىسى قۇقىق قورعاۋ ورگاندارىنىڭ كەڭەيتٸلگەن القاسىندا تاعى دا ارنايى توقتالدى. بۇل – اتالعان پروبلەمانىڭ ماڭىزدىلىعىن ايعاقتاي تٷسەدٸ", - دەيدٸ ول.
وسىعان بايلانىستى, مەجٸلٸس دەپۋتاتى ابزال قۇسپان قر پرەمەر-مينيسترٸ ولجاس بەكتەنوۆتەن 2025 جىلى ٸٸم قاج كوميتەتٸنٸڭ باسىم باعىتتارىنا 14,1 ملرد تەڭگە كٶلەمٸندە قوسىمشا قارجى بٶلۋ مٷمكٸندٸگٸن قاراستىرۋدى, شەتەلدٸك سوتتالعانداردى ازاماتتىعى بار ەلدەرٸنە قايتارۋ تەجٸريبەسٸن جانداندىرۋ بويىنشا شارالار قابىلداۋدى, سوتتاردىڭ گۋمانيتارلىق نورمالاردى كەڭٸنەن جەنە نەگٸزدٸ تٷردە قولدانۋىن قامتاماسىز ەتۋ ٷشٸن ۋەكٸلەتتٸ ورگاندارعا تيٸستٸ تاپسىرما بەرۋدٸ جەنە كەمەلەتكە تولماعان بالالارى بار ەيەلدەرگە قاتىستى جازانى ٸزگٸلەندٸرۋگە باعىتتالعان زاڭنامالىق باستامالاردى قولداۋدى سۇرادى.
